Công cụ này làm được gì
Tính toán chuỗi (string sizing) là bước trong thiết kế điện mặt trời để quyết định nối nối tiếp bao nhiêu tấm pin quang điện (PV) thành một chuỗi. Nối quá nhiều tấm thì vào buổi sáng lạnh giá, điện áp dàn pin có thể vượt mức điện áp đầu vào tối đa của biến tần và làm hỏng thiết bị; nối quá ít thì vào buổi chiều nắng nóng, điện áp chuỗi có thể tụt xuống dưới ngưỡng MPPT tối thiểu của biến tần, khiến biến tần ngừng bám điểm công suất cực đại và bạn mất sản lượng điện. Công cụ này tìm ra số tấm an toàn ở cả hai thái cực đó.
Giải thích công thức
Điện áp hở mạch tăng lên khi các tế bào pin lạnh đi. Với \(V_{oc,STC}\) = điện áp hở mạch của tấm pin ở điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn, \(\beta\) = hệ số nhiệt của Voc tính theo %/°C (là số âm) và \(T_{min}\) = nhiệt độ tế bào pin thấp nhất dự kiến:
$$V_{oc}(T_{min}) = V_{oc,STC}\left(1 + \frac{\beta}{100}(T_{min} - 25)\right)$$
Số tấm tối đa mỗi chuỗi giữ điện áp chuỗi khi trời lạnh dưới giới hạn \(V_{max}\) của biến tần:
$$N_{max} = \left\lfloor \frac{V_{max}}{V_{oc}(T_{min})} \right\rfloor$$
Số tấm tối thiểu dùng điện áp tại điểm công suất cực đại khi nóng \(V_{mp}(T_{max})\) so với điện áp MPPT tối thiểu của biến tần \(V_{mppt,min}\): \(N_{min} = \lceil V_{mppt,min} / V_{mp}(T_{max}) \rceil\).
Cách sử dụng
Nhập Voc và Vmp của tấm pin từ datasheet, hệ số nhiệt của Voc, điện áp đầu vào DC tối đa và điện áp MPPT tối thiểu của biến tần, cùng nhiệt độ tế bào pin thấp nhất và cao nhất tại vị trí lắp đặt. Kết quả cho biết khoảng số tấm pin cho phép trong mỗi chuỗi.
Ví dụ minh họa
Với \(V_{oc,STC}=40\) V, \(\beta=-0.30\) %/°C, \(V_{max}=600\) V và \(T_{min}=-10\) °C:
$$V_{oc}(-10) = 40\left(1 + \frac{-0.30}{100}(-10 - 25)\right) = 44.2\ \text{V}$$
$$N_{max} = \left\lfloor \frac{600}{44.2} \right\rfloor = 13$$
Với \(V_{mp}=32\) V, \(T_{max}=70\) °C và \(V_{mppt,min}=200\) V: \(V_{mp}(70)=27.68\) V nên $$N_{min} = \left\lceil \frac{200}{27.68} \right\rceil = 8.$$ Một chuỗi từ 8 đến 13 tấm pin là an toàn.
Định nghĩa & thuật ngữ
Tính toán chuỗi là quá trình chọn số tấm pin nối tiếp sao cho điện áp chuỗi luôn nằm trong dải cho phép của biến tần ở mọi nhiệt độ mà công trình có thể gặp. Các thuật ngữ dưới đây giải thích những đại lượng dùng trong phép tính này.
- Voc (điện áp hở mạch) — điện áp tấm pin tạo ra khi không nối tải (các cực để hở). Đây là điện áp cao nhất mà một tấm pin đạt được và là giá trị quyết định giới hạn trên của chuỗi.
- Vmp (điện áp tại điểm công suất cực đại) — điện áp tại điểm công suất cực đại của tấm pin (điện áp làm việc khi có tải). Giá trị này thấp hơn Voc và quyết định giới hạn dưới của chuỗi, vì khi trời nóng chuỗi vẫn phải vượt ngưỡng MPPT tối thiểu của biến tần.
- STC (điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn) — điều kiện tham chiếu để đo Voc và Vmp trong datasheet: bức xạ 1000 W/m², khối lượng khí quyển AM1.5 và nhiệt độ tế bào pin 25°C. STC được quy định trong các tiêu chuẩn quốc tế IEC 60904 / IEC 61215.
- Hệ số nhiệt của Voc (β, %/°C) — mức thay đổi của Voc trên mỗi độ nhiệt độ tế bào pin lệch khỏi 25°C. Với tấm pin silicon tinh thể, β có giá trị âm (thường khoảng −0,27 đến −0,35 %/°C), nên Voc tăng khi nhiệt độ giảm xuống dưới 25°C. Vì vậy nhiệt độ thấp nhất dự kiến cho ra điện áp cao nhất trong trường hợp xấu nhất.
- MPPT (bám điểm công suất cực đại) — mạch trong biến tần liên tục điều chỉnh điện áp làm việc để giữ dàn pin ở điểm công suất cực đại.
- Điện áp MPPT tối thiểu (vmppt_min) — điện áp chuỗi thấp nhất mà biến tần còn có thể bám điểm công suất và phát đủ công suất. Khi tấm pin nóng, Vmp giảm; chuỗi phải luôn cao hơn ngưỡng này, từ đó xác định số tấm tối thiểu.
- Điện áp đầu vào DC tối đa của biến tần (vmax) — mức điện áp trần tuyệt đối mà đầu vào DC của biến tần chịu được. Vượt mức này có thể làm hỏng biến tần, vi phạm an toàn và điều kiện bảo hành, nên điện áp chuỗi khi trời lạnh phải thấp hơn nó. Các cấp phổ biến là 600 V, 1000 V và 1500 V.
- Chuỗi (string) và dàn pin (array) — chuỗi là nhóm tấm pin nối tiếp (điện áp cộng dồn); dàn pin gồm một hoặc nhiều chuỗi, thường đấu song song (dòng điện cộng dồn). Tính toán chuỗi chỉ xét số tấm nối tiếp trong một chuỗi.
- Đấu nối tiếp — nối cực dương của tấm này với cực âm của tấm kế tiếp để điện áp cộng lại. \(N\) tấm pin giống nhau nối tiếp cho điện áp chuỗi là \(N \times V_{module}\).
- Nhiệt độ tế bào pin lạnh / nóng — các nhiệt độ cực đoan dùng để thiết kế. Mức lạnh (nhiệt độ môi trường thấp kỷ lục tại địa điểm) làm Voc lớn nhất và xác định \(N_{max}\); mức nóng (nhiệt độ tế bào pin cao hơn nhiều so với môi trường khi nắng gắt, thường 60–75°C) làm Vmp nhỏ nhất và xác định \(N_{min}\).
Lưu ý về tiêu chuẩn: nhiệt độ thiết kế cụ thể do quy chuẩn địa phương quy định chứ không phải công cụ này. Tại Hoa Kỳ, NEC (NFPA 70) Điều 690.7 yêu cầu đánh giá điện áp tối đa ở nhiệt độ môi trường thấp nhất dự kiến của địa điểm (thường lấy từ dữ liệu cực thấp của ASHRAE). Các quốc gia khác, kể cả Việt Nam, có quy định và thông lệ riêng, vì vậy hãy xác nhận nhiệt độ thiết kế bắt buộc theo quy định áp dụng tại nơi bạn lắp đặt.
Chọn số tấm pin mỗi chuỗi trong các kịch bản khác nhau
Số tấm tối đa được tính từ Voc ở nhiệt độ lạnh, còn số tấm tối thiểu từ Vmp ở nhiệt độ nóng:
$$N_{max} = \left\lfloor \frac{ V_{max}}{V_{oc}\left(1 + \frac{\beta}{100}(T_{min}-25)\right)} \right\rfloor \qquad N_{min} = \left\lceil \frac{ V_{mppt,min}}{V_{mp}\left(1 + \frac{\beta}{100}(T_{max}-25)\right)} \right\rceil$$
Bảng dưới đây áp dụng các công thức này cho một số cấu hình thực tế. Để giữ nguyên một hệ số nhiệt duy nhất như công cụ này sử dụng, \(N_{min}\) áp dụng cùng \(\beta\) cho Vmp; lưu ý rằng datasheet thực tế thường ghi một hệ số riêng cho Vmp, thường âm hơn, nên hãy xem các giá trị tối thiểu là gần đúng. Các giá trị giả định Tmax = 70°C nhiệt độ tế bào pin, trừ dòng khí hậu ôn hòa.
| Kịch bản | Voc / Vmp / β của tấm pin | Vmax / Vmppt_min của biến tần | Tmin / Tmax | Voc(lạnh) | Nmin | Nmax | Dải an toàn |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Khí hậu lạnh, 1000 V | 40 V / 33 V / −0,30 %/°C | 1000 V / 250 V | −25°C / 70°C | 46,0 V | 9 | 21 | 9–21 |
| Khí hậu ôn hòa, 1000 V | 40 V / 33 V / −0,30 %/°C | 1000 V / 250 V | 0°C / 65°C | 43,0 V | 9 | 23 | 9–23 |
| Khí hậu lạnh, 600 V | 40 V / 33 V / −0,30 %/°C | 600 V / 150 V | −25°C / 70°C | 46,0 V | 6 | 13 | 6–13 |
| Khí hậu lạnh, 1500 V | 40 V / 33 V / −0,30 %/°C | 1500 V / 400 V | −25°C / 70°C | 46,0 V | 15 | 32 | 15–32 |
| Khí hậu lạnh, Voc cao hơn / β kém hơn | 50 V / 41 V / −0,35 %/°C | 1000 V / 250 V | −25°C / 70°C | 58,75 V | 8 | 17 | 8–17 |
Thay số minh họa (dòng 1). Voc khi lạnh: \(V_{oc,cold} = 40\left(1 + \frac{ -0.30}{100}(-25-25)\right) = 40(1.15) = 46.0\text{ V}\), nên \(N_{max} = \left\lfloor \frac{ 1000}{46.0} \right\rfloor = 21\). Vmp khi nóng: \(V_{mp,hot} = 33\left(1 + \frac{ -0.30}{100}(70-25)\right) = 33(0.865) = 28.5\text{ V}\), nên \(N_{min} = \left\lceil \frac{ 250}{28.5} \right\rceil = 9\).
Cách đọc bảng so sánh:
- Khí hậu càng lạnh, giới hạn trên càng thấp. Hạ Tmin từ 0°C xuống −25°C đẩy Voc khi lạnh từ 43,0 V lên 46,0 V, làm cùng một biến tần 1000 V giảm từ 23 xuống 21 tấm.
- Biến tần điện áp cao hơn mở rộng dải cho phép. Với cùng tấm pin và cùng nhiệt độ lạnh cực đoan, mức trần tăng từ 13 (600 V) lên 21 (1000 V) rồi 32 (1500 V) tấm.
- Voc cao hơn và β âm hơn làm thu hẹp dải. Tấm pin 50 V / −0,35 %/°C đạt 58,75 V khi lạnh, nên chỉ lắp được 17 tấm trên biến tần 1000 V, so với 21 tấm của loại 40 V / −0,30 %/°C.
Các số liệu trên chỉ là ví dụ kỹ thuật minh họa, không phải thông số sản phẩm. Luôn tính toán dựa trên datasheet của đúng tấm pin bạn dùng, giới hạn do nhà sản xuất biến tần công bố và nhiệt độ thiết kế theo quy chuẩn điện tại địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao dùng nhiệt độ thấp nhất để tính số tấm tối đa? Voc đạt đỉnh khi trời lạnh, nên điện áp chuỗi cao nhất mà biến tần từng phải chịu sẽ xảy ra vào lúc đó.
Tôi nên nhập hệ số nhiệt nào? Hãy dùng hệ số nhiệt của Voc trong datasheet tấm pin, thường vào khoảng -0,28 đến -0,35 %/°C.
Công cụ có tính đến dải MPPT không? Có, số tấm tối thiểu giữ điện áp khi trời nóng luôn cao hơn giới hạn MPPT dưới của biến tần.