Bu Hesaplayıcı Neyi Tahmin Eder?
Bu hesaplayıcı bir çocuğun hedef boyunu hesaplar. Hedef boy, iki biyolojik ebeveynin boyuna göre beklenen ve çocuğun cinsiyetine göre düzeltilen yetişkin boyudur. Çocuk doktorları bu değere ebeveyn ortalama boyuna dayalı boy ya da hedef boy (genetik hedef boy) der. Yöntemin kökeni Tanner ve arkadaşlarının (1970) büyüme standartlarına dayanır. Bu standartlar, çocuğun boyunu babanın ve annenin boylarının ortalamasıyla karşılaştırarak değerlendirir. MSD Manual ve American Family Physician gibi klinik kaynaklarda verilen ebeveyn boyu formülü de budur.
Hesaplama için yalnızca iki ebeveynin yetişkin boyu gerekir. Çocuğun yaşı, şimdiki boyu ya da kilosu kullanılmaz. Bu yüzden sonuç, belirli bir çocuğun nasıl büyüdüğünü değil, ailenin genetik başlangıç noktasını gösterir.
Formül
\(M\) annenin boyu, \(F\) babanın boyudur. İki değer de santimetre cinsinden girilir:
$$\text{Boy} = \frac{M + F + 13}{2} \qquad \text{Girl} = \frac{M + F - 13}{2}$$Formüldeki 13 cm, yetişkin erkeklerle kadınların ortalama boyları arasındaki olağan farktır. Sekiz ülkedeki ikiz kohortlarında ortalama yetişkin boyu, İtalya'da 177 cm (erkekler) ve 163 cm (kadınlar), Hollanda'da ise 184 cm ve 171 cm idi. Diğer ülkeler bu ikisi arasında kalıyordu ve cinsiyetler arasındaki fark 13 ila 14 cm'ydi (Silventoinen ve ark., 2003). Erkek çocuk için ortalama alınmadan önce annenin boyuna 13 cm eklenir. Kız çocuk için ise babanın boyundan 13 cm çıkarılır. Japon çocuk endokrinologları da aynı 13 cm'lik düzeltmeyi kullanır (Ogata ve ark., 2007).
Boyları fit ve inç olarak girerseniz hesaplayıcı bunları tam olarak santimetreye çevirir (1 in = 2,54 cm) ve 13 cm'lik formülü uygular. American Family Physician formülün inç sürümünü verir. Bu sürümde 5 in (12,7 cm) eklenir ya da çıkarılır. İki sürümün sonuçları arasında 0,15 cm fark vardır.
Hedef Aralık
Hedef boy kesin bir sonuç değildir, bir aralığın ortasıdır. MSD Manual'a göre olası yetişkin boy aralığı, hedef boyun 8,5 cm (yaklaşık 3,3 in) altından 8,5 cm üstüne kadar uzanır. Bu aralık yaklaşık iki standart sapmaya karşılık gelir. Yani sağlıklı her 100 çocuktan kabaca 95'inin bu aralıkta kalması beklenir. Bu hesaplayıcı aralığı her iki cinsiyet için gösterir.
Diğer kaynaklar sınırı biraz farklı çizer. American Family Physician'a göre çoğu çocuğun öngörülen yetişkin boyu, ebeveyn ortalama boyundan en fazla 10 cm (4 in) farklıdır. Farkın 10 cm'den fazla olması altta yatan bir sağlık sorununu düşündürebilir. Ogata ve ark. (2007) ise günümüz Japon çocukları için hedef aralığı erkek çocuklarda artı eksi 9 cm, kız çocuklarda artı eksi 8 cm olarak verir.
Örnek Hesaplama
Anne 165 cm, baba 178 cm olsun:
$$\text{Boy} = \frac{165 + 178 + 13}{2} = \frac{356}{2} = 178.0\ \text{cm}$$ $$\text{Girl} = \frac{165 + 178 - 13}{2} = \frac{330}{2} = 165.0\ \text{cm}$$Bu ailede erkek çocuğun hedef boyu 178,0 cm (5′ 10,1″), olası aralığı ise 169,5 ile 186,5 cm arasıdır. Kız çocuğun hedef boyu 165,0 cm (5′ 5,0″), aralığı 156,5 ile 173,5 cm arasıdır.
Aynı ebeveynlerin boyları fit ve inç olarak 5′ 5″ ve 5′ 10″ girilirse, bu değerler 165,1 cm ve 177,8 cm'ye karşılık gelir. Hedef boy da erkek çocuk için 177,95 cm (5′ 10,1″), kız çocuk için 164,95 cm (5′ 4,9″) çıkar.
Doktorlar Hedef Boyu Nasıl Kullanır?
Hedef boy tek başına bir tahmin değildir. Çocuğun büyümesini değerlendirirken kullanılan bir karşılaştırma noktasıdır. American Family Physician, büyümesi değerlendirilen bir çocukta ilk incelemenin parçalarını şöyle sıralar: düzenli aralıklarla doğru yapılmış ölçümler, büyüme hızı, ebeveyn ortalama boyu ve kemik yaşı. Çocuğun ölçümleri bir büyüme grafiğine işlenir ve ailenin hedef boyuyla karşılaştırılır.
Hollanda'da yapılan bir çalışmada boy kısalığı için kanıta dayalı sevk kuralları geliştirildi. Bu çalışmada en önemli ölçüt, çocuğun boyu ile hedef boy arasındaki farktı. 3 ila 10 yaş arasındaki çocuklarda en iyi öngörü değerini veren ölçüt iki koşulun birlikte bulunmasıydı: Çocuğun boyunun hedef boyun 2 standart sapmadan daha fazla altında olması ve yaşa göre −2 standart sapmanın altında olması (Grote ve ark., 2008).
Bazı çocukların boyunun hedef boydan farklı olması beklenir. Yapısal (konstitüsyonel) büyüme ve ergenlik gecikmesinde ergenlik geç başlar ve çocuk yaşına göre kısadır, ancak yetişkin boyu normal olur. Ayrıca çok kısa ya da çok uzun boylu ebeveynlerin boyunun kendisi de tıbbi bir nedene bağlı olabilir. Bu durumda formülden elde edilen bilgi daha az anlamlıdır.
Yetişkin Boyunu Tahmin Etmenin Diğer Yöntemleri
- Kemik yaşı (Bayley–Pinneau). Sol el ve el bileğinin röntgeni, iskeletin ne kadar olgunlaştığını gösterir. Bayley ve Pinneau (1952), Greulich–Pyle el standartlarıyla belirlenen iskelet yaşından yetişkin boyunu tahmin etmeye yarayan tablolar yayımlamıştır. Bu değerlendirmeyi uzman hekim yapar.
- Khamis–Roche yöntemi. Khamis ve Roche bu yöntemi 1994'te Pediatrics dergisinde yayımladı, 1995'te de bir düzeltme yayımlandı. Yöntem, yetişkin boyunu röntgen gerektirmeden, çocuğun kendi ölçümleri ve ebeveynlerin boyları üzerinden tahmin eder. Katsayıları makalede yer alır. Yöntem, güneybatı Ohio'da yürütülen Fels Longitudinal Study verileriyle geliştirilmiştir. Yazarları, kullanımını büyümeyi etkileyen bir rahatsızlığı olmayan beyaz Amerikalı çocuklarla sınırlar. Bu nedenle ve çocuğun güncel ölçümlerine ihtiyaç duyduğu için bu hesaplayıcıya eklenmemiştir.
- Çocuğun kendi büyüme eğrisi. Kemik yaşı normalse, çocuğun büyüme grafiğindeki eğrisi yetişkinliğe kadar uzatılarak da öngörülen yetişkin boyu tahmin edilebilir (American Family Physician).
Genler ve Çevre
Boy, büyük ölçüde aileden aktarılan bir özelliktir. Sekiz varlıklı ülkedeki ikiz kohortlarında (30.111 tam ikiz çifti), yetişkin boyunun kalıtsallığı erkeklerde 0,87 ila 0,93, kadınlarda ise çoğunlukla 0,68 ila 0,84 bulundu (Silventoinen ve ark., 2003). Kalıtsallık, bir topluluktaki kişiler arasındaki boy farklarının ne kadarının genetik farklarla ilişkili olduğunu anlatır. Bir kişinin boyunun %80 ya da %90'ının genlerle belirlendiği anlamına gelmez. Aynı çalışma, çevresel etkenlerin de boya önemli ölçüde katkıda bulunduğunu belirtir.
Bazı eski hedef boy formüllerinde, yeni kuşakların giderek daha uzun boylu olması eğilimi için ek bir terim bulunuyordu. Ogata ve ark. (2007), kuşaklar arasındaki boy farkı küçüldüğü ya da önemsiz hale geldiği için Japon çocuklarda bu terimi kullanmadı. Bu hesaplayıcı da bu terimi eklemez.
Farklı Ebeveyn Boyları İçin Hedef Boy
Tablodaki her satır hesaplayıcının formülüyle ve artı eksi 8,5 cm'lik aralıkla hesaplanmıştır. Fit ve inç değerleri 0,1 in'e yuvarlanmıştır.
| Anne | Baba | Erkek çocuk: hedef (aralık) | Kız çocuk: hedef (aralık) |
|---|---|---|---|
| 155 cm (5′ 1,0″) | 168 cm (5′ 6,1″) | 168,0 cm (159,5–176,5) | 155,0 cm (146,5–163,5) |
| 160 cm (5′ 3,0″) | 173 cm (5′ 8,1″) | 173,0 cm (164,5–181,5) | 160,0 cm (151,5–168,5) |
| 165 cm (5′ 5,0″) | 178 cm (5′ 10,1″) | 178,0 cm (169,5–186,5) | 165,0 cm (156,5–173,5) |
| 170 cm (5′ 6,9″) | 183 cm (6′ 0,0″) | 183,0 cm (174,5–191,5) | 170,0 cm (161,5–178,5) |
| 175 cm (5′ 8,9″) | 190 cm (6′ 2,8″) | 189,0 cm (180,5–197,5) | 176,0 cm (167,5–184,5) |
| 150 cm (4′ 11,1″) | 190 cm (6′ 2,8″) | 176,5 cm (168,0–185,0) | 163,5 cm (155,0–172,0) |
Sonucu yalnızca ebeveyn boylarının toplamı belirler. Örneğin 150 cm'lik bir anne ile 190 cm'lik bir baba, 170 cm'lik bir anne ile 170 cm'lik bir babayla aynı hedef boyları verir. Erkek ve kız çocuğun hedef boyları arasında her zaman 13 cm fark vardır. Her aralık da 17 cm genişliğindedir. Bu yüzden komşu satırlardaki aralıklar büyük ölçüde örtüşür.
Sınırlılıklar
- Yalnızca biyolojik ebeveynler. Formül, ebeveynlerden yalnızca genler yoluyla aktarılan bilgiyi yansıtır. Bu nedenle üvey ya da evlat edinen ebeveynlerin boyları hesaplamada kullanılmaz.
- En iyi sonuç ölçülmüş boylarla alınır. Mümkünse her ebeveynin hatırlanan ya da tahmin edilen boyu yerine ölçülmüş yetişkin boyunu kullanın.
- Çocuğun kendi verilerini dikkate almaz. Sonuç, çocuğun yaşına, şimdiki boyuna ya da bugüne kadarki büyümesine göre değişmez. Çocuğun kendi büyüme grafiği, o çocuk hakkında çok daha fazla bilgi verir.
- Sağlıklı her 20 çocuktan yaklaşık 1'i aralığın dışında kalır. Bunun nedeni, iki standart sapmalık bir aralığın tanımı gereği yaklaşık %5'i dışarıda bırakmasıdır.
- Büyümeyi etkileyen hastalıklar çocukta ya da ebeveynlerden birinde varsa, hedef boy daha az güvenilir olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Hedef boy, çocuğumun ulaşacağı boy mudur?
Hayır. Hedef boy, olası bir aralığın merkezidir. Sağlıklı çocukların çoğunun yetişkin boyu, kullanılan kaynağa göre hedef boydan en fazla yaklaşık 8,5 ila 10 cm farklı olur.
Bir çocuk iki ebeveyninden de uzun olabilir mi?
Evet. Erkek çocuğun hedef boyu, ebeveyn boylarının ortalamasına 6,5 cm eklenerek bulunur. Bu yüzden anne uzun boyluysa hedef boy babanın boyunu geçebilir. Ayrıca aralığın herhangi bir yerinde olmak normaldir.
Ne zaman doktora başvurmalıyım?
Çocuğunuz aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklardan çok daha kısa ya da çok daha uzunsa, yavaş büyüyor gibi görünüyorsa ya da ailenin hedef boyundan çok uzaksa bir çocuk doktoruna danışın. American Family Physician, boy kısalığını yaşa göre ortalamanın iki standart sapmadan daha fazla altında olan boy (3. persentilin altı) olarak tanımlar. Doktor çocuğu ölçebilir, büyüme öyküsünü grafiğe işleyebilir ve gerekirse kemik yaşı için röntgen isteyebilir.
Bu hesaplayıcı genel bilgi verir, tıbbi tavsiye yerine geçmez ve hiçbir çocuğu tek tek değerlendirmez. Büyümeyle ilgili endişelerinizi bir çocuk doktoru ya da aile hekimiyle konuşun.