Công cụ này làm gì
Công cụ Tính Số Đèn Tối Đa trên Một Mạch Điện giúp bạn ước tính số bóng đèn có thể đấu nối an toàn vào một mạch điện duy nhất. Công cụ lấy điện áp nhân với dòng định mức của aptomat (cầu dao tự động) để ra tổng công suất, sau đó áp dụng quy tắc giảm tải 80% cho tải liên tục và chia cho công suất của từng đèn. Kết quả được làm tròn xuống thành số đèn nguyên.
Lưu ý: Công cụ này dựa trên hướng dẫn 80% cho tải liên tục theo chuẩn Mỹ/NEC (các mức aptomat phổ biến 15A, 20A, 30A và điện áp 120V, 240V, 277V). Ở Việt Nam điện lưới dân dụng thường là 220V và quy chuẩn lắp đặt (TCVN) có thể khác, vì vậy hãy luôn đối chiếu với tiêu chuẩn điện địa phương và tham khảo thợ điện có chuyên môn — thiết kế mạch còn phụ thuộc vào tiết diện dây dẫn, các thiết bị khác cùng đấu nối và dòng khởi động.
Cách sử dụng
Chọn điện áp của mạch (120V là chuẩn cho hệ thống chiếu sáng dân dụng tại Mỹ; tại Việt Nam thường là 220V), chọn dòng định mức của aptomat tính bằng ampe, rồi nhập công suất của một đèn. Hãy dùng công suất tiêu thụ thực tế của bóng hoặc bộ nguồn — với đèn LED, con số này thấp hơn nhiều so với bóng sợi đốt tương đương, nên bạn có thể lắp được nhiều đèn hơn hẳn.
Giải thích công thức
Công suất (watt) = Điện áp × Dòng điện. Hệ số 80% chừa khoảng dự phòng cho các tải liên tục (đèn chiếu sáng hoạt động trên 3 giờ). Lấy công suất khả dụng chia cho công suất mỗi đèn rồi làm tròn xuống sẽ ra số đèn an toàn:
$$\text{Số Đèn Tối Đa} = \left\lfloor \frac{\text{Điện áp (V)} \times \text{Dòng điện (A)} \times 0{,}8}{\text{Công Suất Mỗi Đèn}} \right\rfloor$$
Ví dụ minh họa
Một mạch 120V dùng aptomat 15A với đèn sợi đốt 60W: công suất khả dụng = \(120 \times 15 \times 0{,}8 = 1.440\,\text{W}\). Chia cho 60W được 24 — tức là tối đa 24 đèn. Nếu chuyển sang đèn LED 10W, cùng mạch điện đó có thể lắp tới 144 đèn.
Công suất chiếu sáng khả dụng theo kích thước mạch điện
Tổng công suất của một mạch điện bằng điện áp × dòng định mức của cầu dao (breaker). Đèn chiếu sáng thường hoạt động liên tục từ ba giờ trở lên mỗi lần, nên nó được tính là tải liên tục. Theo thông lệ tại Hoa Kỳ dựa trên Bộ luật Điện Quốc gia (National Electrical Code - NEC), tải liên tục bị giới hạn ở mức 80% dòng định mức của cầu dao:
$$\text{Watt khả dụng} = \text{Điện áp} \times \text{Ampe cầu dao} \times 0.8$$Ví dụ, một mạch 120 V, 15 A có tổng công suất \(120 \times 15 = 1{,}800\) W. Công suất liên tục khả dụng của nó là \(1{,}800 \times 0.8 = 1{,}440\) W.
| Điện áp | Cầu dao | Tổng công suất (V × A) | Watt liên tục khả dụng (80%) |
|---|---|---|---|
| 120 V | 15 A | 1,800 W | 1,440 W |
| 120 V | 20 A | 2,400 W | 1,920 W |
| 120 V | 30 A | 3,600 W | 2,880 W |
| 240 V | 15 A | 3,600 W | 2,880 W |
| 240 V | 20 A | 4,800 W | 3,840 W |
| 240 V | 30 A | 7,200 W | 5,760 W |
| 277 V | 15 A | 4,155 W | 3,324 W |
| 277 V | 20 A | 5,540 W | 4,432 W |
| 277 V | 30 A | 8,310 W | 6,648 W |
Lưu ý: Đây là các giá trị tham khảo dựa trên thông lệ Hoa Kỳ/NEC. Chúng không phải là giới hạn áp dụng chung cho mọi nơi. Ở Bắc Mỹ, 277 V chủ yếu được dùng cho chiếu sáng thương mại trên các hệ thống 480Y/277 V. Các quốc gia khác sử dụng điện áp, kích thước cầu dao và quy tắc đi dây khác nhau. Trong mọi trường hợp, giới hạn thực tế còn phụ thuộc vào bộ luật điện địa phương, tiết diện dây dẫn và cách lắp đặt mạch điện, cũng như bất kỳ tải nào khác trên cùng một mạch. Thợ điện có giấy phép hoặc cơ quan quản lý quy chuẩn địa phương của bạn mới là người có tiếng nói cuối cùng.
Số đèn tối đa theo loại đèn và cầu dao
Các bảng dưới đây chia số watt liên tục khả dụng trên hai mạch 120 V phổ biến tại Hoa Kỳ cho công suất tiêu biểu của từng loại đèn. Mỗi kết quả được làm tròn xuống thành số đèn nguyên:
$$\text{Số đèn tối đa} = \left\lfloor \frac{\text{Watt khả dụng}}{\text{Watt mỗi đèn}} \right\rfloor$$Ví dụ, với bóng đèn 100 W trên một mạch 120 V, 20 A: \(\lfloor 1{,}920 \div 100 \rfloor = \lfloor 19.2 \rfloor = 19\) đèn.
| Loại đèn | Mức tiêu thụ tiêu biểu | 120 V / 15 A (1,440 W) | 120 V / 20 A (1,920 W) |
|---|---|---|---|
| Bóng đèn sợi đốt | 100 W | 14 | 19 |
| Bóng đèn sợi đốt | 60 W | 24 | 32 |
| Bóng đèn halogen | 43 W | 33 | 44 |
| Bóng đèn CFL | 13 W | 110 | 147 |
| Bóng đèn LED | 9 W | 160 | 213 |
| Đèn LED âm trần (downlight) | 12 W | 120 | 160 |
| Đèn LED máng âm trần (troffer/panel) | 40 W | 36 | 48 |
Các mức công suất ở trên là ví dụ tiêu biểu, không phải thông số định mức chính xác. Hãy sử dụng công suất đầu vào định mức thực tế được in trên đèn, bóng đèn hoặc bộ điều khiển (driver) LED của bạn. Với đèn LED, bộ driver có thể tiêu thụ nhiều hơn một chút so với công suất danh nghĩa của bóng. Trên thực tế, các mạch đèn LED thường bị giới hạn bởi các yếu tố khác trước khi công suất trở thành vấn đề: dòng khởi động (inrush) khi bật công tắc, định mức của bộ điều chỉnh độ sáng (dimmer), tải của chấn lưu (ballast) hoặc driver, và số lượng đèn bạn có thể kết nối một cách hợp lý. Hãy chừa một khoảng dự phòng thay vì tải mạch điện đến mức tối đa đã tính toán.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chỉ 80%? Tiêu chuẩn điện giới hạn tải liên tục ở mức 80% dòng định mức của aptomat để tránh nhảy aptomat vô cớ và quá nhiệt.
Có tính cả công tắc hay ổ cắm không? Không — công cụ giả định đây là mạch chiếu sáng riêng. Hãy trừ trước các tải khác nếu có.
Nên dùng công suất nào? Hãy dùng công suất tiêu thụ định mức của đèn (watt), không phải quang thông (lumen) hay công suất sợi đốt tương đương.