Máy tính thời gian nung lò gốm là gì?
Công cụ này ước tính một mẻ nung sẽ kéo dài bao lâu bằng cách cộng dồn thời gian của từng đoạn tăng nhiệt đã lập trình cùng với thời gian giữ nhiệt ở nhiệt độ cone mục tiêu. Thợ gốm, nghệ nhân thủy tinh và kỹ thuật viên xưởng dùng nó để lên lịch nung, biết trước lò sẽ kết thúc lúc mấy giờ, từ đó chủ động canh giờ điện hoặc yên tâm chạy mẻ nung qua đêm.
Giải thích công thức
Tổng thời gian nung bằng tổng thời gian của hai đoạn tăng nhiệt cộng với thời gian giữ nhiệt. Thời gian mỗi đoạn tăng nhiệt bằng mức chênh nhiệt độ chia cho tốc độ tăng nhiệt:
$$\text{T}_{total} = \frac{\Delta T_1}{R_1} + \frac{\Delta T_2}{R_2} + \text{H}$$trong đó \(\Delta T_1\) = nhiệt độ trung gian trừ nhiệt độ ban đầu, \(\Delta T_2\) = nhiệt độ mục tiêu trừ nhiệt độ trung gian, \(R_1\) và \(R_2\) = hai tốc độ tăng nhiệt tính theo độ mỗi giờ, còn \(\text{H}\) = thời gian giữ nhiệt tính bằng giờ. Việc tách quá trình lên nhiệt thành hai đoạn cho phép bạn mô phỏng giai đoạn sấy chậm (candling) để đuổi ẩm, rồi mới tăng tốc lên tới cone mục tiêu.
Cách sử dụng
Nhập nhiệt độ ban đầu (thường là nhiệt độ phòng), nhiệt độ trung gian – tức điểm mà tốc độ tăng nhiệt thay đổi – và nhiệt độ cone mục tiêu. Sau đó điền hai tốc độ tăng nhiệt cùng thời gian giữ nhiệt ở đỉnh. Kết quả hiển thị tổng thời gian nung kèm bảng chi tiết từng đoạn.
Ví dụ minh họa
Bắt đầu từ 20 °C, tăng 100 °C/giờ lên 600 °C, rồi 150 °C/giờ lên 1200 °C và giữ nhiệt 0,5 giờ:
$$\frac{600-20}{100} = 5.8\,\text{hr}, \quad \frac{1200-600}{150} = 4.0\,\text{hr}$$$$\text{T}_{total} = 5.8 + 4.0 + 0.5 = 10.3\,\text{hr}$$Câu hỏi thường gặp
Kết quả có tính cả thời gian nguội không? Không. Công cụ chỉ tính các đoạn tăng nhiệt và thời gian giữ nhiệt; quá trình nguội tự nhiên thường lâu hơn nhiều và phụ thuộc vào khối lượng lò cũng như lớp cách nhiệt.
Tôi dùng độ F được không? Được, miễn là nhiệt độ và tốc độ tăng nhiệt dùng cùng một đơn vị; kết quả vẫn ra số giờ. Ở Việt Nam đa số bảng nung và lò điện dùng độ C, còn thang cone (hệ Orton của Mỹ) thường được quy đổi sang °C trên bảng điều khiển.
Vì sao lại chia thành hai đoạn tăng nhiệt? Lịch nung thực tế thường sấy chậm ở giai đoạn đầu để đuổi hết hơi ẩm, sau đó mới tăng nhiệt nhanh hơn. Vì vậy hai đoạn phản ánh chương trình nung điển hình sát thực tế hơn so với chỉ một đoạn.