Công cụ này làm được gì?
Máy tính tầm hoạt động theo nhiên liệu giúp ước tính tàu thuyền của bạn đi được bao xa với lượng nhiên liệu đang có. Công cụ kết hợp ba con số mà thuyền trưởng nào cũng cần nắm: lượng nhiên liệu trên tàu, mức tiêu hao ở tốc độ hành trình và tốc độ hành trình. Bạn cũng có thể chừa lại một phần dự trữ an toàn, để quãng đường dự tính chỉ dựa trên lượng nhiên liệu thực sự dùng được chứ không tính cả những giọt cuối cùng trong thùng.
Lưu ý: công cụ dùng đơn vị hàng hải của Mỹ/quốc tế như gallon Mỹ và hải lý (knot). Nếu bạn quen dùng lít và km/h, hãy xem bảng quy đổi bên dưới.
Giải thích công thức
Trước hết, máy tính xác định lượng nhiên liệu dùng được sau khi trừ dự trữ, sau đó đổi ra số giờ chạy (thời gian hoạt động liên tục), cuối cùng đổi ra quãng đường:
$$\text{Usable} = \text{Fuel} \times \left(1 - \tfrac{\text{Reserve}}{100}\right)$$$$\text{Range} = \frac{\text{Usable}}{\text{Consumption}} \times \text{Speed}$$Trong đó \(\text{Fuel}\) là lượng nhiên liệu trên tàu tính bằng gallon, \(\text{Consumption}\) là số gallon tiêu hao mỗi giờ ở tốc độ hành trình, \(\text{Speed}\) là tốc độ hành trình tính bằng hải lý/giờ (knot), còn \(\text{Range}\) là kết quả tính bằng hải lý. Vì tốc độ tính theo knot (hải lý mỗi giờ) và mức tiêu hao tính theo giờ nên đơn vị giờ triệt tiêu gọn gàng.
Cách sử dụng
Nhập tổng lượng nhiên liệu trên tàu, mức tiêu hao trung bình (gallon/giờ) và tốc độ hành trình thường dùng (knot). Thêm phần trăm dự trữ (nhiều người đi biển áp dụng quy tắc một phần ba, tức giữ lại một phần ba nhiên liệu làm dự trữ), rồi xem tầm hoạt động và thời gian chạy ước tính.
Ví dụ minh họa
Giả sử tàu có 100 gallon, tiêu hao 10 gallon/giờ, chạy ở 20 knot và giữ lại 10% dự trữ:
$$\text{Usable} = 100 \times (1 - 0.10) = 90\,\text{gal}$$$$\text{Range} = \frac{90}{10} \times 20 = 180\,\text{nm}$$Như vậy tàu chạy được 9 giờ và đi được 180 hải lý.
Tầm hoạt động theo các kiểu chạy thường gặp
Mỗi dòng trong bảng dưới đây đều xuất phát từ cùng một thùng nhiên liệu: 100 gallon, giữ lại 10% dự trữ, nên chỉ có tốc độ và mức tiêu hao tương ứng thay đổi. Vì dự trữ cố định nên lượng nhiên liệu dùng được ở mọi trường hợp đều như nhau:
$$U = 100 \times \left(1 - \frac{10}{100}\right) = 90\ \text{gal}$$Với dòng chạy lượng giãn nước (8 knot, 4 gal/giờ), thời gian chạy và tầm hoạt động được tính như sau:
$$\text{Endurance} = \frac{90}{4} = 22.5\ \text{hr} \qquad \text{Range} = \frac{90}{4} \times 8 = 180\ \text{nm}$$Bảng cho thấy điều gì xảy ra khi bạn tăng ga. Hãy để ý: tầm hoạt động phụ thuộc vào hiệu suất nhiên liệu (hải lý trên mỗi gallon) chứ không phải tốc độ thuần túy. Đẩy tàu lướt và chạy nhanh hơn nữa sẽ đốt nhiên liệu nhanh hơn nhiều so với mức tốc độ tăng thêm, nên tầm hoạt động giảm dần.
| Chế độ chạy | Tốc độ (knot) | Tiêu hao (gal/giờ) | Hiệu suất (nm/gal) | Thời gian chạy (giờ) | Tầm hoạt động (nm) |
|---|---|---|---|---|---|
| Lượng giãn nước / chạy chậm | 8 | 4 | 2.00 | 22.5 | 180 |
| Chạy tiết kiệm | 18 | 12 | 1.50 | 7.5 | 135 |
| Mở hết ga | 30 | 24 | 1.25 | 3.75 | 112.5 |
Các số liệu tiêu hao ở đây chỉ mang tính minh họa cho một chiếc tàu máy lướt thông thường. Con số quan trọng là mức tiêu hao thực tế của tàu bạn ở từng tốc độ, vì vậy hãy đo thực tế thay vì phỏng đoán.
Quy đổi đơn vị thường dùng khi đi tàu thuyền
Máy tính này dùng đơn vị hàng hải, trong khi hải đồ, bản đồ đường bộ, cây xăng dầu bến cảng và thông số kỹ thuật nhập khẩu thường xen lẫn dặm thường, ki-lô-mét, lít và gallon Anh. Hãy dùng bảng quy đổi dưới đây.
| Đại lượng | 1 đơn vị bằng |
|---|---|
| Quãng đường | 1 hải lý (nm) = 1,15 dặm thường = 1,852 km |
| Tốc độ | 1 knot = 1,15 mph = 1,852 km/h |
| Thể tích nhiên liệu | 1 gallon Mỹ = 3,785 lít = 0,833 gallon Anh |
Lưu ý: kết quả công cụ trả về tính bằng hải lý vì tốc độ nhập vào tính bằng knot (1 knot là 1 hải lý mỗi giờ). Nếu muốn đổi sang dặm thường hoặc ki-lô-mét, hãy nhân kết quả hải lý với 1,15 hoặc 1,852. Tương tự, nếu nhiên liệu của bạn đo bằng lít hoặc gallon Anh, hãy đổi sang gallon Mỹ trước khi nhập để thể tích khớp với mức tiêu hao tính bằng gal/giờ.
Lập kế hoạch chuyến đi từ kết quả
Tầm hoạt động chỉ là con số ước tính trong điều kiện ổn định, lý tưởng. Hãy biến nó thành một kế hoạch hành trình an toàn theo các bước sau:
- Áp dụng quy tắc một phần ba. Dành một phần ba nhiên liệu cho lượt đi, một phần ba cho lượt về và giữ nguyên phần ba cuối làm dự trữ. Chuyến đi khứ hồi không nên dùng quá hai phần ba lượng nhiên liệu dùng được.
- Làm tròn xuống, đừng làm tròn lên. Nếu công cụ cho ra 180 nm, hãy lên kế hoạch theo một con số thấp hơn. Làm tròn xuống tạo thêm biên an toàn cho nhiều yếu tố làm tăng mức tiêu hao ngoài thực tế.
- Tính lại theo chuyến đi thực tế sau khi đổ nhiên liệu. Ghi lại số gallon đã đổ thêm so với số giờ và quãng đường thực sự đã chạy, tính ra mức tiêu hao thật rồi chạy lại phép tính. Mức tiêu hao đo được luôn đáng tin hơn số liệu của nhà sản xuất hay ước tính.
- Tăng phần trăm dự trữ khi điều kiện khắc nghiệt. Biển hở, gió ngược, dòng chảy ngược, sóng lớn, đáy tàu bám hà hoặc tàu chở nặng đều làm giảm tầm hoạt động. Hãy tăng mức dự trữ (ví dụ từ 10% lên 20–25%) để ước tính phản ánh đúng chuyến đi của bạn.
Đây chỉ là thông tin tham khảo để lập kế hoạch, không phải tư vấn chuyên môn hay an toàn, và không thay thế việc theo dõi nhiên liệu trên tàu. Hãy theo dõi đồng hồ và thiết bị đo lưu lượng nhiên liệu trong suốt chuyến đi, ghi chép độc lập số giờ máy chạy và luôn giữ đủ biên an toàn để đổi hướng hoặc quay về khi điều kiện thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần dự trữ nhiên liệu? Gió, dòng chảy và sóng lớn làm mức tiêu hao thực tế tăng lên. Mức dự trữ từ 10 đến 33 phần trăm giúp bạn tránh bị cạn nhiên liệu giữa đường.
Đơn vị là hải lý hay dặm thường? Vì tốc độ nhập bằng knot nên tầm hoạt động tính bằng hải lý. Nhân với khoảng 1,15 để đổi sang dặm thường.
Chạy nhanh hơn có đi được xa hơn không? Thường là không. Chạy nhanh thường đốt nhiều nhiên liệu hơn hẳn mỗi giờ, mức tiêu hao tăng nhanh hơn tốc độ nên tầm hoạt động bị thu hẹp.