eGFR Hesaplama Aracı nedir?
Tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR), böbreklerin kanı ne kadar iyi süzdüğünü değerlendirmek için elimizdeki en kullanışlı tek değerdir. Bu araç, ABD'deki National Kidney Foundation ve American Society of Nephrology tarafından önerilen, ırktan bağımsız 2021 CKD-EPI kreatinin formülünü kullanır. Rutin bir serum kreatinin sonucunu yaş ve cinsiyetle birlikte değerlendirerek eGFR değerini mL/dk/1,73 m² cinsinden tahmin eder; hesaplamaya hiçbir ırk katsayısı katılmaz.
Nasıl kullanılır?
Önce cinsiyeti seçin, hastanın yaşını (yıl olarak) girin ve serum kreatinin değerini mg/dL biriminde yazın (ABD'de kullanılan standart birim). Hesaplayıcı, eGFR değerini ve buna karşılık gelen kronik böbrek hastalığı (KBH) evresini G1'den (normal, ≥90) G5'e (böbrek yetmezliği, <15) kadar gösterir. Laboratuvarınız kreatinini µmol/L cinsinden veriyorsa, mg/dL'ye çevirmek için önce değeri 88,4'e bölün.
Formülün açıklaması
Denklemde κ değeri erkeklerde 0,9, kadınlarda 0,7; α değeri ise erkeklerde -0,302, kadınlarda -0,241 olarak alınır. Scr/κ oranı bir "min" terimine (α üssü alınır) ve bir "max" terimine (-1,200 üssü alınır) ayrılır; bu iki terim birlikte pürüzsüz, çift eğimli bir eğri oluşturur. Sonuç, yaşın üssü alınan 0,9938 ile ve kadınlarda ek olarak 1,012 katsayısıyla çarpılır.
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\!\left(\tfrac{\text{Scr}}{\kappa},1\right)^{\alpha} \times \max\!\left(\tfrac{\text{Scr}}{\kappa},1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\,\text{Age}}$$Erkekler için:
$$\left\{ \begin{aligned} \text{Scr} &= \text{Creatinine (mg/dL)} \\ \kappa &= 0.9,\quad \alpha = -0.302 \end{aligned} \right.$$Kadınlar için:
$$\text{eGFR} = 142 \times \min\!\left(\tfrac{\text{Scr}}{\kappa},1\right)^{\alpha} \times \max\!\left(\tfrac{\text{Scr}}{\kappa},1\right)^{-1.200} \times 0.9938^{\,\text{Age}} \times 1.012$$$$\left\{ \begin{aligned} \text{Scr} &= \text{Creatinine (mg/dL)} \\ \kappa &= 0.7,\quad \alpha = -0.241 \end{aligned} \right.$$
Örnek hesaplama
Kreatinini 1,0 mg/dL olan 50 yaşında bir erkek için: oran = \(1{,}0/0{,}9 = 1{,}111\). \(\min(1{,}111;1)=1\) olduğundan α terimi 1'dir; \(\max(1{,}111;1)^{-1{,}2} = 1{,}111^{-1{,}2} \approx 0{,}8812\). $$\text{eGFR} = 142 \times 1 \times 0{,}8812 \times 0{,}9938^{50} \approx 142 \times 0{,}8812 \times 0{,}7327 \approx 91{,}7$$ 91,7 mL/dk/1,73 m² — yani G1 evresi.
KDIGO'ya Göre eGFR ile KBH Evreleri (KDIGO G Kategorileri)
KDIGO kılavuzu eGFR değerlerini altı GFR kategorisine (G kategorileri) ayırır. Değerler mL/dk/1,73 m² cinsindendir.
| Kategori | eGFR (mL/dk/1,73 m²) | Tanım |
|---|---|---|
| G1 | ≥ 90 | Normal veya yüksek |
| G2 | 60–89 | Hafif azalmış |
| G3a | 45–59 | Hafiften orta dereceye kadar azalmış |
| G3b | 30–44 | Orta dereceden ağıra kadar azalmış |
| G4 | 15–29 | Ağır derecede azalmış |
| G5 | < 15 | Böbrek yetmezliği |
Önemli: G1 ve G2, yalnızca albüminüri gibi böbrek hasarının diğer belirteçleri mevcut olduğunda ve 3 aydan uzun süre devam ettiğinde kronik böbrek hastalığını (KBH) gösterir. Bu tür belirteçler olmadan 60–89 arasındaki bir eGFR tek başına KBH değildir.
eGFR Sonucunuzun Yorumlanması
eGFR, serum kreatinin, yaş ve cinsiyetten hesaplanan böbrek filtrasyonunun tahminidir. Doğrudan ölçülen bir GFR değildir. Bu hesaplayıcı, Ulusal Böbrek Vakfı (NKF) ve Amerikan Nefroloji Derneği (ASN) görev gücü tarafından önerilen, ırk katsayısı içermeyen 2021 CKD-EPI kreatinin denklemini kullanır.
- Tanı, kalıcılık ve belirteçler gerektirir: KDIGO'ya göre KBH, 3 ay veya daha uzun süre devam eden böbrek yapısı veya fonksiyonundaki anormalliklerle tanımlanır. Tek bir eGFR değeri tanı değildir. Albüminüri gibi belirteçler de dikkate alınır ve kategori albüminüri düzeyiyle birlikte yorumlanır.
- Kas kütlesi ve beslenme: Kreatinin kastan kaynaklanır; bu nedenle çok düşük veya çok yüksek kas kütlesi tahmini yanıltıcı kılabilir. Büyük miktarda pişmiş et veya kreatin takviyeleri kreatinini geçici olarak yükseltebilir.
- İlaçlar: Bazı ilaçlar, örneğin tübüler sekresyonu bloke ederek, gerçek GFR'yi değiştirmeden serum kreatinini yükseltebilir.
- Akut hastalık veya değişen böbrek fonksiyonu: Denklem, kararlı (steady-state) bir kreatinin varsayar. Akut böbrek hasarı veya hızla değişen fonksiyon sırasında geçerli değildir.
- Vücut boyutunun aşırı değerleri: Sonuç, 1,73 m² vücut yüzey alanına göre indekslenir; bu, çok küçük veya çok büyük kişilerde daha az doğru olabilir.
- Kapsanmayan popülasyonlar: Bu denklem 18 yaşın altındaki çocuklar için (başka pediatrik denklemler uygulanır) veya gebelik için doğrulanmamıştır.
Sonuçlar, geçmişinizi, tekrarlanan testleri, idrar albüminini ve gerektiğinde sistatin C gibi diğer ölçümleri değerlendirebilecek bir hekim tarafından yorumlanmalıdır. Bu genel bilgidir, profesyonel tıbbi tavsiye değildir.
Kreatinin Birim Dönüşümü (mg/dL ↔ µmol/L)
Laboratuvarlar serum kreatinini mg/dL (Birleşik Devletler'de yaygın) veya µmol/L (birçok diğer ülkede yaygın) cinsinden bildirir. Dönüşüm faktörü 1 mg/dL = 88,4 µmol/L'dir. Bu hesaplayıcı kreatinini mg/dL cinsinden alır.
mg/dL'yi µmol/L'ye dönüştürmek için 88,4 ile çarpın. µmol/L'yi mg/dL'ye dönüştürmek için 88,4'e bölün.
| Kreatinin (mg/dL) | Kreatinin (µmol/L, yuvarlanmış) |
|---|---|
| 0.6 | 53 |
| 0.8 | 71 |
| 1.0 | 88 |
| 1.2 | 106 |
| 1.5 | 133 |
| 2.0 | 177 |
| 3.0 | 265 |
| 5.0 | 442 |
Örnek: \(1.5 \times 88.4 = 132.6\), bu da 133 µmol/L'ye yuvarlanır.
Sıkça sorulan sorular
Neden ırktan bağımsız? 2021 güncellemesi, tüm hastalar için daha adil ve tutarlı bir tahmin sunmak amacıyla ırk düzeltmesini formülden çıkardı.
Normal eGFR kaç olmalı? Sağlıklı yetişkinlerde genellikle ≥90'dır ve yaşla birlikte yavaş yavaş düşer. Üç ay veya daha uzun süre 60'ın altında seyreden değerler KBH'yi düşündürür.
Bu bir tanı mıdır? Hayır. eGFR, klinik değerlendirmeyi destekleyen bir tahmindir; kalıcı olarak anormal seyreden değerler mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.