Son hız nedir?
Son hız, bir cismin hareket aralığının sonundaki hızını ve yönünü ifade eder. Temel fizikte son hız, sabit (düzgün) ivmeli ve doğrusal harekette geçerli olan kinematik denklemlerle bulunur. Bu hesaplayıcı SI birimleriyle (metre ve saniye) çalışır; sonucu ayrıca km/sa ve mil/sa (mph) birimlerine de çevirir.
Hesaplayıcı nasıl kullanılır?
Önce hangi büyüklüğü bildiğinizi seçin: zaman ya da yol. Ardından ilk hızı \(u\) ve ivmeyi \(a\) girin (yavaşlama için negatif değer kullanın), sonra zamanı \(t\) veya yolu \(s\) yazın. Araç, son hızı ve buna karşılık gelen yol ya da süreyi birlikte verir.
Formüller ve açıklamaları
Zaman biliniyorsa şu denklem kullanılır:
$$v = u + a t$$Yol biliniyorsa zamandan bağımsız denklem kullanılır:
$$v^2 = u^2 + 2 a s$$Burada \(v\) son hızı, \(u\) ilk hızı, \(a\) ivmeyi, \(t\) zamanı, \(s\) ise yer değiştirmeyi gösterir. Yol modunda hesaplayıcı karekökü alır ve sonuca ilk hızın işaretini verir. \(u^2 + 2as\) negatifse cisim o yola hiçbir zaman ulaşamaz ve gerçek bir çözüm yoktur.
Çözümlü örnek
Bir araç \(u = 4\,\text{m/s}\) hızla harekete başlıyor ve \(s = 14\,\text{m}\) boyunca \(a = 3\,\text{m/s}^2\) ivmeyle hızlanıyor.
$$v = \sqrt{4^2 + 2 \times 3 \times 14} = \sqrt{100} = 10\,\text{m/s}$$Geçen süre ise şöyledir:
$$t = \frac{v - u}{a} = \frac{10 - 4}{3} = 2\,\text{s}$$Diğer birimlerle 10 m/s, 36 km/sa veya yaklaşık 22,37 mph eder.
Sık sorulan sorular
Serbest düşme için de kullanılabilir mi?
Evet. Hava direncini yok sayarak, bırakılan bir cisim için \(a = 9.81\,\text{m/s}^2\) (aşağı yön pozitif) ve ilk hız olarak 0 girin.
İvme sıfırsa ne olur?
Bu durumda hız değişmez ve \(v = u\) olur.
Hız negatif olabilir mi?
Evet. Negatif işaret, cismin pozitif olarak seçtiğiniz yönün tersine hareket ettiğini gösterir.
Daha Fazla Çözümlü Örnek
Örnek 1: Zaman modu, durgun halden başlangıç
Bir araba durgun halden (u = 0) başlar ve t = 8 s boyunca a = 2 m/s² ivmeyle hızlanır. \(v = u + at\) formülünü kullanın.
- Yerine koyun: \(v = 0 + 2 \cdot 8\)
- Çarpın: \(v = 16\) m/s
- km/saat'e çevirin: \(16 \times 3.6 = 57.6\) km/saat
- mil/saat'e çevirin: \(16 \times 2.23694 \approx 35.79\) mil/saat
Sonuç: 16 m/s (57.6 km/saat, yaklaşık 35.79 mil/saat).
Örnek 2: Mesafe modu, negatif ivmeyle frenleme
Bir araç u = 25 m/s hızla ilerler ve s = 40 m boyunca a = -5 m/s² ivmeyle fren yapar. \(v^2 = u^2 + 2as\) formülünü kullanın.
- Yerine koyun: \(v^2 = 25^2 + 2 \cdot (-5) \cdot 40\)
- Sadeleştirin: \(v^2 = 625 - 400 = 225\)
- Pozitif kökü alın: \(v = \sqrt{225} = 15\) m/s
Sonuç: 15 m/s, 40 m frenlemeden sonra.
Ne zaman durur? v = 0 alın: \(0 = 625 + 2 \cdot (-5) \cdot s\), dolayısıyla \(s = 625 / 10 = 62.5\) m. Duruş süresi \(t = (0 - 25)/(-5) = 5\) s'dir. 62.5 m'yi aşan her mesafede \(v^2\) negatif olur ve gerçek bir çözüm yoktur: cisim zaten durmuştur ve sabit ivme modeli artık geçerli değildir (aksi halde yön değiştirirdi).
Hız Birim Dönüşüm Tablosu
| m/s | km/saat | mil/saat |
|---|---|---|
| 1 | 3.6 | 2.23694 |
| 5 | 18 | 11.18 |
| 10 | 36 | 22.37 |
| 20 | 72 | 44.74 |
| 30 | 108 | 67.11 |
| 50 | 180 | 111.85 |
Mil/saat değerleri, ilk satır hariç, iki ondalık basamağa yuvarlanmıştır.
Kesin çarpanlar
- 1 m/s = 3.6 km/saat = 2.23694 mil/saat
- 1 mil/saat = 0.44704 m/s (tanım gereği kesin)
- 1 km/saat = 0.27778 m/s (yani 1/3.6)
Sabitler ve Tipik İvme Değerleri
| Büyüklük | Değer (m/s²) |
|---|---|
| Standart yerçekimi ivmesi g (tanımlı değer) | 9.80665 (genellikle 9.81 olarak yuvarlanır) |
| Ay, yüzey yerçekimi ivmesi (yakl.) | 1.62 |
| Mars, yüzey yerçekimi ivmesi (yakl.) | 3.71 |
| Jüpiter, yüzey yerçekimi ivmesi (yakl., bulut tepelerinde) | 24.79 |
Notlar:
- \(v = u + at\) ve \(v^2 = u^2 + 2as\) kinematik denklemleri, düz bir doğrultuda sabit ivme varsayar. Hareket sırasında ivme değişirse bu denklemler geçerli değildir.
- Tutarlı SI birimlerini kullanın: hız m/s, ivme m/s², zaman s ve mesafe m cinsinden.
- Pozitif yön başlangıç hareketinin yönü olduğunda yavaşlama, negatif ivme olarak girilir.
- Hava direncini ihmal ederek düşen bir cisim için, Dünya'da yaklaşık 9.81 m/s² olan a = g kullanın ve aşağı yönü pozitif kabul edin.