CO₂ eşdeğeri (CO₂e) nedir?
Sera gazlarının her biri ısıyı çok farklı şiddetlerde hapseder. Bunları tek bir ölçekte karşılaştırabilmek için bilim insanları Küresel Isınma Potansiyeli'ni (GWP) kullanır. GWP, bir gazın bir tonunun, belirli bir zaman aralığında (genellikle 100 yıl) bir ton karbondioksite kıyasla yol açtığı ısınma miktarını ifade eder. Her gazın kütlesini kendi GWP değeriyle çarpıp sonuçları toplamak, toplam CO₂ eşdeğerini (CO₂e) verir; bu da karbon muhasebesi ve karbon ayak izi raporlamasında kullanılan ortak bir "para birimi" gibidir.
Bu hesaplayıcı nasıl kullanılır?
Saldığınız her gazın kütlesini (kilogram cinsinden) girin. CO₂'nin GWP değeri tanımı gereği 1'dir. Varsayılan GWP katsayıları, IPCC AR5'in 100 yıllık değerlerini izler: metan (CH₄) ≈ 28 ve diazot monoksit (N₂O) ≈ 265. HFC'ler çok geniş bir aralıkta değişir; bu nedenle kullandığınız soğutucu akışkana uygun olacak şekilde HFC GWP değerini ayarlayın (örneğin HFC-134a ≈ 1430). Hesaplayıcı, toplam CO₂e değerini hem kilogram hem de ton cinsinden verir ve her gazın katkısını ayrı ayrı gösterir.
Formül açıklaması
Temel denklem oldukça basittir:
$$\text{CO}_2\text{e} = \text{CO}_2 + \text{CH}_4 \cdot \text{GWP}_{\text{CH}_4} + \text{N}_2\text{O} \cdot \text{GWP}_{\text{N}_2\text{O}} + \text{HFC} \cdot \text{GWP}_{\text{HFC}}$$GWP boyutsuz olduğu ve CO₂'ye göre tanımlandığı için, GWP'si yüksek bir gazın az miktarı bile toplama hâkim olabilir. Örneğin 1 kg metan (GWP 28), 28 kg CO₂ kadar ısınmaya yol açar.
Örnek hesaplama
Diyelim ki 1.000 kg CO₂, 10 kg CH₄ ve 2 kg N₂O saldınız. GWP katsayıları olarak 28 ve 265 kullanıldığında: \(\text{CO}_2 = 1000\); \(\text{CH}_4 = 10 \times 28 = 280\); \(\text{N}_2\text{O} = 2 \times 265 = 530\).
$$\text{Toplam} = 1000 + 280 + 530 = 1810 \text{ kg CO}_2\text{e}$$yani 1,81 ton CO₂e.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi GWP değerlerini kullanmalıyım? Modern envanterlerin çoğu IPCC AR5'in 100 yıllık değerlerini kullanır (CH₄ = 28, N₂O = 265). Daha eski raporlarda AR4 değerleri görülebilir (CH₄ = 25, N₂O = 298). Formdaki katsayıları dilediğiniz gibi değiştirebilirsiniz.
Metan neden bazen 84 olarak veriliyor? Bu, kısa vadeli ısınmaya daha fazla ağırlık veren 20 yıllık GWP değeridir. Ulusal raporlamada standart olan ise 100 yıllık değerdir (28).
Biyokütleden gelen CO₂'yi dâhil etmeli miyim? Biyojenik CO₂ genellikle ayrı raporlanır; yalnızca uyduğunuz raporlama standardının gerektirdiği kaynakları dâhil edin.
