Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Tarım ilacı etiketleri dozu birim alan başına verir (örneğin hektara 250 mL). Aynı alan için önerilen ilaçlı su miktarını da belirtir (örneğin hektara 200 L). Ama pülverizatörünüzü hektar hektar değil, depo depo doldurursunuz. Bu araç, etiketteki değerleri ilaçlama başında gerçekten işinize yarayacak iki sayıya çevirir: Dolu bir depoya ne kadar ilaç konacağı ve tüm iş için toplam ne kadar ilaç gideceği. Bunun yanında seyreltme oranını, karışımın konsantrasyonunu ve alanı bitirmek için kaç depo gerektiğini de gösterir. Alan birimi serbesttir. Dozlarınız hektar başınaysa hektar, dekar başınaysa dekar, dönüm (akre) başınaysa akre girin. Tek koşul, iki dozun da aynı alan birimine göre verilmiş olması. Türkiye'deki ruhsatlı ürünlerin etiketlerinde doz genellikle dekar (da) başına yazılır (ör. 100 mL/da, 30 L su/da). Bu durumda alanı da dekar olarak girmeniz yeterli.
Formülün açıklaması
\(R/S\) oranı, hazır ilaçlı karışımın her litresindeki ilaç miktarını verir. Bunu depo hacmi \(V_{tank}\) ile çarparsanız bir depoya konacak ilaç miktarını bulursunuz:
$$P_{tank} = V_{tank} \times \frac{R}{S}$$Burada \(R\) birim alan başına mL cinsinden ilaç dozu, \(S\) birim alan başına litre cinsinden ilaçlı su miktarı, \(V_{tank}\) ise litre cinsinden depo kapasitesidir. \(A\) büyüklüğündeki bir alan için toplam ilaç ihtiyacı \(P_{total} = A \times R\) olur. Seyreltme oranı ise \(N = 1000S/R\) şeklinde hesaplanır ve "1 birim ilaca karşılık N birim hazır karışım" diye okunur.
Örnek hesaplama
10 hektarlık bir alanı hektara 250 mL dozla ve hektara 200 L ilaçlı su ile ilaçlayacaksınız. Pülverizatörünüzün deposu 600 L.
$$P_{tank} = 600 \times \frac{250}{200} = 750\,\text{mL}$$Yani her dolu depoya 750 mL ilaç ve yaklaşık 599,25 L su konur. İş için toplam \(10 \times 200 = 2000\) L karışım gerekir. Bu da \(2000/600 = 3.33\) depo eder: üç tam depo artı 200 L'lik bir kısmi dolum. Toplam ilaç ihtiyacı \(10 \times 250 = 2500\) mL'dir. Seyreltme oranı \(1000 \times 200 / 250 = 800\), yani 1:800 ya da %0,125 konsantrasyondur.
Doz, Hacim ve Alan Birimlerinin Dönüşümü
Birim karışıklığı, yanlış dozlamanın en yaygın nedenidir. Özellikle ithal ya da yabancı kaynaklı etiketlerde dikkatli olun. ABD galonu ile İngiliz (imperial) galonu farklı hacimlerdir. ABD sıvı onsu da İngiliz sıvı onsuyla aynı değildir. Elinizdeki etiketin hangi ülkeye ait olduğunu mutlaka kontrol edin.
Hacim
| Birim | Karşılığı |
|---|---|
| 1 litre (L) | 1000 mL |
| 1 ABD galonu | 3,785 L |
| 1 İngiliz (imperial) galonu | 4,546 L |
| 1 ABD sıvı onsu | 29,57 mL |
| 1 ABD pinti | 473,2 mL |
| 1 ABD kuartı | 946,4 mL |
Alan
| Birim | Karşılığı |
|---|---|
| 1 hektar (ha) | 2,471 akre |
| 1 akre | 0,4047 ha |
| 1 hektar | 10.000 m² |
| 1 dekar (da) | 1000 m² (0,1 ha) |
| 1 akre | 43.560 ft² |
Doz dönüşümleri
| Şundan | Şuna | Çarpan | Örnek |
|---|---|---|---|
| mL/ha | ABD fl oz/akre | 0,01368 | 1500 × 0,01368 = 20,5 fl oz/akre |
| L/ha | ABD gal/akre | 0,1069 | 200 × 0,1069 = 21,4 gal/akre |
| ABD qt/akre | L/ha | 2,338 | 2 × 2,338 = 4,68 L/ha |
| ABD pt/akre | L/ha | 1,169 | 3 × 1,169 = 3,51 L/ha |
Dekar başına verilen dozları hektara çevirmek için 10 ile çarpmanız yeterli (ör. 25 mL/da = 250 mL/ha).
Seyreltme eşdeğerlikleri
Aynı karışım gücü üç farklı şekilde ifade edilebilir ve bunlar birbirinin yerine kullanılabilir: \(1{:}N\) oranı, hacimce yüzde ve hazır karışımın litresi başına mililitre ilaç.
| Oran | % h/h | Litre başına mL | 500 L'lik depo için |
|---|---|---|---|
| 1:100 | %1 | 10 mL/L | 5000 mL (5 L) |
| 1:200 | %0,5 | 5 mL/L | 2500 mL (2,5 L) |
| 1:500 | %0,2 | 2 mL/L | 1000 mL (1 L) |
| 1:800 | %0,125 | 1,25 mL/L | 625 mL |
| 1:1000 | %0,1 | 1 mL/L | 500 mL |
Sütunlar arasındaki dönüşüm şu kadar basittir: $$\text{mL/L} = \frac{1000}{N} = 10 \times \%_{conc}$$ Buna göre 1:800 oranı \(1000/800 = 1.25\) mL/L eder.
Toz ve granül formülasyonlar. Islanabilir tozlar (WP), suda dağılabilir granüller (WG) ve suda çözünen tozların dozu g/ha ya da kg/ha olarak verilir. Hesap tamamen aynıdır, mililitre yerine gram kullanmanız yeterli. Hektara 900 g doz ve hektara 200 L su için karışımda \(900/200 = 4.5\) g/L ilaç bulunur. 500 L'lik bir depoya da \(500 \times 4.5 = 2250\) g, yani 2,25 kg ilaç konur. Toz ürünleri mutlaka terazide tartın. Gramı ölçek kaşığıyla mililitreye çevirmeye çalışmayın, çünkü ürünlerin yığın yoğunluğu birbirinden çok farklıdır. Tek fark 5. adımdadır: Birkaç kilogram toz, kütlesinin düşündürdüğünden çok daha az hacim kaplar. Bu yüzden ürün suda dağıldıktan sonra depoyu işaretli seviyeye kadar doldurmanız yeterlidir.
Karışım Hazırlama ve Depo Doldurma İçin Pratik İpuçları
Yukarıdaki sayılar depoya ne koyacağınızı söyler. Aşağıdaki adımlar ise hazırladığınız karışımın gerçekten bu sayılara uymasını sağlar.
- İlacı doğru ölçün. İhtiyacınız olan aralıkta çizgileri bulunan dereceli bir kap, dozaj silindiri ya da ilaca özel bir ölçü kabı kullanın. 3750 mL'lik bir dozu 20 L'lik bidonla ölçmek tahminden öteye geçmez. Ölçümü düz bir zeminde, göz hizasından okuyun. Herbisitler için ayrı, diğer ilaçlar için ayrı ölçü kapları kullanın.
- Depoyu önce yarıya kadar doldurun, sonra ilacı ekleyin. Depoya suyun yaklaşık yarısını koyun ve karıştırıcıyı çalıştırın. İlacı yavaş yavaş ekleyin, ardından karıştırıcı çalışırken depoyu son hacme tamamlayın. İlacı boş ya da neredeyse dolu bir depoya eklerseniz ilaç iyi dağılmaz, bazı formülasyonlarda da çökelti ve çamurlaşma olur.
- Son depoya yalnızca gereken kadar karışım hazırlayın. Kısmi dolumda ilaç miktarını gerçekten dolduracağınız litreye göre hesaplayın: \(\text{product} = W \times R/S\). Örnek hesaplamada kalan 400 L ise 3000 mL ilaç gerekir. Yarım dolu bir depoya 3750 mL'lik tam doz konmaz. Elde artık ilaçlı su kalmasını ve bunu imha etmek zorunda kalmayı önlemenin en kolay yolu budur.
- Dozu birkaç yüzdeden fazla yuvarlamayın. Çoğu ülkede etiketteki doz yasal üst sınırdır. Yukarı yuvarlamak suç teşkil edebilir ve üründe yasal sınırı aşan kalıntı bırakabilir. Aşağı yuvarlamak ise zararlıları ve yabancı otları öldürmeye yetmeyen bir doza maruz bırakır, bu da dayanıklı popülasyonların seçilmesine yol açar. En yakın "yuvarlak" sayıya değil, ölçü kabınızdaki en yakın çizgiye göre ölçün.
- Piyasadaki ambalaj boyutlarına göre satın alın. Toplam 18 L ihtiyacınız varsa, satışta bulunan ambalaj boyutlarına göre alın. Kalibrasyon hatası ve tekrar ilaçlama için küçük bir pay bırakın, ama büyük fazlalıklardan kaçının. Açılmış ambalajların raf ömrü sınırlıdır ve tarım ilaçlarının depolanması mevzuata tabidir.
- Her şeyi üç kez çalkalayın. Ölçü kabını ve her boş ambalajı üç kez çalkalayıp durulayın ve her durulama suyunu depoya ekleyin. Böylece parasını ödediğiniz ve doza zaten dahil ettiğiniz ilacı geri kazanırsınız. Bu işlem, boş ambalaj toplama sistemlerinin de standart şartıdır.
- \(S\) değerine güvenmeden önce pülverizatörün debisini kontrol edin. Gerçek L/ha değerinizi öğrenmenin tek yolu, her memeden çalışma basıncında ve çalışma hızında süreli debi ölçümü yapmaktır. Debisi diğerlerinden ya da nominal değerinden belirgin şekilde sapan memeleri değiştirin.
- Karışım uyumluluğunu kontrol edin. Birden fazla ilacı karıştırıyorsanız formülasyon sırasına uyun: Önce suda dağılabilir granüller ve ıslanabilir tozlar, sonra süspansiyon konsantreler, ardından suda çözünen sıvılar, sonra emülsiyon konsantreler, en son da yardımcı maddeler ve yağlar. Her birinin dağılmasını bekledikten sonra diğerini ekleyin. Bu kombinasyonu daha önce kullanmadıysanız aynı oranlarla küçük bir kavanoz testi yapın. Kesilme, jelleşme ya da faz ayrışması olup olmadığını gözlemleyin.
- Etiketteki süre ve tampon bölge kurallarına uyun. Tarlaya giriş süresi, hasat öncesi son ilaçlama ile hasat arasındaki süre (bekleme süresi), su kaynakları ve hassas alanlar yakınındaki ilaçlama yapılmayan tampon bölgeler, rüzgâr hızı sınırları ve kişisel koruyucu donanım şartları ruhsatın bir parçasıdır. Hiçbir doz hesabı bunları kapsamaz.
Yasal olarak bağlayıcı talimat ürün etiketidir ve her zaman hesaplayıcı sonucunun önüne geçer. Bu hesaplayıcı yalnızca girdiğiniz sayılarla aritmetik işlem yapar. Ürününüzü, ülkenizde ruhsatlı kullanım alanlarını, yerel su koruma kısıtlamalarını ya da dayanıklılık yönetimi programınızı bilmez. Ruhsatlı dozlar, izin verilen ürünler ve uyulması gereken süreler ülkeden ülkeye değişir ve ulusal otoriteler tarafından belirlenir. Türkiye'de bu yetki Tarım ve Orman Bakanlığı'na aittir. Bu bölüm planlama amaçlı genel bilgi içerir, profesyonel zirai, iş güvenliği ya da hukuki danışmanlık yerine geçmez. Belirli bir arazi için karar verirken bir ziraat mühendisine, il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da ilgili resmi kuruma danışın.
Sıkça Sorulan Sorular
Etiketimde doz yerine 1:500 gibi bir oran yazıyor. Ne girmeliyim? İlaçlı su miktarını 1 alan birimi için bir su miktarı olarak girin, örneğin 100 L. İlaç dozunu da \(100000/500 = 200\) mL olarak girin. Böylece aynı 1:500 karışımı elde edersiniz.
İlacın hacmini sudan düşmem gerekir mi? Seyreltik yaprak uygulamalarında fark çok küçüktür. Yine de hesaplayıcı bu çıkarmayı yapar ve gereken su miktarını tam olarak gösterir.
Depoyu kısmen doldurarak karışım hazırlayabilir miyim? Evet. İlaç miktarını depoya gerçekten koyduğunuz suyla orantılı olarak ayarlayın. Örneğin yarım depoya, depo başına ilaç miktarının yarısı konur.