Su ısıtıcı toparlanma hızı nedir?
Toparlanma hızı, depolu bir su ısıtıcının bir saatte kaç galon soğuk suyu istenen sıcaklığa getirebildiğini gösterir. Depo hacmiyle birlikte "ilk saat kapasitesini" belirler. Yani ardı ardına alınan duşlara, küvete ya da aynı anda çalışan bulaşık makinesine yetip yetmeyeceğini anlamanızı sağlar. Bu hesaplayıcı ABD birimlerini kullanır: ABD galonu, Fahrenheit derecesi ve saatlik BTU. Türkiye'de litre, °C, kW ve kcal/saat kullanıldığı için sonucu aşağıdaki dönüşümlerle çevirebilirsiniz: 1 ABD galonu ≈ 3,785 litre, 1 °F'lik artış ≈ 0,556 °C'lik artış. Araç, ABD'de yaygın olan depolu (tank tipi) gazlı ve elektrikli su ısıtıcılara göre hazırlanmıştır. Türkiye'de sık görülen termosifon, elektrikli boyler ve kombi gibi cihazlarda da aynı fizik geçerlidir, ancak cihaz etiketlerindeki değerler farklı birimlerde verilebilir.
Hesaplayıcı nasıl kullanılır?
Önce gazlı veya elektrikli seçeneğini belirleyin. Gazlı cihazlarda, etiket üzerindeki brülör girişini BTU/saat cinsinden yazın. Elektrikli cihazlarda rezistans gücünü kW olarak girin. Çoğu depo aynı anda yalnızca tek bir rezistansı çalıştırır. Bu yüzden iki rezistansın toplamını değil, tek rezistansın gücünü yazın. Ardından verimi girin: elektrikli rezistanslarda yaklaşık %98-100, standart gazlı depolarda %76-82, yoğuşmalı modellerde ise %95'e kadar. Son olarak sıcaklık artışını girin. Bu değer, hedef sıcaklıktan şebekeden gelen soğuk su sıcaklığının çıkarılmasıyla bulunur. Örneğin 120 °F - 50 °F = 70 °F eder.
Formül nasıl çalışır?
1 libre suyu 1 °F ısıtmak için 1 BTU gerekir ve 1 ABD galonu suyun ağırlığı yaklaşık 8,34 lb'dir. Buna göre:
$$\text{GPH} = \frac{\text{BTU/h} \times \eta}{8.34 \times \Delta T}$$Burada \(\eta\) ondalık biçimde verim, \(\Delta T\) ise °F cinsinden sıcaklık artışıdır. Elektrikli cihazlarda önce gücü \(\text{BTU/h} = \text{kW} \times 3412.14\) ile dönüştürün.
Çözümlü örnek
Verimi %80 olan 40.000 BTU/saatlik gazlı bir cihazı ve 90 °F'lik sıcaklık artışını ele alalım:
$$\text{GPH} = \frac{40000 \times 0.80}{8.34 \times 90} = \frac{32000}{750.6} \approx 42.63\,\text{gal/h}$$%98 verimli 4,5 kW'lık bir elektrikli rezistans ise \(4.5 \times 3412.14 \times 0.98 \approx 15048\) BTU/saat verir. Aynı sıcaklık artışında bu, yalnızca yaklaşık 20,05 galon/saat eder. Elektrikli depoların genellikle gazlılardan daha büyük olmasının nedeni bu farktır.
Toparlanma Hızınıza Göre Cihaz Seçimi İçin İpuçları
Toparlanma hızı, cihazın saatte kaç galon (GPH) suyu istenen sıcaklığa getirebildiğini söyler. En yoğun saatinizde ne kadar sıcak su kullanabileceğinizi tek başına göstermez. Doğru boyutu seçmek için toparlanma hızını deponun depoladığı hacimle birleştirin ve toplamı evinizin yoğun saat tüketimiyle karşılaştırın. Buradaki tüm hacimler ABD galonudur. Formüldeki 8,34 lb/gal sabiti de bunu varsayar.
- İlk saat kapasitesini (FHR) tahmin edin. Soğuk giriş suyu çıkış sıcaklığını düşürmeden önce deponun yalnızca bir kısmı kullanılabilir. Yaygın bir pratik kural şudur: $$\text{FHR} \approx 0.7 \times \text{Tank Capacity (gal)} + \text{Recovery (GPH)}$$ Örneğin 40.000 BTU/saat brülörlü, %80 verimli, 40 galonluk gazlı bir depo ve 90 °F'lik sıcaklık artışı alalım. Toparlanma hızı \(\frac{40{,}000 \times 0.80}{8.34 \times 90} = \frac{32{,}000}{750.6} \approx\) 42.63 GPH çıkar. Tahmini FHR ise \(0.7 \times 40 + 42.6 = 28 + 42.6 \approx 70.6\) galondur.
- Yoğun saat tüketiminizi toplayın. Genellikle sabah olan, günün en yoğun saatini düşünün ve o saatte kullanılan sıcak suyu toplayın. Tipik kullanımlar şöyledir: duş, süresine ve debisine göre yaklaşık 10-20 galon; banyo küveti yaklaşık 20 galon; bulaşık makinesi yaklaşık 6 galon; çamaşır makinesi yaklaşık 7 galon. 15'er galonluk iki duş, bir bulaşık makinesi programı ve bir çamaşır yıkama \(2 \times 15 + 6 + 7 = 43\) galon eder. FHR değeri yoğun saat toplamınıza eşit veya daha yüksek olan bir cihaz seçin. Alışkanlıklarınız değişkense biraz pay bırakın.
- En soğuk mevsime göre boyutlandırın. Sıcaklık artışı, ayar sıcaklığından giriş suyu sıcaklığının çıkarılmasıyla bulunur. Şebeke suyu kışın en soğuktur. Bu yüzden artış en büyük, toparlanma hızı en düşük olur. Sıcaklık artışını hesaplarken bölgenizdeki kış giriş suyu sıcaklığını kullanın. Yazın yeterli olan bir cihaz ocakta yetersiz kalabilir.
- Elektrikli depolarda düşük toparlanmaya dikkat edin. Standart elektrikli rezistanslı depo genellikle aynı anda yalnızca bir rezistansı çalıştırır. Bu nedenle toparlanması gazlı brülöre göre çok düşüktür. 90 °F'lik artışta 4,5 kW'lık bir rezistans (yaklaşık 15.350 BTU/saat) yalnızca yaklaşık 20 GPH toparlar. Elektrikli cihazın toparlanma hızı yoğun saat ihtiyacınızın altında kalıyorsa üç ana seçeneğiniz vardır. Depolanan su yoğun saatin daha büyük bölümünü karşılasın diye daha büyük bir depo alabilirsiniz. Verimi yüksek, ancak çoğu zaman toparlanması da sınırlı olan bir ısı pompalı su ısıtıcıyı düşünebilirsiniz. Bu durumda FHR değerine mutlaka bakın. Doğal gaz hizmeti varsa gazlı bir cihaz genellikle çok daha hızlı toparlar.
- Yoğun kullanımları yayın. Rakamlar sınırdaysa duşları, bulaşık makinesini ve çamaşır makinesini aynı saate sıkıştırmayın. Böylece cihaz kullanımlar arasında toparlanma fırsatı bulur ve daha büyük bir cihaza gerek kalmayabilir.
- Tahminden çok etikete güvenin. 0,7 × kapasite kuralı yalnızca bir yaklaşımdır. ABD'de üreticinin test edilmiş ilk saat kapasitesi, sarı renkli FTC EnergyGuide etiketinde ve cihazın etiket plakasında yazar. Türkiye'de ise bu etiket bulunmaz. Cihazın AB enerji etiketine, etiket plakasına veya ürün veri sayfasına bakın. Test edilmiş bir FHR değeri varsa yukarıdaki tahmin yerine onu kullanın.
Bu değerler genel boyutlandırma rehberidir. Son kararınızı verirken yerel yönetmelikler, cihazın kurulum talimatları ve yetkili bir tesisatçı veya montaj ustası yol göstermelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Toparlanma hızı kışın neden değişir?
Şebeke suyu kışın soğur ve sıcaklık artışı büyür. Artış paydada yer aldığı için toparlanma hızı düşer. Sıcaklık artışı 60 °F'den 90 °F'ye çıkarsa toparlanma hızı üçte bir oranında azalır.
İki elektrik rezistansının gücünü toplamalı mıyım?
Genellikle hayır. Standart çift rezistanslı depolar, aynı anda yalnızca bir rezistans ısıtacak şekilde bağlanır. Tek rezistansın gücünü kullanın.
Toparlanma hızı ile ilk saat kapasitesi aynı şey mi?
Hayır. İlk saat kapasitesi, kullanılabilir depolanmış sıcak suyu bir saatlik toparlanmayla birleştirir. Bu yüzden her zaman yalnızca toparlanma hızından daha yüksektir.