Công suất hồi nhiệt của bình nước nóng là gì?
Công suất hồi nhiệt (recovery rate) là số gallon nước mà một bình nước nóng dạng bình chứa có thể làm nóng đến nhiệt độ cài đặt trong một giờ. Kết hợp với dung tích bình, chỉ số này quyết định first-hour rating (lượng nước nóng cấp được trong giờ đầu), nên nó cho biết bình có đáp ứng kịp khi nhiều người tắm liên tiếp, xả bồn tắm hoặc chạy máy rửa bát cùng lúc hay không. Máy tính này dùng đơn vị Mỹ: gallon Mỹ, độ Fahrenheit và BTU/giờ. Đây là cách tính theo chuẩn của Mỹ; ở Việt Nam, bình nước nóng thường ghi theo lít và kW, nên bạn có thể dùng phần quy đổi L/h trong kết quả để tham khảo.
Cách sử dụng máy tính
Chọn loại bình gas hoặc điện. Với bình gas, nhập công suất đầu đốt theo BTU/h ghi trên nhãn thông số. Với bình điện, nhập công suất thanh gia nhiệt theo kW. Hầu hết các bình chỉ cho một thanh gia nhiệt hoạt động tại một thời điểm, vì vậy hãy nhập công suất của một thanh, không cộng cả hai lại. Tiếp theo, nhập hiệu suất: khoảng 98–100% với gia nhiệt điện trở, 76–82% với bình gas thông thường và tới 95% với dòng ngưng tụ (condensing). Cuối cùng, nhập độ chênh nhiệt độ, tức nhiệt độ mong muốn trừ đi nhiệt độ nước lạnh đầu vào. Ví dụ 120 °F trừ 50 °F được 70 °F.
Giải thích công thức
Để làm nóng 1 pound nước thêm 1 °F cần 1 BTU, và một gallon nước Mỹ nặng khoảng 8,34 lb. Do đó:
$$\text{GPH} = \frac{\text{BTU/h} \times \eta}{8.34 \times \Delta T}$$Trong đó \(\eta\) là hiệu suất dạng số thập phân và \(\Delta T\) là độ chênh nhiệt độ tính bằng °F. Với bình điện, trước hết hãy quy đổi công suất bằng \(\text{BTU/h} = \text{kW} \times 3412.14\).
Ví dụ minh họa
Xét một bình gas 40.000 BTU/h, hiệu suất 80%, độ chênh nhiệt 90 °F:
$$\text{GPH} = \frac{40000 \times 0.80}{8.34 \times 90} = \frac{32000}{750.6} \approx 42.63\,\text{gal/h}$$Một thanh gia nhiệt điện 4,5 kW với hiệu suất 98% cho \(4.5 \times 3412.14 \times 0.98 \approx 15048\) BTU/h. Với cùng độ chênh nhiệt, con số này chỉ khoảng 20,05 gal/h. Chính khoảng cách này là lý do bình điện thường có dung tích lớn hơn bình gas.
Mẹo chọn bình dựa trên công suất hồi nhiệt
Công suất hồi nhiệt cho biết bình có thể làm nóng bao nhiêu gallon mỗi giờ (GPH). Nó không cho biết bạn dùng được bao nhiêu nước nóng trong giờ cao điểm nhất. Để chọn bình phù hợp, hãy kết hợp công suất hồi nhiệt với lượng nước chứa trong bình rồi so tổng với nhu cầu giờ cao điểm của gia đình. Mọi thể tích ở đây đều là gallon Mỹ, đúng với hằng số 8,34 lb/gal trong công thức.
- Ước tính first-hour rating (FHR). Chỉ một phần nước chứa trong bình có thể dùng trước khi nước lạnh đầu vào làm loãng nhiệt độ nước ra. Quy tắc ước lượng thường dùng là: $$\text{FHR} \approx 0.7 \times \text{Tank Capacity (gal)} + \text{Recovery (GPH)}$$ Ví dụ, một bình gas 40 gallon có đầu đốt 40.000 BTU/h, hiệu suất 80% và độ chênh nhiệt 90 °F. Công suất hồi nhiệt là \(\frac{40{,}000 \times 0.80}{8.34 \times 90} = \frac{32{,}000}{750.6} \approx\) 42.63 GPH. FHR ước tính khi đó là \(0.7 \times 40 + 42.6 = 28 + 42.6 \approx 70.6\) gallon.
- Cộng nhu cầu giờ cao điểm. Hãy nghĩ đến giờ bận rộn nhất trong ngày, thường là buổi sáng, rồi cộng tổng lượng nước nóng dùng trong giờ đó. Mức dùng thông thường: một lần tắm vòi sen khoảng 10–20 gal tùy thời gian và lưu lượng; tắm bồn khoảng 20 gal; máy rửa bát khoảng 6 gal; máy giặt khoảng 7 gal. Hai lần tắm 15 gallon, một chu trình rửa bát và một mẻ giặt cộng lại là \(2 \times 15 + 6 + 7 = 43\) gallon. Hãy chọn bình có FHR bằng hoặc lớn hơn tổng nhu cầu giờ cao điểm, và chừa thêm một chút dự phòng nếu thói quen sử dụng thay đổi.
- Tính theo mùa lạnh nhất. Độ chênh nhiệt là nhiệt độ cài đặt trừ nhiệt độ nước đầu vào. Nước ngầm lạnh nhất vào mùa đông nên độ chênh lớn nhất và công suất hồi nhiệt thấp nhất. Hãy nhập nhiệt độ nước đầu vào mùa đông tại khu vực của bạn khi tính độ chênh. Một bình đủ dùng vào mùa hè có thể không đáp ứng được trong tháng 1.
- Chú ý công suất hồi nhiệt thấp của bình điện. Bình điện trở thông thường thường chỉ chạy một thanh gia nhiệt mỗi lần, nên công suất hồi nhiệt thấp hơn nhiều so với đầu đốt gas. Một thanh 4,5 kW (khoảng 15.350 BTU/h) ở độ chênh 90 °F chỉ hồi nhiệt khoảng 20 GPH. Nếu công suất hồi nhiệt của bình điện không đủ cho nhu cầu giờ cao điểm, bạn có ba hướng chính. Chọn bình dung tích lớn hơn để nước chứa sẵn đáp ứng nhiều hơn phần cao điểm. Cân nhắc bình nước nóng bơm nhiệt, có hiệu suất cao nhưng công suất hồi nhiệt thường cũng khiêm tốn, nên hãy kiểm tra FHR của nó. Hoặc nếu có nguồn gas, bình gas thường hồi nhiệt nhanh hơn nhiều.
- Dàn trải các lần dùng nhiều nước. Nếu các con số sát nhau, hãy tránh vừa tắm, vừa chạy máy rửa bát và máy giặt trong cùng một giờ. Như vậy bình có thời gian hồi nhiệt giữa các lần dùng và bạn có thể không cần mua bình lớn hơn.
- Tin vào nhãn hơn là con số ước tính. Quy tắc 0,7 × dung tích chỉ là ước lượng. Tại Hoa Kỳ, FHR do nhà sản xuất kiểm định được in trên nhãn vàng FTC EnergyGuide và nhãn thông số của bình. Ở nơi khác, hãy xem nhãn thông số hoặc bảng dữ liệu sản phẩm. Khi đã có FHR kiểm định, hãy dùng nó thay cho con số ước tính ở trên.
Những con số này chỉ là hướng dẫn chung về chọn công suất. Quy định địa phương, hướng dẫn lắp đặt của nhà sản xuất và thợ lắp đặt hoặc thợ ống nước có chuyên môn sẽ là căn cứ để bạn đưa ra quyết định cuối cùng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao công suất hồi nhiệt thay đổi vào mùa đông?
Nước ngầm lạnh hơn vào mùa đông nên độ chênh nhiệt tăng lên. Vì độ chênh nằm ở mẫu số nên công suất hồi nhiệt giảm. Khi độ chênh tăng từ 60 °F lên 90 °F, công suất hồi nhiệt giảm đi một phần ba.
Có nên cộng cả hai thanh gia nhiệt điện lại không?
Thường là không. Các bình hai thanh gia nhiệt tiêu chuẩn được đấu dây để mỗi lần chỉ một thanh làm nóng. Hãy dùng công suất của một thanh.
Công suất hồi nhiệt có giống first-hour rating không?
Không. First-hour rating là tổng lượng nước nóng dùng được đang chứa trong bình cộng với một giờ hồi nhiệt, nên luôn cao hơn công suất hồi nhiệt đơn thuần.