SCS Eğri Numarası Yöntemi Nedir?
ABD Tarım Bakanlığı'na bağlı Doğal Kaynakları Koruma Servisi (NRCS — eski adıyla Toprak Koruma Servisi, SCS) tarafından geliştirilen SCS Eğri Numarası (CN) yöntemi, bir yağış olayından doğrudan yüzeysel akışı tahmin etmek için hidrolojide en yaygın kullanılan tekniktir. Toprak türü, arazi kullanımı, bitki örtüsü ve önceki nem durumunun birleşik etkilerini, yaklaşık 30 ile 100 arasında değişen tek bir boyutsuz sayıya indirger. Bu hesaplayıcı ABD ölçü birimlerini (inç) kullanır; Türkiye'de ölçümler genellikle milimetre cinsinden yapıldığından sonuçları yorumlarken birim dönüşümünü göz önünde bulundurun.
Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Yağış olayına ait toplam yağış derinliği P'yi (inç cinsinden) ve havzanız için eğri numarası CN değerini girin. Düşük CN değerleri (orman, kumlu toprak) daha az akış üretirken; yüksek CN değerleri (asfalt, killi toprak) daha fazla akış üretir. Araç size doğrudan yüzeysel akış derinliği Q, potansiyel maksimum tutulma S, ilk kayıp Ia ve tutulan ya da süzülen su miktarını verir.
Formülün Açıklaması
Önce, akış başladıktan sonraki potansiyel maksimum tutulmayı hesaplayın: $$S = \frac{1000}{\text{CN}} - 10$$ İlk kayıp (yani akış başlamadan önceki tutulma, çukurlarda birikme ve süzülme) \(I_a = 0{,}2\,S\) olarak kabul edilir. Yüzeysel akış ise şu şekilde bulunur: $$Q = \frac{\left(\text{P} - 0{,}2\,S\right)^{2}}{\text{P} + 0{,}8\,S}$$ Eğer \(\text{P} \le 0{,}2\,S\) ise herhangi bir akış oluşmaz ve \(Q = 0\) olur.
Çözümlü Örnek
\(\text{P} = 3\) inç ve \(\text{CN} = 75\) için: $$S = \frac{1000}{75} - 10 = 3{,}333 \text{ inç}$$ olur, dolayısıyla \(0{,}2\,S = 0{,}667\) inç. \(3 > 0{,}667\) olduğundan, $$Q = \frac{\left(3 - 0{,}667\right)^{2}}{3 + 0{,}8 \times 3{,}333} = \frac{\left(2{,}333\right)^{2}}{5{,}667} = \frac{5{,}444}{5{,}667} \approx 0{,}961 \text{ inç}$$ yüzeysel akış elde edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yağış az olursa ne olur? P değeri ilk kaybı (\(0{,}2\,S\)) aşmadığında, tüm yağış tutulduğu veya süzüldüğü için model akışın sıfır olduğunu öngörür.
Hangi birimleri kullanır? Bu uygulama, ABD'de SCS-CN yöntemi için standart olan inç birimini kullanır. Yüzeysel akış hacmini bulmak için Q değerini havza alanıyla çarpın.
Eğri numarasını nasıl seçerim? NRCS tarafından yayımlanan CN tabloları, ortalama nem koşulları (AMC II) için hidrolojik toprak grubu ve arazi örtüsüne göre değerleri listeler.
