Bit chẵn lẻ (Parity Bit) là gì?
Bit chẵn lẻ là một bit phụ duy nhất được gắn thêm vào một chuỗi dữ liệu nhị phân để phát hiện lỗi một cách đơn giản. Đây là một trong những phương pháp kiểm tra lỗi lâu đời và rẻ nhất, được dùng trong truyền thông nối tiếp (UART), bộ nhớ và thiết bị lưu trữ. Bit parity được chọn sao cho tổng số bit 1 — tính cả chính bit parity — luôn là số chẵn (parity chẵn) hoặc luôn là số lẻ (parity lẻ).
Cách sử dụng máy tính này
Nhập dữ liệu nhị phân của bạn dưới dạng một chuỗi gồm các số 0 và 1 (ví dụ 1011010). Mọi ký tự không phải 0 hay 1 đều bị bỏ qua. Công cụ sẽ đếm xem dữ liệu có bao nhiêu bit 1, sau đó cho biết cả bit parity chẵn lẫn bit parity lẻ mà bạn cần gắn thêm.
Công thức tính
Trước tiên hãy đếm số bit 1, gọi là ones. Bit parity chẵn đơn giản là ones mod 2: nếu dữ liệu vốn đã có số bit 1 là số chẵn thì bit parity bằng 0; nếu là số lẻ thì bit parity bằng 1 để đưa tổng số về chẵn. Bit parity lẻ là giá trị bù lại, 1 - (ones mod 2), nhằm ép tổng số bit 1 thành số lẻ.
Ví dụ minh họa
Lấy dữ liệu 1011010. Các bit 1 nằm ở vị trí 1, 3, 4 và 6 → có 4 bit 1. Vì \(4 \bmod 2 = 0\) nên bit parity chẵn bằng 0 (tổng số vốn đã chẵn). Bit parity lẻ bằng 1, làm cho tổng số trở thành năm bit 1 — một số lẻ.
Kết quả bit chẵn lẻ với các đầu vào thông dụng
Bit chẵn lẻ được tính từ số lượng bit 1 trong dữ liệu: \(P_{\text{even}} = (\text{số bit 1}) \bmod 2\) và \(P_{\text{odd}} = 1 - P_{\text{even}}\). Trong các từ mã dưới đây, bit chẵn lẻ được thêm vào làm bit cuối cùng (bên phải nhất); một số giao thức đặt nó ở vị trí khác, nhưng giá trị chẵn lẻ vẫn giống nhau.
| Bit dữ liệu | Số bit 1 | Bit chẵn lẻ chẵn | Bit chẵn lẻ lẻ | Từ mã chẵn lẻ chẵn | Từ mã chẵn lẻ lẻ |
|---|---|---|---|---|---|
| 0000000 (không có bit 1) | 0 | 0 | 1 | 00000000 | 00000001 |
| 1111111 (toàn bit 1) | 7 | 1 | 0 | 11111111 | 11111110 |
| 1011010 | 4 | 0 | 1 | 10110100 | 10110101 |
| 1000001 | 2 | 0 | 1 | 10000010 | 10000011 |
| 1010101 | 4 | 0 | 1 | 10101010 | 10101011 |
| 1000001 (ký tự ASCII 'A', thập phân 65) | 2 | 0 | 1 | 10000010 | 10000011 |
| 1000011 (ký tự ASCII 'C', thập phân 67) | 3 | 1 | 0 | 10000111 | 10000110 |
| 11001110 (ví dụ 8 bit) | 5 | 1 | 0 | 110011101 | 110011100 |
Ví dụ minh họa cho hàng 8 bit: dữ liệu 11001110 có \(1+1+0+0+1+1+1+0 = 5\) bit 1, vì vậy \(P_{\text{even}} = 5 \bmod 2 = \) 1 và \(P_{\text{odd}} = 1 - 1 = 0\). Thêm bit chẵn lẻ chẵn vào sẽ được 110011101, có 6 bit 1 (tổng số chẵn).
Diễn giải kết quả chẵn lẻ
Bit chẵn lẻ do bên gửi thêm vào để bên nhận có thể thực hiện một phép kiểm tra đơn giản. Bên nhận đếm số bit 1 trong cả phần dữ liệu và bit chẵn lẻ:
- Chẵn lẻ chẵn: tổng số bit 1 phải là số chẵn.
- Chẵn lẻ lẻ: tổng số bit 1 phải là số lẻ.
Nếu tổng có chẵn lẻ sai, nghĩa là một số lẻ bit (1, 3, 5, …) đã bị lật trong quá trình truyền hoặc lưu trữ, và dữ liệu nên được coi là bị hỏng. Nếu chẵn lẻ khớp, dữ liệu không được đảm bảo là đúng: một số chẵn bit bị lật (ví dụ hai bit) làm chẵn lẻ không đổi và không bị phát hiện.
Chẵn lẻ chỉ có khả năng phát hiện. Nó không thể cho biết bit nào bị sai, nên không thể sửa lỗi; cách xử lý thông thường là loại bỏ dữ liệu hoặc yêu cầu truyền lại.
Ứng dụng điển hình: khung nối tiếp UART
Cài đặt nối tiếp thường được viết theo thứ tự bit dữ liệu, chẵn lẻ, bit dừng. 7E1 nghĩa là 7 bit dữ liệu, chẵn lẻ chẵn, 1 bit dừng; 7O1 nghĩa là 7 bit dữ liệu, chẵn lẻ lẻ, 1 bit dừng; 8N1 nghĩa là 8 bit dữ liệu, không có chẵn lẻ, 1 bit dừng (cài đặt phổ biến nhất hiện nay). Với ASCII 7 bit, bit chẵn lẻ chiếm vị trí bit thứ tám của byte.
So sánh với các phương pháp mạnh hơn
- Checksum và CRC dùng nhiều bit kiểm tra được tính trên toàn bộ khối, nên phát hiện được nhiều kiểu lỗi hơn, bao gồm phần lớn lỗi cụm (burst) mà chẵn lẻ một bit bỏ sót.
- Bộ nhớ ECC sử dụng các mã như SECDED dựa trên Hamming, có thể sửa lỗi một bit và phát hiện lỗi hai bit, vượt xa khả năng chỉ phát hiện của chẵn lẻ, đổi lại là cần nhiều bit kiểm tra hơn.
Chẵn lẻ đơn giản, nhanh và phù hợp với các liên kết ít lỗi, nhưng hãy dùng CRC hoặc ECC khi độ tin cậy là quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Parity phát hiện được loại lỗi nào? Parity phát hiện được mọi trường hợp số bit bị đảo là số lẻ (1, 3, 5…). Nó không phát hiện được khi số lỗi là số chẵn, và cũng không thể sửa lỗi.
Parity chẵn hay lẻ — loại nào tốt hơn? Cả hai không có lợi thế nào hơn về khả năng phát hiện lỗi; việc chọn loại nào chỉ là quy ước thống nhất giữa bên gửi và bên nhận. Một số hệ thống thích parity lẻ để khi đường truyền toàn số 0 sẽ bị nhận diện là lỗi.
Bit parity có tự tính chính nó không? Có. Parity xét tổng số bit 1 trong dữ liệu cộng với bit parity, đó là lý do công thức dựa trên số bit 1 của phần dữ liệu.