Công cụ này giúp bạn tính gì?
Trên nhãn thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), liều dùng thường được ghi theo diện tích, ví dụ 250 mL/ha. Nhãn cũng ghi lượng nước phun khuyến cáo cho cùng diện tích đó, ví dụ 200 L/ha. Nhưng ngoài đồng, bạn pha thuốc theo từng bình chứ không pha theo từng hecta. Công cụ này chuyển số liệu trên nhãn thành hai con số bạn cần ngay lúc pha: mỗi bình đầy cần bao nhiêu thuốc và cả đợt phun tốn tổng cộng bao nhiêu thuốc. Ngoài ra, công cụ còn cho biết tỷ lệ pha loãng, nồng độ dung dịch phun và số bình cần phun cho toàn bộ diện tích.
Bạn có thể dùng bất kỳ đơn vị diện tích nào. Nếu nhãn ghi liều theo hecta thì nhập diện tích bằng hecta, nếu ghi theo mẫu Anh (acre) thì nhập bằng acre. Với nhãn ghi theo sào hoặc công, bạn chỉ cần nhập diện tích bằng sào hoặc công. Điều kiện duy nhất là liều thuốc và lượng nước phải dùng cùng một đơn vị diện tích. Lưu ý: 1 sào Bắc Bộ = 360 m², 1 sào Trung Bộ = 500 m², 1 công Nam Bộ = 1.000 m².
Giải thích công thức
Tỷ số \(R/S\) là lượng thuốc có trong mỗi lít dung dịch phun đã pha. Nhân tỷ số này với dung tích bình \(V_{tank}\), bạn sẽ có lượng thuốc cần cho một bình:
$$P_{tank} = V_{tank} \times \frac{R}{S}$$Trong đó \(R\) là liều thuốc trên một đơn vị diện tích (mL), \(S\) là lượng nước phun trên một đơn vị diện tích (lít) và \(V_{tank}\) là dung tích bình (lít). Với diện tích \(A\), tổng lượng thuốc là \(P_{total} = A \times R\). Tỷ lệ pha loãng là \(N = 1000S/R\), nghĩa là 1 phần thuốc trong \(N\) phần dung dịch phun.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn cần phun 10 ha với liều 250 mL/ha, lượng nước phun 200 L/ha và dùng bình 600 L.
$$P_{tank} = 600 \times \frac{250}{200} = 750\,\text{mL}$$Như vậy, mỗi bình đầy cần 750 mL thuốc và khoảng 599,25 L nước. Cả đợt phun cần \(10 \times 200 = 2000\) L dung dịch, tương đương \(2000/600 = 3.33\) bình (3 bình đầy và 1 bình lẻ 200 L). Tổng lượng thuốc cần là \(10 \times 250 = 2500\) mL. Tỷ lệ pha loãng là \(1000 \times 200 / 250 = 800\), tức 1:800, ứng với nồng độ 0,125%.
Bảng quy đổi đơn vị liều dùng, thể tích và diện tích
Nhầm đơn vị là nguyên nhân phổ biến nhất gây pha sai liều. Hãy đặc biệt chú ý với thuốc nhập khẩu hoặc tài liệu nước ngoài: gallon Mỹ (US gallon) và gallon Anh (imperial gallon) có thể tích khác nhau, ounce chất lỏng của Mỹ cũng khác ounce của Anh. Vì vậy, hãy kiểm tra nhãn bạn đang đọc là nhãn của nước nào. Thuốc lưu hành tại Việt Nam thường ghi liều theo hệ mét (mL, L, g, kg trên ha, sào hoặc bình 16 L).
Thể tích
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 lít (L) | 1000 mL |
| 1 gallon Mỹ | 3,785 L |
| 1 gallon Anh (imperial) | 4,546 L |
| 1 ounce chất lỏng Mỹ (fl oz) | 29,57 mL |
| 1 pint Mỹ | 473,2 mL |
| 1 quart Mỹ | 946,4 mL |
Diện tích
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 hecta (ha) | 2,471 acre |
| 1 acre | 0,4047 ha |
| 1 hecta | 10 000 m² |
| 1 acre | 43 560 ft² |
Quy đổi liều dùng
| Từ | Sang | Nhân với | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| mL/ha | fl oz Mỹ/acre | 0,01368 | 1500 × 0,01368 = 20,5 fl oz/acre |
| L/ha | gallon Mỹ/acre | 0,1069 | 200 × 0,1069 = 21,4 gal/acre |
| quart Mỹ/acre | L/ha | 2,338 | 2 × 2,338 = 4,68 L/ha |
| pint Mỹ/acre | L/ha | 1,169 | 3 × 1,169 = 3,51 L/ha |
Các cách ghi nồng độ tương đương
Cùng một độ đậm đặc có thể được ghi theo ba cách và bạn có thể đổi qua lại giữa chúng: tỷ lệ \(1{:}N\), phần trăm theo thể tích, hoặc số mililit thuốc trong mỗi lít dung dịch phun.
| Tỷ lệ | % v/v | mL/L | Cho bình 500 L |
|---|---|---|---|
| 1:100 | 1% | 10 mL/L | 5000 mL (5 L) |
| 1:200 | 0,5% | 5 mL/L | 2500 mL (2,5 L) |
| 1:500 | 0,2% | 2 mL/L | 1000 mL (1 L) |
| 1:800 | 0,125% | 1,25 mL/L | 625 mL |
| 1:1000 | 0,1% | 1 mL/L | 500 mL |
Công thức đổi giữa các cột rất đơn giản: $$\text{mL/L} = \frac{1000}{N} = 10 \times \%_{conc}$$ Ví dụ, tỷ lệ 1:800 cho \(1000/800 = 1.25\) mL/L. Với bình đeo vai 16 L quen thuộc, mức này tương đương 20 mL thuốc mỗi bình.
Thuốc dạng bột, dạng hạt. Các dạng bột thấm nước (WP), hạt phân tán trong nước (WG/WDG) và bột hòa tan (SP) thường ghi liều theo g/ha hoặc kg/ha. Cách tính hoàn toàn giống thuốc nước, bạn chỉ cần thay mililit bằng gam. Ví dụ, liều 900 g/ha với lượng nước 200 L/ha cho nồng độ \(900/200 = 4.5\) g/L, nên bình 500 L cần \(500 \times 4.5 = 2250\) g, tức 2,25 kg. Hãy cân thuốc bột bằng cân, đừng ước lượng bằng muỗng hay nắp chai, vì độ xốp của mỗi loại thuốc rất khác nhau. Điểm khác duy nhất nằm ở bước châm nước: vài kilogam bột chiếm thể tích ít hơn nhiều so với khối lượng của chúng, nên bạn chỉ cần chờ thuốc tan đều rồi châm nước đến đúng vạch của bình.
Mẹo pha thuốc và nạp bình đúng cách
Các con số ở trên cho bạn biết cần cho gì vào bình. Những bước dưới đây giúp dung dịch thực tế đúng với các con số đó, theo tinh thần nguyên tắc "4 đúng": đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và nồng độ, đúng cách.
- Đong thuốc bằng dụng cụ phù hợp. Dùng ca, ống đong hoặc cốc chia vạch có thang đo phù hợp với lượng thuốc cần đong. Đong 3750 mL bằng can 20 L thì chẳng khác gì đoán mò. Đặt dụng cụ trên mặt phẳng, nhìn ngang tầm mắt khi đọc vạch. Nên có bộ dụng cụ đong riêng cho thuốc trừ cỏ và cho các loại thuốc khác.
- Cho nửa bình nước trước, rồi mới cho thuốc. Đổ khoảng một nửa lượng nước vào bình và bật máy khuấy (hoặc khuấy đều), sau đó cho thuốc vào từ từ. Cuối cùng châm nước đến đủ thể tích trong khi vẫn khuấy. Nếu cho thuốc vào bình rỗng hoặc bình gần đầy, thuốc khó phân tán đều, một số dạng thuốc còn bị vón cặn.
- Bình lẻ cuối chỉ pha đúng lượng cần. Với bình lẻ, hãy tính thuốc theo số lít nước thực tế sẽ đổ vào: \(\text{product} = W \times R/S\). Ví dụ, nếu một bình đầy cần 3750 mL thuốc mà phần còn lại chỉ là 400 L thì bình lẻ chỉ cần 3000 mL, không cho nguyên 3750 mL vào bình chưa đầy. Đây là cách đơn giản nhất để không bị dư thuốc phải xử lý.
- Không làm tròn lượng thuốc quá vài phần trăm. Ở hầu hết các nước, liều trên nhãn là mức tối đa theo quy định pháp luật. Pha dư có thể vi phạm quy định và để lại dư lượng vượt ngưỡng cho phép trên nông sản. Pha thiếu lại khiến sâu bệnh, cỏ dại không chết hẳn và dễ sinh tính kháng thuốc. Hãy đong đến vạch gần nhất trên dụng cụ, đừng làm tròn cho "chẵn số".
- Mua theo quy cách đóng gói có sẵn. Ví dụ, khi cần tổng cộng 18 L thuốc, hãy mua theo các cỡ chai, can thực tế có bán và dự phòng một chút cho sai số hiệu chỉnh hoặc phun lại. Tránh mua dư quá nhiều, vì thuốc đã mở nắp có hạn dùng ngắn và việc bảo quản thuốc BVTV phải tuân thủ quy định.
- Tráng rửa ba lần. Tráng dụng cụ đong và từng vỏ chai, bao thuốc ba lần, rồi đổ toàn bộ nước tráng vào bình phun. Cách này tận dụng hết lượng thuốc bạn đã trả tiền và đã tính vào liều. Đây cũng là yêu cầu thông thường trước khi bỏ bao gói thuốc vào bể chứa hoặc điểm thu gom.
- Kiểm tra lưu lượng béc phun trước khi tin vào \(S\). Cách duy nhất để biết lượng nước thực tế (L/ha) là hứng nước từng béc phun trong một khoảng thời gian, ở đúng áp suất và tốc độ di chuyển khi làm việc. Thay ngay những béc có lưu lượng lệch rõ so với các béc khác hoặc so với thông số định mức.
- Kiểm tra khả năng phối trộn khi pha chung nhiều thuốc. Nếu hỗn hợp nhiều loại thuốc (khi nhãn cho phép), hãy cho vào theo thứ tự dạng thuốc: hạt phân tán (WG) và bột thấm nước (WP) trước, sau đó đến huyền phù (SC), dung dịch (SL), nhũ dầu (EC), cuối cùng là chất bám dính, chất trợ lực và dầu. Chờ mỗi loại tan đều rồi mới cho loại tiếp theo. Nếu chưa từng pha hỗn hợp này, hãy thử trước trong một lọ nhỏ theo đúng tỷ lệ và quan sát xem có bị vón, đông keo hay tách lớp không.
- Tuân thủ thời gian cách ly và vùng đệm trên nhãn. Thời gian quay lại ruộng, thời gian cách ly trước thu hoạch, vùng đệm không phun gần nguồn nước và khu vực nhạy cảm, giới hạn tốc độ gió và yêu cầu về đồ bảo hộ đều là điều kiện bắt buộc khi sử dụng thuốc. Máy tính liều lượng không tính đến các yếu tố này.
Nhãn thuốc là hướng dẫn có giá trị pháp lý và luôn được ưu tiên hơn kết quả của bất kỳ máy tính nào. Công cụ này chỉ tính toán dựa trên số liệu bạn nhập. Nó không biết bạn trồng cây gì, thuốc nào được phép dùng ở nước bạn, quy định bảo vệ nguồn nước tại địa phương hay chương trình quản lý tính kháng thuốc của bạn. Liều dùng, cây trồng được phép phun và thời gian cách ly do cơ quan quản lý của từng quốc gia quy định và khác nhau giữa các nước. Tại Việt Nam, chỉ sử dụng thuốc có trong Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam và làm theo đúng nhãn đã đăng ký. Nội dung này chỉ là thông tin tham khảo để lập kế hoạch, không thay thế tư vấn chuyên môn về nông học, an toàn hay pháp lý. Với từng ruộng, vườn cụ thể, hãy hỏi kỹ sư nông nghiệp, cán bộ khuyến nông hoặc cơ quan bảo vệ thực vật địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn thuốc ghi tỷ lệ pha (ví dụ 1:500) thay vì liều theo diện tích. Tôi nhập thế nào? Đặt lượng nước phun là 1 đơn vị diện tích tương ứng với một lượng nước, chẳng hạn 100 L, rồi nhập liều thuốc là \(100000/500 = 200\) mL. Kết quả sẽ cho đúng dung dịch tỷ lệ 1:500.
Có cần trừ thể tích thuốc khỏi lượng nước không? Với dung dịch phun lá pha loãng, chênh lệch này rất nhỏ. Dù vậy, máy tính vẫn trừ ra và hiển thị chính xác lượng nước cần dùng.
Có pha được nửa bình không? Được. Bạn chỉ cần tính lượng thuốc theo đúng tỷ lệ với lượng nước thực tế cho vào. Ví dụ, nửa bình thì dùng một nửa lượng thuốc của bình đầy.