Hải lý là gì?
Hải lý (nautical mile) là đơn vị đo khoảng cách dùng trong hàng hải và hàng không. Đơn vị này dựa trên chu vi Trái Đất: một hải lý bằng một phút vĩ độ, hay chính xác bằng 1.852 mét theo quy ước quốc tế. Nhờ đó, hải lý đặc biệt thuận tiện khi sử dụng trên hải đồ, nơi khoảng cách liên hệ trực tiếp với số đo góc. Ngược lại, dặm Anh (statute mile) — loại "dặm trên bộ" dùng để đo quãng đường đường bộ — bằng 1.609,344 mét, nên 1 hải lý tương đương khoảng 1,15078 dặm Anh.
Cách sử dụng công cụ này
Nhập giá trị khoảng cách, sau đó chọn xem giá trị đó là dặm Anh, hải lý hay ki-lô-mét. Công cụ sẽ quy đổi số liệu bạn nhập ra cả ba đơn vị, hiển thị nổi bật kết quả hải lý cùng với giá trị tương đương theo dặm Anh và ki-lô-mét. Điều này rất hữu ích cho người đi tàu thuyền, phi công, dân đi biển, và bất kỳ ai cần đối chiếu hải đồ với bản đồ đường bộ hoặc các khoảng cách theo hệ mét.
Giải thích công thức
Để đổi từ dặm Anh sang hải lý, hãy chia cho 1,15078:
$$\text{hải lý} = \frac{\text{dặm Anh}}{1{,}15078}$$Để đổi hải lý sang ki-lô-mét, nhân với hệ số chính xác 1,852:
$$\text{km} = \text{hải lý} \times 1{,}852$$Nếu giá trị bạn nhập đã ở đơn vị ki-lô-mét, công cụ sẽ chia cho 1,852 trước để tìm số hải lý, rồi mới tính ra các đơn vị còn lại.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn có một hành trình dài 100 dặm Anh. Chia cho 1,15078 ta được 86,898 hải lý:
$$\frac{100}{1{,}15078} = 86{,}898 \text{ hải lý}$$Nhân con số đó với 1,852 ra 160,934 ki-lô-mét:
$$86{,}898 \times 1{,}852 = 160{,}934 \text{ km}$$Vậy 100 dặm Anh ≈ 86,9 hải lý ≈ 160,9 km.
Hằng số và định nghĩa chuẩn
Mọi phép đổi trên trang này đều dựa trên các định nghĩa chính xác đã được quốc tế thống nhất cho hai loại dặm. Các giá trị dưới đây là tiêu chuẩn quốc tế, không gắn với riêng quốc gia nào, mặc dù dặm luật định chủ yếu được dùng trong đời sống hằng ngày ở Hoa Kỳ và Vương quốc Anh.
| Đại lượng | Giá trị | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 hải lý (nmi) | 1,852 m chính xác | Định nghĩa quốc tế được thông qua năm 1929 |
| 1 dặm luật định (dặm quốc tế) | 1,609.344 m chính xác | Được xác định theo thỏa thuận quốc tế năm 1959 về yard và pound |
| 1 nmi tính theo dặm luật định | ≈ 1.15078 mi | \(1852 \div 1609.344 \approx 1.15078\) |
| 1 dặm luật định tính theo nmi | ≈ 0.868976 nmi | \(1609.344 \div 1852\) |
| 1 km tính theo nmi | ≈ 0.539957 nmi | \(1 \div 1.852\) |
| 1 dặm luật định tính theo km | 1.609344 km | Chính xác |
| 1 nmi tính theo km | 1.852 km | Chính xác |
| 1 knot | 1 nmi/h = 1.852 km/h ≈ 1.15078 mph | Đơn vị tốc độ tiêu chuẩn trên biển và trong hàng không |
| 1 phút cung vĩ độ | ≈ 1 nmi | Cơ sở lịch sử của đơn vị này, nên 1° vĩ độ ≈ 60 nmi |
Công thức của máy tính là \(\text{nmi} = \dfrac{\text{dặm luật định}}{1.15078}\). Ngày nay hải lý được cố định ở 1,852 m. Mối liên hệ với vĩ độ chỉ là gần đúng vì Trái Đất không phải là một hình cầu hoàn hảo.
So sánh khoảng cách thực tế
Bảng dưới đây thể hiện các khoảng cách quen thuộc theo cả ba đơn vị. Các số liệu chỉ mang tính gần đúng và đã được làm tròn. Khoảng cách số tròn và khoảng cách được quy định theo luật là phép đổi chính xác từ giá trị đã nêu.
| Khoảng cách | Hải lý | Dặm luật định | Ki-lô-mét |
|---|---|---|---|
| Eo biển Manche, Dover–Calais (gần đúng) | ≈ 18.4 nmi | ≈ 21 mi | ≈ 34 km |
| Chặng bay điển hình 100 nmi | 100 nmi | ≈ 115.1 mi | 185.2 km |
| 1 độ vĩ độ (gần đúng) | ≈ 60 nmi | ≈ 69.05 mi | ≈ 111.12 km |
| Marathon (42.195 km) | ≈ 22.78 nmi | ≈ 26.22 mi | 42.195 km |
| Giới hạn lãnh hải (Công ước LHQ về Luật Biển, UNCLOS, 12 nmi) | 12 nmi | ≈ 13.81 mi | 22.224 km |
| Giới hạn vùng đặc quyền kinh tế (Công ước LHQ về Luật Biển, UNCLOS, 200 nmi) | 200 nmi | ≈ 230.16 mi | 370.4 km |
Kiểm tra phép tính với marathon: \(42.195 \div 1.852 \approx 22.78\) nmi. Theo quy tắc ước lượng, một hải lý dài hơn một dặm luật định khoảng 15%. Vì vậy, khoảng cách tính bằng hải lý luôn là con số nhỏ hơn so với cùng khoảng cách tính bằng dặm luật định hoặc ki-lô-mét.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hải lý dài hơn dặm Anh? Vì hải lý được định nghĩa dựa trên hình học của Trái Đất (một phút cung vĩ độ) chứ không phải một thước đo trên bộ tùy ý, nên nó dài hơn khoảng 15%.
Hệ số 1,852 km có chính xác tuyệt đối không? Có. Từ năm 1929, hải lý quốc tế được định nghĩa chính xác bằng 1.852 mét.
Hải lý/giờ (knot) là gì? Một knot bằng một hải lý mỗi giờ, là đơn vị tốc độ tiêu chuẩn trên biển và trong hàng không.