Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
İplik bandrolünde yumak başına metre yazar; tarifler ise bitmiş kıyafetin ölçüsünden konuşur. Bu hesaplayıcı ikisini birbirine bağlar: projenizin bitmiş ölçüsünü, iplik kalınlık kategorisini ve çalışacağınız ilme türünü girin; karşılığında toplam iplik uzunluğunu yarda ve metre olarak, yaklaşık gram ağırlığını ve sepete kaç yumak atmanız gerektiğini alın. Kazak, battaniye, atkı, şal, bere ve amigurumi parçaları için, inç ya da santimetre cinsinden çalışır.
Nasıl kullanılır?
Tek bir düz örgü parçasının enini ve boyunu ölçün (ya da tarifin kalıp şemasından okuyun). Ardından bu ölçüde kaç parça olduğunu girin: basit, düşük omuzlu bir kazak kabaca iki beden parçası artı iki kol dikdörtgeni demektir. Bandrolün üzerindeki CYC iplik kalınlık numarasını seçin (CYC, Amerikan Craft Yarn Council standardıdır; Türkiye'de satılan ipliklerin çoğunda bu numara ya da "DK", "worsted", "chunky" gibi karşılıkları yer alır, bazı yerli markalarda ise yalnızca şiş numarası yazar - o durumda bandroldeki önerilen şiş kalınlığına bakarak en yakın kategoriyi seçin). Sonra ilme türünü belirleyin ve bir fire payı ekleyin. Yüzde 15 makul bir başlangıçtır; renkli desen (jakar) çalışıyorsanız, çok dikişli bir modeldeyseniz veya bol bol numune kare öreceksesiniz bunu yüzde 25'e çıkarın.
Formül
Her iplik kalınlığı, kendi standart gerginliğinde çalışıldığında birim örgü alanı başına oldukça öngörülebilir bir uzunluk tüketir. Bu tüketim oranına \(f_w\) dersek tahmin şöyle olur:
$$L = A \times f_w \times f_s \times n \times \left(1 + \frac{p}{100}\right)$$
Burada \(A\) = tek bir parçanın inçkare cinsinden alanı, \(f_s\) = ilme katsayısı (garter 1,15; sık iğne 1,40; seyrek file 0,85; düz örgü 1,00), \(n\) = parça sayısı ve \(p\) = fire yüzdesidir. Santimetre girişleri \(1\,\text{sq in} = 6.4516\,\text{sq cm}\) ile dönüştürülür; metre değeri ise \(1\,\text{yd} = 0.9144\,\text{m}\) bağıntısından gelir.
Örnek hesap
Worsted kalınlıkta (\(f_w = 0.80\)), düz örgü bir kazak: 20 inç × 25 inç ölçüsünde iki parça ve yüzde 15 fire payı:
$$L = (20 \times 25) \times 0.80 \times 1.00 \times 2 \times 1.15 = 920\,\text{yd}$$
100 gramlık yumağı 220 yarda olan bir iplikte bu \(920 / 220 = 4.18\) yumak eder; yani 5 yumak alın, yaklaşık 418 gram iplik.
İplik Kalınlığı ve Dikiş Faktörü Tablosu
Aşağıdaki 0–7 iplik kalınlığı numaraları Craft Yarn Council (CYC) Standart İplik Kalınlığı Sistemi'ni takip eder; bu bir US (Amerikan) endüstri yönergesedir ve Avrupa ile Asya'da satılan birçok iplik topunun üzerinde de basılıdır. Ölçü, önerilen iğne üzerinde stokinet dikiş olarak 4 inç (10 cm) başına verilir. ABD dışında satılan iplikler bunun yerine ulusal kuralları kullanabilir (örneğin UK (İngiltere) 4 iplikli, Australian (Avustralya) 8 iplikli veya Japanese (Japon) gosu etiketi), bu nedenle daima CYC numarasını varsayarak değil iplik topunun üzerindeki bilgiye her zaman bakınız.
| CYC no. | Kategori adı | Örgü ölçüsü (dikiş / 4 in / 10 cm) | İğne boyutu (metrik / US) | Tığ boyutu (metrik) | \(f_w\) (yard/inç²) | Tipik yard / 50 g | Tipik yard / 100 g |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | Dantel (ince iplik, iplik) | 33–40 | 1.5–2.25 mm / 000–1 | 1.6–2.25 mm | 1.35 | 350–600 | 700–1200 |
| 1 | Süper İnce (parmak, çorap, bebek) | 27–32 | 2.25–3.25 mm / 1–3 | 2.25–3.5 mm | 1.10 | 175–230 | 380–460 |
| 2 | İnce (spor, bebek) | 23–26 | 3.25–3.75 mm / 3–5 | 3.5–4.5 mm | 0.90 | 130–165 | 260–330 |
| 3 | Hafif (DK, hafif worsted) | 21–24 | 3.75–4.5 mm / 5–7 | 4.5–5.5 mm | 0.80 | 105–125 | 210–250 |
| 4 | Orta (worsted, afgan, aran) | 16–20 | 4.5–5.5 mm / 7–9 | 5.5–6.5 mm | 0.65 | 85–110 | 170–220 |
| 5 | Kalın (chunky, el işi, halı) | 12–15 | 5.5–8 mm / 9–11 | 6.5–9 mm | 0.50 | 55–70 | 110–140 |
| 6 | Süper Kalın (süper chunky, roving) | 7–11 | 8–12.75 mm / 11–17 | 9–15 mm | 0.33 | 30–45 | 60–90 |
| 7 | Jumbo (roving, el ile örgü) | 6 ve daha az | 12.75 mm ve daha büyük / 17+ | 15 mm ve daha büyük | 0.18 | 10–20 | 20–40 |
Faktör \(f_w\), standart ölçü aralığının ortasında çalışılan düz stokinet için ortalama tüketim oranıdır. Bu bir planlama tahmini olup fiziksel bir sabittir değil: aynı CYC numarasında olan hafif yün ipliği ve yoğun merseles pamuğu, inç² başına tüketilen metre cinsinde %10–20 oranında farklılık gösterebilir. Yard-top sütunları, ticari iplik toplarının üzerinde en sık görülen aralıklardır ve lif türüne göre değişir — pamuk ve diğer yoğun lifler yün veya akrilik'ten 50 g'de daha az yard verir.
| Dikiş / teknik | \(f_s\) | Neden |
|---|---|---|
| Stokinet (taban değer) | 1.00 | Yukarıdaki \(f_w\) oranları için referans kumaş |
| Çıtçıt dikiş | 1.15 | Sıra ölçüsü çok sıkı olduğu için uzunluğun inç başına daha fazla sıra vardır |
| Nervür ve kablolar | 1.20–1.30 | Kumaş genişlik yönünde çekilir; kablo geçişleri ekstra uzunluk tüketir |
| Tek tığ (UK çift tığ) | 1.40 | Kısa, yoğun dikişler — en çok iplik tüketen yaygın kumaş |
| Çift tığ (UK üçlü tığ) | 1.10 | Daha uzun dikişler, tek tığdan inç² başına daha fazla alan kaplar |
| Açık ağ, iştik ve dantel | 0.85 | Delikler, içinde iplik olmayan alanı kaplar |
İki faktör yüzey alanını çarptığı için tam tahmin şöyledir
$$Y = A \cdot f_w \cdot f_s \cdot \left(1 + \frac{w}{100}\right)$$burada \(A\) kare inç cinsinde toplam alandır (genişlik × uzunluk × parça sayısı) ve \(w\) yüzde cinsinden atık payıdır. Aynı ağırlıkta stokinet'ten tek tığa geçmek gereksinimi %40 artırır; aynı bitmiş boyutunda worsted'ten DK'ya geçmek kabaca \(0.80 / 0.65 \approx 1.23\), veya yaklaşık %23 oranında artırır.
Proje Türü ve Boyutuna Göre Tipik Metre
Aşağıdaki rakamlar, yayınlanan örgü ve tığ desenlerinde DK (CYC 3) ve worsted (CYC 4) ipliği için en sık alıntılanan aralıklardır. Gram eşdeğerleri DK için yaklaşık 230 yard/100 g ve worsted için 200 yard/100 g varsayar; daha ağır veya daha yoğun bir lif, aynı metre için daha fazla gram gerektirir. Boyutlar US/UK giysi kurallarını kullanır.
| Proje | Tahmini bitmiş boyut | DK (CYC 3) metre | Worsted (CYC 4) metre | Tahmini gram (worsted) |
|---|---|---|---|---|
| Bebek battaniyesi | 30 × 36 in (76 × 91 cm) | 900–1300 yd | 750–1100 yd | 375–550 g |
| Dekoratif battaniye | 50 × 60 in (127 × 152 cm) | 2000–3000 yd | 1700–2600 yd | 850–1300 g |
| Yetişkin kazak, XS | 30–32 in / 76–81 cm göğüs | 1000–1300 yd | 850–1100 yd | 425–550 g |
| Yetişkin kazak, M | 38–40 in / 97–102 cm göğüs | 1400–1750 yd | 1200–1500 yd | 600–750 g |
| Yetişkin kazak, XXL | 50–52 in / 127–132 cm göğüs | 2000–2500 yd | 1750–2200 yd | 875–1100 g |
| Cardigan, M (bantlar ve düğme delikleri ile) | 38–40 in / 97–102 cm göğüs | 1600–2000 yd | 1350–1800 yd | 675–900 g |
| Eşarp | 8 × 60 in (20 × 152 cm) | 450–700 yd | 400–600 yd | 200–300 g |
| Üçgen şal | 60 in / 152 cm kanat açıklığı | 600–900 yd | 500–800 yd | 250–400 g |
| Yetişkin bere | 20–22 in / 51–56 cm kafa | 170–280 yd | 150–250 yd | 75–125 g |
| Yetişkin çorap çifti | US (Amerikan) kadın 7–9 / EU 38–40 | 250–350 yd | —* | — |
| Amigurumi oyuncak, küçük | 6–8 in (15–20 cm) boy | 120–220 yd | 100–200 yd | 50–100 g |
*Çoraplar normalde süper ince (CYC 1) iplikte 350–450 yd/çift ile yapılır; worsted ağırlığındaki çoraplar bot/terlik tarzı olup doğrudan karşılaştırılamaz.
Bunları tipik yayınlanmış desen rakamları olarak değerlendirin, garanti değil. Gerçek tüketim ölçü ile değişir (desenden %10 daha gevşek bir örnek aynı alanda kabaca %10 daha az iplik kullanır, daha sıkı bir örnek ise buna uygun şekilde daha fazla), seçtiğiniz pozitif hareketin miktarı ile, kol ve gövde uzunluğu ile ve dikiş deseni ile değişir — kablolar, renkli işler floları ve yoğun tığ bir kıyafeti aralığının üst limitinin çok üzerine çıkarabilir. Boyutunuz, uzunluğunuz veya dikiş deseniniz standart örnek kıyafetten farklı olduğunda hesaplayıcınıza kendi bitmiş ölçülerinizi girin.
Sıkça sorulan sorular
Tığ işi neden daha çok iplik yer? Sık iğne, aynı alana şiş örgüden çok daha fazla iplik sıkıştırır - tipik olarak yüzde 30 ila 45 daha fazla. İlme katsayısı tam da bu yüzden var.
Saç örgüsü ve jakar sonucu değiştirir mi? Evet. Saç örgüleri kumaşı içeri çeker ve fazladan uzunluk yutar; jakarda ise arkada ikinci bir iplik boyunca taşınır. Bu durumlarda "lastik / saç örgüsü" seçeneğini ve daha yüksek bir fire payı kullanın.
Yumak sayısını yukarı yuvarlamalı mıyım? Her zaman. Aynı parti (dye lot / renk partisi) numarasından yedek bir yumak almak, son kolu örerken renk tutmadığını fark etmekten çok daha ucuza gelir.