Cắt kép (compound miter) là gì?
Cắt kép là đường cắt kết hợp hai góc cùng lúc: bàn cưa được xoay (góc miter) và lưỡi cưa được nghiêng (góc bevel). Bạn sẽ cần kiểu cắt này mỗi khi các thành của sản phẩm nghiêng ra ngoài hoặc vào trong mà vẫn phải khép lại thành góc, chẳng hạn chậu cây miệng loe, phễu, khay loe miệng, chao đèn hay cột vuốt thon. Chỉnh máy theo cảm tính sẽ để lại khe hở, vì khi thành đã nghiêng thì không góc nào đơn giản bằng một nửa góc nối nữa.
Cách sử dụng công cụ
Nhập góc nối, tức góc trong giữa hai thành kề nhau khi nhìn thẳng từ trên xuống: 90° với hộp bốn cạnh, 120° với hình lục giác và 135° với hình bát giác. Tiếp theo, nhập góc nghiêng, tức mức độ mỗi thành ngả ra khỏi phương thẳng đứng. Góc nghiêng 0° nghĩa là thành dựng đứng, khi đó mối ghép chỉ còn là một đường cắt vát bevel thuần túy. Kết quả được tính với giả định tấm ván nằm úp mặt, phẳng trên bàn cưa.
Công thức tính
Gọi \(C\) là góc nối và \(S\) là góc nghiêng so với phương thẳng đứng. Trước hết, tính nửa góc lệch \(\theta\):
$$\theta = \frac{180^\circ - C}{2}$$Hai thông số cần chỉnh trên máy cưa khi đó là:
$$M = \arctan(\sin S \tan\theta), \qquad B = \arcsin(\cos S \sin\theta)$$Kiểm tra hai trường hợp giới hạn: khi thành dựng đứng (\(S = 0\)), góc miter bằng 0° và góc bevel bằng \(\theta\). Khi thành nằm phẳng (\(S = 90^\circ\)), đường cắt trở thành mối ghép khung tranh thông thường với góc miter \(\theta\) và không cần nghiêng lưỡi.
Ví dụ minh họa
Lấy một chậu cây vuông (\(C = 90^\circ\)) có các thành loe ra 45°. Khi đó \(\theta = 45^\circ\):
$$M = \arctan(\sin 45^\circ \times \tan 45^\circ) = \arctan(0.7071) = 35.26^\circ$$$$B = \arcsin(\cos 45^\circ \times \sin 45^\circ) = \arcsin(0.5) = 30^\circ$$Vậy bạn chỉnh máy cưa ở góc miter 35,26° và góc bevel 30°.
Thiết lập cưa của bạn
- Kiểm tra cách thang đo góc miter của bạn hiển thị. Hầu hết thang đo trên cưa miter đọc 0° khi cắt vuông, nên bạn có thể nhập trực tiếp góc miter đã tính \(M\). Một số thước đo góc miter trên máy cưa bàn lại hiển thị 90° khi cắt vuông. Với các loại đó, hãy đặt \(90^\circ - M\). Ví dụ 1 là \(90^\circ - 11.2^\circ = 78.8^\circ\).
- Kiểm tra cách thang đo góc nghiêng (bevel) của bạn hiển thị. Hầu hết máy cưa hiển thị 0° khi lưỡi cưa thẳng đứng, khớp với máy tính. Một số máy cưa hoặc đồ gá lại đo độ nghiêng so với mặt bàn. Hãy cắt thử và đo bằng thước đo góc hoặc dụng cụ đo góc nghiêng trước khi cắt vật liệu chính.
- Nếu góc nghiêng lớn hơn mức máy cưa của bạn có thể nghiêng: đặt chi tiết đứng cạnh trên một thanh chắn phụ cao và cắt ở \(90^\circ - B\). Cách này cho cùng góc mặt cắt nhưng chỉ cần nghiêng lưỡi cưa ít hơn. Hãy kẹp hoặc giữ chắc chi tiết, vì một chi tiết cao và hẹp có thể bị xê dịch trong khi cắt.
- Đảo cài đặt cho hai đầu đối diện. Hai đầu của mỗi cạnh nghiêng theo hai hướng ngược nhau. Hãy cắt một đầu với thước miter xoay sang trái và đầu kia xoay sang phải, giữ nguyên góc nghiêng. Ngoài ra, bạn có thể lật chi tiết giữa các lần cắt. Hãy đánh dấu mặt trong và mép trên của mỗi chi tiết để giữ hướng nhất quán.
- Lắp thử bằng vật liệu phế trước. Cắt một bộ đầy đủ các cạnh từ vật liệu phế và lắp thử khô. Sai số nhỏ cộng dồn qua mọi mối nối, nên sai lệch 0.2° trên một chi tiết sáu hoặc tám cạnh có thể để lại khe hở rõ ở mối nối cuối cùng. Hãy điều chỉnh máy cưa cho đến khi bộ thử lắp khít.
- Cắt chi tiết dài hơn một chút. Cắt lần đầu dư ra một chút. Khi góc đã được kiểm chứng, hãy cắt tỉa về đúng chiều dài cuối cùng để có thể sửa sai mà không lãng phí vật liệu.
- Giữ cài đặt ổn định. Cắt các chi tiết giống nhau theo từng mẻ mà không thay đổi máy cưa. Dùng khối chặn (stop block) để mọi cạnh có cùng chiều dài.
Câu hỏi thường gặp
Máy cưa của tôi không chỉnh được đến hai chữ số thập phân, có sao không? Hãy làm tròn đến một chữ số thập phân và cắt thử trên gỗ vụn trước. Sai số nhỏ sẽ cộng dồn qua từng mối ghép, nên với hộp nhiều cạnh, bạn nên chừa mối ghép cuối cùng để gọt chỉnh cho khít.
Bản vẽ của tôi ghi góc nghiêng so với phương ngang thì sao? Lấy 90° trừ đi góc đó rồi mới nhập vào. Một thành nghiêng 60° so với phương ngang tức là nghiêng 30° so với phương thẳng đứng.
Cắt phào chỉ trần (crown molding) có dùng cùng công thức không? Có. Nhập góc tựa (spring angle) của phào làm góc nghiêng và góc tường làm góc nối, sau đó cắt phào khi đặt nằm phẳng trên bàn cưa.