Kereste Çekme Hesaplayıcı Ne İşe Yarar?
Ahşap kuruduğunda nem kaybeder ve bu nem hücrelerden ayrıldıkça tahta fiziksel olarak küçülür. Bu Kereste Çekme Hesaplayıcı, bir keresten her üç boyutunda ne kadar çekeceğini ve toplam hacminin nasıl değişeceğini tahmin eder. Kesim, işleme veya malzeme siparişinden önce boyut kaybını hesaba katması gereken marangozlar, doğramacılar, biçkiciler ve inşaat ustaları için pratik bir planlama aracıdır.
Girmeniz Gereken Değerler
- Başlangıç Genişliği (inç) – tahtanın başlangıçtaki genişliği.
- Başlangıç Kalınlığı (inç) – tahtanın başlangıçtaki kalınlığı.
- Başlangıç Uzunluğu (fit) – tahtanın başlangıçtaki uzunluğu.
- Çekme Yüzdesi (%) – ahşap türüne ve nem değişimine göre beklenen çekme oranı; her boyuta eşit olarak uygulanır.
Dikkat edin: Genişlik ve kalınlık inç, uzunluk ise fit cinsinden girilir. Bu nedenle hacim değeri karışık bir birimdir (inç × inç × fit) ve burada yalnızca öncesi-sonrası boyutları tutarlı biçimde karşılaştırmak için kullanılır. (Türkiye'de ahşap genellikle cm/m ile ölçülür; bu araç inç-fit sistemiyle çalışır, ölçülerinizi dönüştürmeniz gerekebilir.)
Hesaplama Formülü
Hesaplayıcı önce bir çekme katsayısı oluşturur:
$$\text{Final Dimension} = D \times \left(1 - \frac{\text{Shrinkage \%}}{100}\right)$$- Çekme katsayısı = \(1 - (\text{Çekme \%} \div 100)\)
- Son boyut = Başlangıç boyutu × çekme katsayısı (genişlik, kalınlık ve uzunluğa uygulanır)
- Başlangıç hacmi = Genişlik × Kalınlık × Uzunluk
- Son hacim = Son genişlik × Son kalınlık × Son uzunluk
- Hacim değişimi = Başlangıç hacmi − Son hacim
- Hacim değişimi % = (Hacim değişimi ÷ Başlangıç hacmi) × 100
Örnek Hesaplama
Diyelim ki 6 inç genişliğinde, 2 inç kalınlığında ve 8 fit uzunluğunda bir tahtanız var ve beklenen çekme oranı %5.
- Çekme katsayısı = \(1 - 0{,}05 = 0{,}95\)
- Son genişlik = \(6 \times 0{,}95 = 5{,}7\) inç
- Son kalınlık = \(2 \times 0{,}95 = 1{,}9\) inç
- Son uzunluk = \(8 \times 0{,}95 = 7{,}6\) fit
- Başlangıç hacmi = \(6 \times 2 \times 8 = 96\)
- Son hacim = \(5{,}7 \times 1{,}9 \times 7{,}6 = 82{,}31\)
- Hacim değişimi ≈ \(13{,}69\); yani yaklaşık %14,26
Çekme üç boyuta birden uygulandığı için hacim düşüşü (≈%14,3), doğrusal çekmenin (%5) kabaca üç katıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gerçek kereste her yönde eşit mi çeker? Hayır. Pratikte ahşap en çok lif yönüne dik (teğetsel) yönde çeker, ışınsal yönde daha az, uzunluk boyunca ise çok az çeker. Bu araç tahmini basit tutmak için tek bir oranı her yöne eşit uygular; bu yüzden uzunluk değerini en kötü senaryo tahmini olarak değerlendirin.
Hangi çekme yüzdesini kullanmalıyım? Bu, ahşap türüne ve nem oranındaki değişime bağlıdır. Birçok yumuşak ve sert ağaç, yaş halden kuru hale geçerken %3–8 aralığında çeker. Kullandığınız türün çekme verilerine bakıp buna göre ayarlayın.
Hacim değişimi yüzdesi neden girdiğim orandan büyük çıkıyor? Aynı katsayı genişlik, kalınlık ve uzunlukla çarpıldığı için yüzde kayıpları birleşir (bileşik etki) ve tek boyuta göre çok daha büyük bir toplam hacim azalması ortaya çıkar.
$$\Delta V\% = \left[1 - \left(1 - \frac{\text{Shrinkage \%}}{100}\right)^{3}\right] \times 100$$
