Köşe kaynağı gerilmesi hesaplayıcı nedir?
Köşe kaynağı, bir plakaya kaynatılan destek (konsol) parçası gibi, birbirine yaklaşık dik açıyla duran iki yüzeyi birleştirir. Bu hesaplayıcı, yük kaynak boyunca veya kaynağa dik doğrultuda etki ettiğinde kaynaktaki ortalama kayma gerilmesini, yaygın kullanılan basitleştirilmiş boğaz yöntemiyle tahmin eder. Hızlı bir tasarım kontrolüdür; yetkin bir mühendisin standartlara uygun yaptığı hesabın yerini tutmaz.
Nasıl kullanılır?
Uygulanan yükü newton cinsinden, kaynak ayak boyunu milimetre cinsinden, her bir kaynak dikişinin uzunluğunu ve kaynak hattı sayısını girin (iki yüzünden kaynatılmış bindirme birleştirmede bu değer 2'dir). Ardından kaynak metaliniz ve kullandığınız tasarım standardı için izin verilen kayma gerilmesini girin. Araç; kayma gerilmesini, boğaz alanını, emniyet katsayısını ve kullanım oranını verir.
Formül açıklaması
Eşit kollu 45° köşe kaynağında etkin boğaz kalınlığı \(t = a\cos 45^\circ \approx 0.7071\,a\) değerindedir; burada \(a\) ayak boyudur. Gerilme, yükün toplam boğaz alanına bölünmesiyle bulunur:
$$\tau = \frac{F}{0.7071 \times a \times L \times n}$$Burada \(F\) = N cinsinden yük, \(L\) = her kaynağın mm cinsinden uzunluğu ve \(n\) = kaynak hattı sayısıdır. Emniyet katsayısı \(SF = \tau_{\text{allow}} / \tau\) şeklinde hesaplanır.
Çözümlü örnek
50.000 N'luk yük, ayak boyu 6 mm olan ve her biri 100 mm uzunluğundaki iki köşe kaynağı tarafından taşınıyor. Boğaz kalınlığı \(0.7071 \times 6 = 4.243\) mm olduğundan alan şöyledir:
$$A = 4.243 \times 100 \times 2 = 848.5\,\text{mm}^2$$$$\tau = \frac{50000}{848.5} = 58.93\,\text{MPa}$$İzin verilen gerilme 145 MPa ise \(SF = 145 / 58.93 = 2.46\) olur ve kullanım oranı yaklaşık %40,6'dır.
Sık sorulan sorular
Bu hesap eğilme veya burulmayı da içeriyor mu?
Hayır. Yükün kaynak boğaz alanı üzerinde düzgün dağıldığı (doğrudan kayma) varsayılır. Eksenden kaçık yükler eğilme veya burulma oluşturur ve ek analiz gerektirir.
Hangi izin verilen gerilmeyi kullanmalıyım?
Bu değer, ilave metale ve tasarım standardına bağlıdır; eski uygulamalarda genellikle elektrodun çekme dayanımının yaklaşık %30'u alınırdı. Mutlaka geçerli olan standarttan teyit edin.
Neden ayak boyu yerine boğaz kalınlığı kullanılıyor?
Kaynak genellikle en kısa kesitinden, yani boğazdan hasar görür. Boğaz kalınlığı ise ayak boyundan daha küçüktür.
Elektrot Sınıfına Göre Tipik İzin Verilen Kesme Gerilmesi
Tablo, yaygın SMAW (elektrod) elektrot sınıflarını, minimum çekme dayanımlarını \(F_{EXX}\) ve köşe kaynakları için AISC ASD (ABD) yaklaşımına göre izin verilen kaynak kesme gerilmesini, \(0.30 \times F_{EXX}\), listeler.
| Elektrot sınıfı | Min. çekme dayanımı (ksi) | Min. çekme dayanımı (MPa) | İzin verilen kaynak kesmesi, 0.30 × FEXX (MPa) |
|---|---|---|---|
| E60xx | 60 | 414 | yaklaşık 124 |
| E70xx | 70 | 482 | yaklaşık 145 |
| E80xx | 80 | 551 | yaklaşık 165 |
Çalışılmış örneklerde ve senaryo tablosunda kullanılan 145 MPa izin verilen değer, bir E70xx elektroduna karşılık gelir (0.30 × 482 ≈ 145 MPa).
Bu değerler örnek niteliğindedir. Geçerli yönetmelik, şartname veya proje gereksinimi ve bunun güvenlik katsayısı her zaman önceliklidir. LRFD (AISC) ve Eurocode 3 farklı direnç katsayıları ve farklı kaynak dayanım formülleri kullanır, bu nedenle tasarım değerleri bu tablodan doğrudan okunamaz.
Güvenlik Katsayısını ve Kullanım Oranını Yorumlama
Hesap makinesi, kaynak boğazındaki ortalama kesme gerilmesini girdiğiniz izin verilen gerilmeyle karşılaştırır:
$$\text{SF} = \frac{\tau_{\text{izin}}}{\tau}, \qquad \text{Kullanım} = \frac{\tau}{\tau_{\text{izin}}} = \frac{1}{\text{SF}}$$
- SF > 1 (kullanım < %100): kaynak, izin verilen gerilmeye göre kontrolü geçer.
- SF ≈ 1 (kullanım ≈ %100): kaynak tam izin verilen sınırdadır, belirsizlik için hiçbir pay yoktur.
- SF < 1 (kullanım > %100): kaynak, izin verilen değere göre aşırı gerilmelidir.
İzin verilen gerilme genellikle zaten bir tasarım faktörü içerir (AISC ASD için yaklaşık 2), bu nedenle bu SF, kaynağın nihai dayanımına değil, izin verilen gerilmeye göredir. Buradaki 1.5 SF değeri, göçme yükünün 1.5 katı anlamına gelmez.
Sonuç yalnızca boğaz üzerindeki doğrudan kesmeyi kapsar ve yükün kaynak boyunca eşit dağıldığını varsayar. Yorulma, eksantrik veya birleşik yükleme (eğilme, burulma) ile ana malzemenin dayanımı ayrıca kontrol edilmelidir. Bu araç hızlı bir tahmindir; geçerli yönetmelik kapsamındaki bir tasarım incelemesinin yerini tutmaz.
Köşe Boyutu ve Kaynak Uzunluğunun Gerilmeye Etkisi
Tüm satırlar F = 50.000 N, 145 MPa izin verilen gerilme, boğaz \(t = 0.7071 \times \text{köşe}\) ve \(A = t \times L \times n\) kullanır; burada \(n\), kaynak hattı sayısıdır.
| Köşe (mm) | Uzunluk (mm) | Kaynak hattı n | Boğaz alanı (mm²) | Kesme gerilmesi (MPa) | SF | Kullanım |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | 50 | 1 | 141.4 | 353.55 | 0.41 | %243.8 |
| 4 | 100 | 1 | 282.8 | 176.78 | 0.82 | %121.9 |
| 4 | 100 | 2 | 565.7 | 88.39 | 1.64 | %61.0 |
| 6 | 50 | 2 | 424.3 | 117.85 | 1.23 | %81.3 |
| 6 | 100 | 1 | 424.3 | 117.85 | 1.23 | %81.3 |
| 6 | 100 | 2 | 848.5 | 58.93 | 2.46 | %40.6 |
| 6 | 150 | 2 | 1272.8 | 39.28 | 3.69 | %27.1 |
| 8 | 100 | 2 | 1131.4 | 44.19 | 3.28 | %30.5 |
| 8 | 150 | 1 | 848.5 | 58.93 | 2.46 | %40.6 |
6 mm, 100 mm, n = 2 satırı için çalışılmış kontrol: \(t = 0.7071 \times 6 = 4.2426\) mm, \(A = 4.2426 \times 100 \times 2 = 848.5\) mm², \(\tau = 50{,}000 / 848.5 = 58.93\) MPa ve \(\text{SF} = 145 / 58.93 = 2.46\).
Gerilme; köşe boyutu, kaynak uzunluğu ve kaynak hattı sayısıyla ters orantılıdır: bunlardan herhangi birini iki katına çıkarmak gerilmeyi yarıya indirir ve SF'yi iki katına çıkarır. Aynı toplam boğaz alanına sahip birkaç satır (örneğin 6 mm × 100 mm × 1 ve 6 mm × 50 mm × 2) aynı sonuçları verir.