Lượng mưa của béc tưới (precipitation rate) là gì?
Lượng mưa của béc tưới là tốc độ hệ thống tưới phun nước xuống bãi cỏ, tính bằng inch mỗi giờ. Khi biết chỉ số này, bạn có thể tưới đúng độ sâu nước cần thiết thay vì đoán thời gian chạy. Lưu ý: máy tính này dùng đơn vị Mỹ (gallon mỗi phút, feet vuông, inch), vốn phổ biến với hệ thống tưới sân vườn ở Mỹ. Nếu bạn quen với lít/phút, m² và mm thì cần quy đổi trước khi nhập (1 inch = 25,4 mm; 1 gallon Mỹ ≈ 3,785 lít; 1 sq ft ≈ 0,093 m²).
Cách sử dụng máy tính
Nhập lưu lượng của mỗi béc tưới (gallon/phút), số béc trong một khu vực tưới (zone), diện tích mà zone đó phủ, độ sâu nước bạn muốn tưới và hiệu suất tưới. Hiệu suất phản ánh lượng nước hao hụt do gió, bốc hơi và phun lệch ra ngoài; với béc phun sương (spray) và béc xoay (rotor), mức 70–85% là phổ biến. Công cụ sẽ trả về lượng mưa của béc tưới, tổng lưu lượng của zone, thời gian chạy và số gallon nước dùng cho mỗi lần tưới.
Giải thích công thức
Một gallon bằng 231 inch khối, vì vậy 1 GPM trải đều trên 1 feet vuông (144 inch vuông) sẽ tạo ra \(60 \times 231 / 144 = 96.25\) inch mỗi giờ.
$$PR = \frac{96.25 \times Q}{A}$$Trong đó \(Q\) là tổng lưu lượng của zone tính bằng GPM và \(A\) là diện tích tính bằng feet vuông. Thời gian chạy được suy ra từ độ sâu nước mục tiêu \(D\) (inch) và hiệu suất \(E\) (dạng số thập phân):
$$t = \frac{D}{PR \times E} \times 60$$
Ví dụ minh họa
Một zone có 4 béc, mỗi béc 2,5 GPM, phủ 1.000 sq ft, và bạn muốn tưới 0,5 inch với hiệu suất 80%.
$$Q = 4 \times 2.5 = 10\,\text{GPM}$$$$PR = \frac{96.25 \times 10}{1000} = 0.9625\,\text{in/hr}$$$$t = \frac{0.5}{0.9625 \times 0.8} \times 60 \approx 38.96\,\text{min}$$Lượng nước sử dụng khoảng \(38.96 \times 10 \approx 389.6\) gallon cho mỗi lần tưới.
Tốc độ phun và tốc độ thấm của đất điển hình
Các bảng dưới đây đưa ra giá trị gần đúng tính theo inch mỗi giờ. Các nguồn công bố khác nhau, và giá trị thực tế phụ thuộc vào đầu phun, áp suất, khoảng cách, độ dốc, độ nén của đất và tình trạng thảm cỏ. Một phép thử bằng lon đo tại khu vực của bạn đáng tin cậy hơn bất kỳ con số điển hình nào.
| Loại vòi phun | Tốc độ phun điển hình (in/giờ, gần đúng) |
|---|---|
| Đầu phun tia cố định | khoảng 1,5-2 |
| Đầu phun xoay (chạy bằng bánh răng) | khoảng 0,4-0,75 |
| Vòi phun quay (ví dụ loại MP Rotator) | khoảng 0,4-0,6 |
| Đầu nhỏ giọt | Phụ thuộc vào lưu lượng đầu nhỏ giọt (gallon mỗi giờ) và khoảng cách giữa các đầu, vì vậy cần tính toán theo bố trí của bạn |
| Loại đất | Tốc độ thấm gần đúng (in/giờ) |
|---|---|
| Cát | khoảng 2,0 |
| Đất cát pha | khoảng 1,0 |
| Đất thịt | khoảng 0,5 |
| Đất thịt pha sét | khoảng 0,3 |
| Đất sét | khoảng 0,1-0,2 |
Tốc độ thấm giảm khi đất trở nên ẩm ướt, bị nén chặt hoặc nằm trên địa hình dốc, và các con số trên chỉ là hướng dẫn thô cho đất trống, tương đối khô.
Diễn giải tốc độ phun và thời gian tưới
So sánh tốc độ phun với loại đất của bạn. Nếu tốc độ phun cao hơn tốc độ thấm của đất, nước đến nhanh hơn khả năng hấp thụ của mặt đất. Lượng nước thừa sẽ đọng lại hoặc chảy tràn ra vỉa hè và đường phố. Một giải pháp phổ biến là tưới chu kỳ và thấm: chia tổng thời gian tưới thành nhiều chu kỳ ngắn hơn, xen kẽ các khoảng nghỉ để mỗi lượt nước có thời gian thấm vào đất. Máy tính sẽ đưa ra tổng thời gian tưới cần thiết, còn cách chia nhỏ thời gian phụ thuộc vào loại đất, độ dốc và loại vòi phun của bạn.
Tốc độ phun thấp đồng nghĩa với thời gian tưới dài. Thời gian tưới tỷ lệ nghịch với tốc độ phun. Một khu vực phun với tốc độ 0,5 in/giờ cần khoảng 60 phút để cung cấp 0,5 inch ở hiệu suất 100%. Một khu vực phun với tốc độ 1,5 in/giờ chỉ cần khoảng 20 phút. Vì vậy, các đầu phun tốc độ thấp như đầu phun xoay và vòi phun quay cần chu kỳ tưới dài hơn, nhưng chúng ít có khả năng gây đọng nước hơn.
Giả định về hiệu suất rất quan trọng. Thời gian tưới được chia cho hiệu suất dưới dạng phân số. Khi hiệu suất giảm từ 80% xuống 70%, thời gian tưới tăng theo hệ số 80/70, tương đương khoảng 14%. Hiệu suất phản ánh các thất thoát do gió, bay hơi, phun tràn và phủ nước không đều. Vì vậy, giá trị thực tế phụ thuộc vào mức độ thiết kế và bảo trì hệ thống của bạn.
Kiểm tra bằng phép thử lon đo. Đặt một số lon có thành thẳng đứng khắp khu vực tưới và chạy hệ thống trong một khoảng thời gian đã đo, chẳng hạn 15 phút. Đo độ sâu trung bình rồi quy đổi về một giờ. Ví dụ, 0,25 inch trong 15 phút tương ứng với 1,0 in/giờ. Nếu tốc độ đo được khác đáng kể so với tốc độ đã tính, hãy tin vào kết quả đo. Lượng nước thu được không đều giữa các lon cũng cho thấy hiệu suất bạn đã nhập có thể quá cao.
Câu hỏi thường gặp
Bãi cỏ cần bao nhiêu nước?
Hầu hết bãi cỏ cần khoảng 1 đến 1,5 inch nước mỗi tuần (đã bao gồm nước mưa), nên chia thành một hoặc hai lần tưới sâu.
Tôi có thể kiểm tra kết quả bằng cách đặt cốc hứng nước không?
Được. Hãy đặt các cốc thành thẳng rải khắp zone, cho chạy 15 phút, đo độ sâu nước trung bình rồi nhân với bốn để ra số inch mỗi giờ.
Vì sao nên chia zone riêng cho từng loại béc?
Béc phun sương thường tưới từ 1,5 in/giờ trở lên, trong khi béc xoay chỉ khoảng 0,5 in/giờ. Trộn chung trên một zone sẽ khiến cỏ được tưới không đều.