Yerçekimiyle Akan Boru Debisi Hesaplama

Yerçekimiyle Akan Boru Debisi Hesaplama

Lider AI Skill PRO

Hesaplamaya Girin

Tipik n değerleri: PVC/HDPE 0,009-0,011, beton 0,012-0,015, dökme demir 0,012-0,014, oluklu metal 0,022-0,026.

Formül

Q=1nR2/3S·Aburada{n=Pürüzlülük nS=Eğim, yüzde100D=Çap, mm1000R=D4A=πD24\begin{gathered} Q = \frac{1}{n}\,R^{2/3}\,\sqrt{S}\cdot A \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} n &= \text{Pürüzlülük n} \\ S &= \frac{\text{Eğim, yüzde}}{100} \\ D &= \frac{\text{Çap, mm}}{1000} \\ R &= \frac{D}{4} \\ A &= \frac{\pi D^{2}}{4} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Kullanım istatistikleri

Reklam

Sonuç

Tam Dolu Boru Debisi
96,7
litre/saniye
Debi (m³/s) 0,0967
Debi (ABD gpm) 1.532,74
Akış hızı (m/s) 1,368
Akış alanı (m²) 0,0707
Yöntem Manning denklemi, tam dolu akan dairesel boru

Bu sayfadaki bir hatayı bildir

Yerçekimli boru debisi hesaplayıcı nedir?

Yerçekimli borularda su pompa olmadan akar; boru eğimli olduğu için su yokuş aşağı hareket eder. Yağmur suyu hatları, kanalizasyon, menfezler ve drenaj hatları tipik örneklerdir. Bu hesaplayıcı, dairesel bir borunun tam dolu aktığı durumda ne kadar su taşıyabileceğini; çapına, eğimine ve iç yüzeyinin pürüzlülüğüne göre tahmin eder. Evrensel bir hidrolik araçtır ve metrik birimler kullanır.

Eğim üçgeni olan tam dolu bir yerçekimi borusunun yan görünümü ve çapı gösteren dairesel kesit
Tam dolu bir yerçekimi borusu eğimi S sayesinde yokuş aşağı akar ve debi çap D ile belirlenir.

Nasıl kullanılır?

İç çapı milimetre cinsinden, eğimi yüzde olarak (%1 eğim, 100 m boruda 1 m düşüş demektir) ve Manning pürüzlülük katsayısı n değerini girin. Pürüzsüz plastik boruda n yaklaşık 0,010, betonda yaklaşık 0,013, oluklu metalde ise 0,024 civarındadır. Sonuç olarak debi litre/saniye, metreküp/saniye ve ABD galonu/dakika cinsinden, ayrıca akış hızı gösterilir.

Formül açıklaması

Hesaplamada açık kanal ve yerçekimli akışlar için kullanılan Manning denklemi esas alınır:

$$Q = \frac{1}{n} A R^{2/3} S^{1/2}$$

Burada \(Q\) debi (m³/s), \(n\) Manning pürüzlülük katsayısı, \(A\) akış alanı (m²), \(R\) hidrolik yarıçap (m) ve \(S\) eğimdir (m/m). Tam dolu dairesel boru için \(A = \pi D^2/4\) ve \(R = D/4\) olur. Akış hızı \(V = Q/A\) ile bulunur.

Reklam
Çapı, akış alanını ve ıslak çevreyi gösteren dairesel boru kesiti
Tam dolu dairesel bir boruda hidrolik yarıçap, alanın ıslak çevreye bölünmesiyle bulunur: R = D/4.

Çözümlü örnek

%1 eğimle döşenmiş 300 mm çapında beton boru (\(n = 0.013\)): \(D = 0.3\) m, \(S = 0.01\).

$$A = \frac{\pi \times 0.3^2}{4} = 0.07069\,\text{m}^2, \quad R = 0.075\,\text{m}$$$$Q = \frac{1}{0.013} \times 0.07069 \times 0.075^{2/3} \times 0.01^{1/2} = 0.0967\,\text{m}^3/\text{s}$$

Bu, yaklaşık 96,7 L/s debiye ve yaklaşık 1,37 m/s akış hızına karşılık gelir.

SSS

Kısmen dolu borular için de geçerli mi?

Hayır. Hesaplama borunun tam dolu aktığını varsayar. Tam yarı dolu akan dairesel bir boru, tam dolu debinin yarısını taşır ve hızı aynıdır; diğer doluluk oranları için kısmi akış abakları gerekir.

Bu değer maksimum kapasite midir?

Bu, borunun tam dolu yerçekimli kapasitesidir. Dairesel bir borudaki en yüksek debi aslında yaklaşık %93 doluluk derinliğinde oluşur ve tam dolu değerin yalnızca biraz üzerindedir.

Hangi eğimi kullanmalıyım?

Boru taban kotları arasındaki düşüyü boru uzunluğuna bölüp yüzde olarak ifade edin. Tasarım şartnameleri, katı maddelerin birikmeden taşınması için genellikle yaklaşık 0,6 ile 0,9 m/s arasında minimum hız ister.

Malzeme Türüne Göre Tipik Manning Pürüzlülük Katsayıları (n)

Manning n değeri, boru duvarının akışa ne kadar direnç gösterdiğini tanımlar: daha pürüzsüz bir duvar daha düşük n değerine sahiptir ve aynı çap ve eğimde daha fazla su taşır. Tablo, tam dolu akan borular için tipik tasarım aralıklarını listeler.

Boru malzemesi Tipik n aralığı Yaygın tasarım değeri
PVC / HDPE (pürüzsüz duvarlı) 0.009 – 0.011 0.010
Döküm / sünek demir (çimento kaplamalı) 0.012 – 0.013 0.013
Beton 0.011 – 0.015 0.013
Sırlı kil 0.012 – 0.014 0.013
Oluklu HDPE (pürüzsüz iç yüzey) 0.012 – 0.020 0.012 – 0.015 (üreticiye göre değişir)
Oluklu metal 0.022 – 0.026 0.024

Bunlar yalnızca tipik tasarım aralıklarıdır. Yayımlanan değerler kaynağa, üreticiye, boru yaşına, bağlantı kalitesine ve tortu ya da biyofilm birikimine göre değişir. Yerel standardınızın veya üreticinin belirttiği değeri kontrol edin.

Reklam

Çap ve Eğime Göre Tam Akış Kapasitesi

Tablo, n = 0.013 olan beton için tam boru debisini Q (L/s) ve hızı V (m/s) gösterir. Her değer, \(R = D/4\), \(A = \pi D^2/4\) ve \(S\) kesir olarak (%1 = 0.01) kullanılarak Manning denkleminden elde edilmiştir. Değerler yuvarlanmıştır.

Çap (mm) Eğim %0.5: Q / V Eğim %1: Q / V Eğim %2: Q / V
150 10.8 L/s / 0.61 m/s 15.2 L/s / 0.86 m/s 21.5 L/s / 1.22 m/s
300 68.4 L/s / 0.97 m/s 96.7 L/s / 1.37 m/s 136.8 L/s / 1.93 m/s
450 201.6 L/s / 1.27 m/s 285.1 L/s / 1.79 m/s 403.2 L/s / 2.54 m/s
600 434.2 L/s / 1.54 m/s 614.0 L/s / 2.17 m/s 868.4 L/s / 3.07 m/s

D = 300 mm, S = %1, n = 0.013 için örnek hesaplama: \(R = 0.075\) m, \(A = 0.07069\) m², \(V = \frac{1}{0.013}\,(0.075)^{2/3}\,\sqrt{0.01} \approx 76.92 \times 0.1778 \times 0.1 \approx 1.37\) m/s, bu nedenle \(Q = 1.37 \times 0.07069 \approx 0.0967\) m³/s = 96.7 L/s.

\(Q \propto D^{8/3}\) ve \(Q \propto S^{1/2}\) olduğundan, çapı iki katına çıkarmak kapasiteyi yaklaşık 6.35 kat artırır (\(2^{8/3}\)). Eğimi iki katına çıkarmak ise yalnızca yaklaşık 1.41 kat artırır (\(\sqrt{2}\)). Eğimi artırmaktansa daha büyük boru kullanmak genellikle çok daha etkilidir.

Sonucunuzun Yorumlanması

Hesaplayıcı, yerçekimi altında basınç olmadan tamamen dolu akan dairesel bir borunun kapasitesini verir. Bunu tasarım debisi değil, üst sınır olarak değerlendirin.

  • Minimum hız: Yerçekimli kanalizasyon ve drenaj hatları, katıların çökmemesi için genellikle yaklaşık 0.6–0.9 m/s kendi kendini temizleme hızına göre tasarlanır. Kesin değer yerel yönetmeliğe ve akış türüne bağlıdır.
  • Maksimum hız: Yaygın üst sınırlar, boru malzemesine bağlı olarak yaklaşık 3–5 m/s'dir ve oyulma, aşınma ve hidrolik darbeyi sınırlamak içindir. Plastik borular genellikle beton veya kil borulardan daha yüksek hızlara dayanır, ancak üreticinin sınırlarını kontrol edin.
  • Kısmi derinlikte tasarım: Gerçek borular genellikle çapın %50–80'i kadar kısmi derinlikte çalışacak şekilde tasarlanır; böylece ani akımlar, hava boşluğu ve gelecekteki büyüme için yedek kapasite bulunur. Kısmi derinlikte hız ve debi, tam boru değerlerinden farklıdır ve kısmi akış hesabı gerektirir.
  • n değerine duyarlılık: Kapasite n ile ters orantılıdır. n = 0.013 yerine n = 0.015 kullanmak kapasiteyi yaklaşık %13 azaltır. n seçiminde yaşlanma ve tortuyu hesaba katın.

Projenize uygulanacak pürüzlülük değerlerini, hız sınırlarını, minimum çapları ve eğimleri yerel yönetmelikler ve standartlar belirler. Bu araç tahminler içindir; nihai tasarımlar yetkin bir mühendis tarafından kontrol edilmelidir.

Son güncelleme:

Fizik ve Mühendislik kategorisinde en popüler

Tüm Fizik ve Mühendislik hesap makinelerini gör