Üç fazlı Ohm kanunu nedir?
Ohm kanunu gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkiyi tanımlar. Ancak dengeli bir üç fazlı sistemde gerilim ile akım arasındaki faz açısını ve yükün bağlantı şeklini de hesaba katmak gerekir. Bu hesaplama aracı, dengeli üç fazlı bir devrede gerçek gücü, hat akımını, hat gerilimini (fazlar arası gerilim) veya faz başına empedans ve direnci bulmanızı sağlar.
Nasıl kullanılır?
Önce neyi hesaplamak istediğinizi seçin, ardından yıldız (Y) ya da üçgen (Δ) bağlantıyı belirleyin. Sonra bilinen diğer değerleri girin: fazlar arası gerilim (volt), hat akımı (amper), gerçek güç (kW) ve güç faktörü. Hesaplamak istediğiniz büyüklüğe ait alan dikkate alınmaz. Sonuçlarda ayrıca görünür güç, reaktif güç, faz gerilimi ve faz akımı ile her fazın direnci ve reaktansı da yer alır.
Formüller
Dengeli bir yükün gerçek gücü şöyledir:
$$P = \sqrt{3}\, V_L I_L \cos\varphi$$Burada \(V_L\) fazlar arası gerilim, \(I_L\) hat akımı ve \(\cos\varphi\) güç faktörüdür. Akım ve gerilim, formülün yeniden düzenlenmesiyle bulunur. Yıldız bağlı yükte \(V_{ph} = V_L/\sqrt{3}\) ve \(I_{ph} = I_L\); üçgen bağlı yükte ise \(V_{ph} = V_L\) ve \(I_{ph} = I_L/\sqrt{3}\) olur. Ardından \(Z_{ph} = V_{ph}/I_{ph}\), \(R = Z_{ph}\cos\varphi\) ve \(X = Z_{ph}\sin\varphi\) hesaplanır.
Çözümlü örnek
400 V'luk yıldız bağlı bir yük, 0,8 güç faktöründe 10 A çekiyor.
$$P = \sqrt{3} \times 400 \times 10 \times 0.8 = 5542.6\,\text{W} \approx 5.54\,\text{kW}$$$$Z_{ph} = \frac{400/\sqrt{3}}{10} = 23.09\,\Omega, \quad R = 23.09 \times 0.8 = 18.48\,\Omega$$Sık sorulan sorular
Dengesiz yüklerde kullanılabilir mi?
Hayır. Araç, üç fazın da eşit akım taşıdığını ve aynı empedansa sahip olduğunu varsayar.
Neden 3'ün karekökü kullanılıyor?
Hat gerilimi, birbirinden 120 derece farklı iki faz geriliminin fazör farkıdır. Bu nedenle yıldız bağlı sistemde faz geriliminden \(\sqrt{3}\) kat daha büyüktür.
Güç faktörüm 1 ise ne olur?
Yük tamamen omiktir; yani empedans dirence eşittir ve reaktif güç sıfırdır.
Üçgen (Y) ve Üçgen (Δ) Bağlantılarının İlişkisi ve Yaygın Üç Fazlı Gerilimler
Dengeli bir üç fazlı yük için hat büyüklükleri (besleme iletkenleri arasında ve besleme hatlarında ölçülen) ile faz büyüklükleri (her yük elemanının üzerindeki veya içinden geçen) yıldız (Y) ve üçgen (Δ) bağlantılarında farklı ilişkilidir. Her iki durumda da aktif güç \(P = \sqrt{3}\,V_L I_L \cos\varphi\) şeklindedir.
| Büyüklük | Yıldız (Y) | Üçgen (Δ) |
|---|---|---|
| Hat gerilimi / faz gerilimi | \(V_L = \sqrt{3}\,V_{ph}\) | \(V_L = V_{ph}\) |
| Hat akımı / faz akımı | \(I_L = I_{ph}\) | \(I_L = \sqrt{3}\,I_{ph}\) |
| Faz empedansı | \(Z_{ph} = \dfrac{V_L}{\sqrt{3}\,I_L}\) | \(Z_{ph} = \dfrac{\sqrt{3}\,V_L}{I_L}\) |
Yaygın üç fazlı hatlar arası gerilimler ve karşılık gelen yıldız faz (hat-nötr) gerilimi, \(V_{ph} = V_L/\sqrt{3}\):
| Hatlar arası / faz (V) | Tipik kullanım |
|---|---|
| 208 / 120 | Kuzey Amerika, ticari ve hafif sanayi binaları |
| 380 / 220 | Avrupa ve Asya'nın bazı bölgelerindeki eski IEC tipi sistemler |
| 400 / 230 | Avrupa ve diğer IEC (50 Hz) bölgeleri, güncel standart |
| 415 / 240 | İngiltere'deki eski sistem, Avustralya ve eski nominal değeri kullanan diğer bölgeler |
| 480 / 277 | Kuzey Amerika (ABD), sanayi ve büyük ticari tesisler |
| 600 / 347 | Kanada, sanayi |
Faz gerilimleri yuvarlanmış nominal değerlerdir (örneğin 400/√3 ≈ 230,9 V, nominal olarak 230 V). Gerçek sistemler ve toleranslar ülkeye ve dağıtım şirketine göre değişir.
Farklı Güç Faktörleri ve Bağlantılarda Sonuçların Karşılaştırılması
Tablo, hat gerilimini 400 V ve hat akımını 10 A olarak sabitler. Görünür güç \(S = \sqrt{3}\cdot 400\cdot 10 = 6928,2\) VA ≈ 6,93 kVA'dır. Aktif güç \(P = S\cos\varphi\), reaktif güç ise \(Q = S\sin\varphi\)'dir.
| Güç faktörü | Aktif güç P (kW) | Görünür güç S (kVA) | Reaktif güç Q (kvar) |
|---|---|---|---|
| 1.0 | 6.93 | 6.93 | 0.00 |
| 0.9 | 6.24 | 6.93 | 3.02 |
| 0.8 | 5.54 | 6.93 | 4.16 |
| 0.6 | 4.16 | 6.93 | 5.54 |
Örnek (GF 0.8): \(P = \dfrac{\sqrt{3}\cdot 400\cdot 10\cdot 0.8}{1000} = 5.54\) kW ve \(Q = 6.93\cdot 0.6 = 4.16\) kvar.
| Bağlantı | Faz empedansı formülü | Yerine koyma | Zph (Ω) |
|---|---|---|---|
| Yıldız | \(V_L/(\sqrt{3}\,I_L)\) | \(400/(1.732\cdot 10)\) | 23.09 |
| Üçgen | \(\sqrt{3}\,V_L/I_L\) | \(1.732\cdot 400/10\) | 69.28 |
Aynı hat gerilimi ve akımı için üçgen faz empedansı, yıldız faz empedansının üç katıdır (69.28 ≈ 3 × 23.09). Empedans büyüklüğü güç faktörüne bağlı değildir; GF yalnızca akımın aktif ve reaktif bileşenlere nasıl bölündüğünü belirler.
Temel Terimler ve Semboller
- Hatlar arası gerilim (VL, V): üç fazlı bir sistemdeki herhangi iki hat iletkeni arasındaki gerilim.
- Faz gerilimi (Vph, V): tek bir yük elemanı (sargı veya empedans) üzerindeki gerilim; yıldızda VL/√3, üçgende VL'ye eşittir.
- Hat akımı (IL, A): her besleme iletkenindeki akım.
- Faz akımı (Iph, A): tek bir yük elemanından geçen akım; yıldızda IL'ye, üçgende IL/√3'e eşittir.
- Aktif güç (P, W): gerçekten işe veya ısıya dönüşen güç; \(P = \sqrt{3}\,V_L I_L\cos\varphi\).
- Reaktif güç (Q, var): endüktif veya kapasitif elemanlarla ileri geri alışverişi yapılan güç; \(Q = \sqrt{3}\,V_L I_L\sin\varphi\).
- Görünür güç (S, VA): \(S = \sqrt{3}\,V_L I_L\) çarpımı, \(S^2 = P^2 + Q^2\) ile.
- Güç faktörü (GF, boyutsuz): \(\cos\varphi = P/S\), 0 ile 1 arasında (endüktif yükler için gecikmeli, kapasitif yükler için öncü).
- Empedans (Z, Ω): faz başına AC akıma karşı toplam direnç, \(Z = \sqrt{R^2 + X^2}\).
- Direnç (R, Ω): empedansın gerçek kısmı, \(R = Z\cos\varphi\).
- Reaktans (X, Ω): endüktans veya kapasitansdan kaynaklanan empedansın sanal kısmı, \(X = Z\sin\varphi\).
- Yıldız (Y): üç yük elemanının ortak bir nötr noktasında birleştirildiği bağlantı.
- Üçgen (Δ): üç yük elemanının kapalı bir üçgen oluşturacak şekilde birleştirildiği, nötr noktası olmayan bağlantı.
- Dengeli yük: üç fazın tamamında aynı empedansa sahip yük; eşit büyüklükte akım ve gerilimlerin birbirine 120° fark ile olmasını sağlar. Bu sayfadaki formüller bunu varsayar.