Lượng giống gieo lúa mạch là gì?
Lượng giống gieo lúa mạch là khối lượng hạt giống cần gieo trên mỗi héc-ta để đạt mật độ cây mục tiêu. Vì kích cỡ hạt lúa mạch khác nhau khá nhiều giữa các giống và giữa các lô hạt, nếu chỉ gieo theo khối lượng (năm nào cũng cùng một số kg/ha) thì ruộng có thể bị dày quá hoặc thưa quá. Tính lượng giống dựa trên số hạt và khối lượng hạt chính xác hơn nhiều, đồng thời là cơ sở để hiệu chỉnh máy gieo hàng hoặc máy gieo hạt.
Cách sử dụng công cụ này
Nhập mật độ cây mục tiêu (cây/m², thường từ 200 đến 300 đối với lúa mạch vụ xuân), khối lượng 1000 hạt (TKW) lấy từ kết quả kiểm tra hạt giống, tỷ lệ nảy mầm (%) và tỷ lệ mọc hoặc sống sót ngoài đồng (%). Nhập thêm diện tích ruộng (ha) để biết tổng lượng giống cần mua. Kết quả hiển thị số hạt cần gieo trên m², lượng giống theo kg/ha và lb/ac, cùng tổng số kilôgam cần dùng.
Giải thích công thức
Trước hết, hiệu chỉnh mật độ mục tiêu theo hao hụt, trong đó \(P\) là số cây mục tiêu trên m², \(G\) là tỷ lệ nảy mầm dưới dạng phân số và \(E\) là tỷ lệ mọc ngoài đồng dưới dạng phân số:
$$S = \frac{P}{G \times E}$$Sau đó đổi số hạt trên m² sang kg/ha bằng khối lượng 1000 hạt tính theo gam:
$$R = \frac{S \times \text{TKW}}{100}$$Hệ số 100 xuất phát từ việc 1000 hạt ứng với một đơn vị TKW và hệ số 10 để đổi g/m² thành kg/ha.
Ví dụ minh họa
Mục tiêu 250 cây/m², TKW 45 g, nảy mầm 95 %, tỷ lệ mọc 85 %, ruộng 10 ha:
$$S = \frac{250}{0.95 \times 0.85} = 309.6\,\text{seeds/m}^2$$$$R = \frac{309.6 \times 45}{100} = 139.3\,\text{kg/ha}$$$$\text{Total} = 139.3 \times 10 = 1{,}393\,\text{kg}$$
Mật độ cây mục tiêu và lượng gieo hạt lúa mạch thông thường
Máy tính chuyển đổi mật độ cây mục tiêu thành lượng gieo hạt: hạt/m² cần thiết = cây/m² ÷ (tỷ lệ nảy mầm × tỷ lệ mọc), và kg/ha = hạt/m² × TKW (g) ÷ 100. Bảng dưới đây sử dụng các giá trị trung bình điển hình: TKW = 45 g, tỷ lệ nảy mầm = 95% và tỷ lệ mọc ngoài đồng = 85% (tỷ lệ sống sót kết hợp ≈ 0.8075). Đây chỉ là các khoảng giá trị nông học chung. Hướng dẫn của trạm khuyến nông địa phương, công ty giống hoặc kỹ sư nông nghiệp tại địa phương có giá trị cao hơn.
| Loại cây trồng | Mục tiêu điển hình (cây/m²) | Số hạt/m² thu được | Lượng gieo thu được (kg/ha) |
|---|---|---|---|
| Lúa mạch xuân 2 hàng | 250–300 | ≈ 310–370 | ≈ 139.3–167 |
| Lúa mạch xuân 6 hàng | 220–280 | ≈ 272–347 | ≈ 123–156 |
| Lúa mạch vụ đông (gieo đúng thời vụ mùa thu) | 200–250 | ≈ 248–310 | ≈ 112–139 |
Ví dụ thay thế (lúa mạch xuân 2 hàng, mức thấp): \(S = \dfrac{250}{0.95 \times 0.85} \approx 309.6\) hạt/m², rồi \(309.6 \times 45 / 100 \approx 139.3\) kg/ha.
Khoảng giá trị đầu vào điển hình
- Khối lượng 1000 hạt (TKW): khoảng 35–50 g. Luôn dùng số liệu từ lô hạt giống hoặc nhãn của bạn, vì nó làm thay đổi đáng kể kg/ha.
- Tỷ lệ nảy mầm: khoảng 90–98% đối với hạt giống được chứng nhận (dùng giá trị kiểm nghiệm trong phòng thí nghiệm).
- Tỷ lệ mọc ngoài đồng: khoảng 75–90%, tùy thuộc vào tầng đất gieo, độ ẩm, độ sâu gieo, nhiệt độ đất và áp lực bệnh hại.
Thời vụ gieo và tình trạng làm đất ảnh hưởng đến mục tiêu như thế nào
- Gieo muộn: cây vụ xuân gieo muộn, và cây vụ đông gieo sau khoảng thời vụ tối ưu, có ít thời gian đẻ nhánh hơn, nên mật độ cây mục tiêu thường được tăng lên, thường khoảng 10–25%.
- Tầng đất gieo kém (đất nhiều cục, bị váng, khô, lạnh hoặc úng nước, hoặc nhiều tàn dư) làm giảm tỷ lệ mọc. Hãy nhập tỷ lệ mọc thấp hơn thay vì chỉ tăng lượng hạt giống theo phỏng đoán.
- Gieo sớm hoặc đúng thời vụ trong điều kiện thuận lợi: mục tiêu có thể ở mức thấp của khoảng, vì cây đẻ nhánh nhiều hơn.
- Nguy cơ đổ ngã, yêu cầu chất lượng lúa mạch làm mạch nha (ưu tiên mật độ đồng đều, không quá dày) và loại giống cũng ảnh hưởng đến mục tiêu.
Chuyển đổi kg/ha sang lb/ac và mật độ hạt giống
Các yếu tố chính: 1 kg/ha = 0.8922 lb/ac (máy tính dùng 0.892179), nên 1 lb/ac = 1.1209 kg/ha. Ngoài ra, 1 ha = 2.471 ac.
| Lượng gieo (kg/ha) | Lượng gieo (lb/ac) | Lượng gieo (bu/ac với 48 lb/bu) |
|---|---|---|
| 80 | 71.4 | 1.49 |
| 100 | 89.2 | 1.86 |
| 120 | 107.1 | 2.23 |
| 140 | 124.9 | 2.60 |
| 160 | 142.7 | 2.97 |
| 180 | 160.6 | 3.35 |
Mật độ hạt giống
- 1 hạt/m² = 10,000 hạt/ha, vì 1 ha = 10,000 m². Ví dụ, 300 hạt/m² = 3,000,000 hạt/ha.
- Hạt/m² × TKW (g) ÷ 100 = kg/ha.
Chuyển lb/ac sang bu/ac
Trọng lượng tiêu chuẩn của lúa mạch tại Hoa Kỳ (và thường dùng ở Canada) là 48 lb mỗi bushel. Vậy số bushel mỗi acre = lb/ac ÷ 48. Ví dụ, \(\dfrac{125\ \text{lb/ac}}{48\ \text{lb/bu}} \approx 2.60\) bu/ac. Lượng gieo thường được xác định theo khối lượng và số lượng hạt, không theo thể tích, vì khối lượng riêng khối của hạt giống thay đổi theo giống và độ ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Tìm khối lượng 1000 hạt ở đâu?
Hãy cân một mẫu hạt đã đếm sẵn (ví dụ 500 hạt) rồi quy đổi ra 1000 hạt, hoặc dùng số liệu ghi trên giấy chứng nhận phân tích hạt giống. TKW của lúa mạch thường nằm trong khoảng 35 đến 50 g.
Nên giả định tỷ lệ mọc ngoài đồng là bao nhiêu?
Mức 80 đến 90 % là phổ biến khi đất được làm kỹ; hãy dùng giá trị thấp hơn nếu trời lạnh, khô, đất vón cục hoặc gieo muộn.
Có cần điều chỉnh theo xử lý hạt giống hay thời vụ gieo không?
Có. Nhiều nông dân tăng lượng giống khi gieo muộn, và khuyến cáo nông học của địa phương nên được ưu tiên hơn các mật độ mục tiêu chung chung.