Công cụ tính lưu lượng đầu phun Sprinkler là gì?
Công cụ này ước tính lưu lượng nước xả ra từ một đầu phun chữa cháy (sprinkler) hoặc vòi phun dựa trên quan hệ thủy lực tiêu chuẩn \(Q = \text{K-Factor} \times \sqrt{\text{Pressure (psi)}}\). Đây là công thức được dùng rộng rãi trong kỹ thuật phòng cháy chữa cháy, hệ thống tưới và thiết kế thủy lực để dự đoán lượng nước mà một đầu phun xả ra ở một áp suất vận hành cho trước. Lưu ý: công cụ sử dụng đơn vị Anh–Mỹ (GPM và psi) theo thông lệ ngành PCCC quốc tế; ở Việt Nam đơn vị thường dùng có thể là lít/phút và bar, bạn cần quy đổi tương ứng.
Cách sử dụng
Nhập hệ số K của đầu phun (hệ số xả do nhà sản xuất cung cấp) và áp suất vận hành tính bằng psi tại đầu phun. Công cụ sẽ trả về lưu lượng tính bằng gallon mỗi phút (GPM), kèm theo lượng nước xả tương đương trong một giờ. Các giá trị K phổ biến gồm 5.6 cho đầu phun phun sương tiêu chuẩn và 8.0 cho đầu phun lỗ lớn.
Giải thích công thức
Phương trình cơ bản là $$Q = \text{K-Factor} \times \sqrt{\text{Pressure (psi)}}$$ trong đó \(Q\) là lưu lượng tính bằng GPM, \(K\) là hệ số xả (đơn vị GPM trên căn bậc hai của psi), còn \(P\) là áp suất tính bằng psi. Vì lưu lượng tỉ lệ với căn bậc hai của áp suất nên khi tăng áp suất lên gấp đôi, lưu lượng không tăng gấp đôi mà chỉ tăng khoảng \(1.41\) lần.
Ví dụ minh họa
Giả sử một đầu phun có hệ số K bằng 5.6 và vận hành ở áp suất 50 psi. Khi đó $$Q = 5.6 \times \sqrt{50} = 5.6 \times 7.0711 = 39.6 \text{ GPM}$$ Trong một giờ, đầu phun này xả ra khoảng 2.376 gallon nước.
Các hệ số K thông dụng của đầu phun sprinkler và kích thước lỗ phun danh định
Hệ số K liên hệ lưu lượng xả với áp suất theo công thức \(Q = K\sqrt{P}\), trong đó Q tính bằng gallon Mỹ mỗi phút (GPM) và P tính bằng psi. Bảng này tuân theo các quy ước thông dụng ở Bắc Mỹ (kiểu NFPA 13). K theo hệ mét (L/phút/√bar) bằng K theo Mỹ × 14.4, đã làm tròn. Kích thước lỗ phun danh định và các loại đầu phun có sẵn ở mỗi K khác nhau tùy theo nhà sản xuất và chứng nhận, vì vậy luôn kiểm tra bảng dữ liệu kỹ thuật và chứng nhận của đầu phun.
| Hệ số K (GPM/√psi) | Lỗ phun danh định | Loại / công dụng thông thường | K theo hệ mét (L/phút/√bar) |
|---|---|---|---|
| 1.4 | 1/4 in | Lỗ phun nhỏ, mục đích đặc biệt và một số thiết kế dân dụng/nguy cơ nhẹ | ≈ 20.2 |
| 2.8 | 3/8 in | Lỗ phun nhỏ, nguy cơ nhẹ / dân dụng | ≈ 40.3 |
| 4.2 | 7/16 in | Lỗ phun nhỏ, thiết kế nguy cơ nhẹ và dân dụng | ≈ 60.5 |
| 5.6 | 1/2 in | Đầu phun phun tỏa tiêu chuẩn (K phổ biến nhất) | ≈ 80.6 |
| 8.0 | 17/32 in | Lỗ phun lớn, các công trình nguy cơ cao hơn | ≈ 115.2 |
| 11.2 | 5/8 in | Lỗ phun lớn, ESFR và kho chứa thách thức cao | ≈ 161.3 |
| 14.0 | 3/4 in | ESFR và đầu phun giọt lớn | ≈ 201.6 |
| 16.8 | ≈ 3/4 in (thay đổi) | ESFR và đầu phun giọt lớn | ≈ 241.9 |
| 19.6 | ≈ 7/8 in (thay đổi) | ESFR cho kho xếp chồng cao | ≈ 282.2 |
| 25.2 | ≈ 1 in (thay đổi) | ESFR cho kho xếp chồng cao | ≈ 362.9 |
Hệ số K càng lớn thì lỗ phun càng lớn, nên đầu phun xả được nhiều nước hơn ở cùng một áp suất.
So sánh lưu lượng ở các hệ số K và áp suất khác nhau
Mỗi giá trị được tính từ \(Q = K\sqrt{P}\) và làm tròn đến 0.1 GPM. Ví dụ, một đầu phun K 5.6 ở 15 psi xả \(5.6 \times \sqrt{15} = 5.6 \times 3.873 = \) 21.7 GPM. Một đầu phun K 11.2 ở 25 psi xả \(11.2 \times \sqrt{25} = 11.2 \times 5 = \) 56.0 GPM.
| Áp suất (psi) | √P | K 5.6 (GPM) | K 8.0 (GPM) | K 11.2 (GPM) | K 14.0 (GPM) |
|---|---|---|---|---|---|
| 7 | 2.646 | 14.8 | 21.2 | 29.6 | 37.0 |
| 15 | 3.873 | 21.7 | 31.0 | 43.4 | 54.2 |
| 25 | 5.000 | 28.0 | 40.0 | 56.0 | 70.0 |
| 50 | 7.071 | 39.6 | 56.6 | 79.2 | 99.0 |
| 75 | 8.660 | 48.5 | 69.3 | 97.0 | 121.2 |
Ảnh hưởng của áp suất: lưu lượng thay đổi theo căn bậc hai của áp suất, vì vậy khi tăng gấp đôi áp suất thì lưu lượng nhân với \(\sqrt{2} \approx 1.414\), tức chỉ tăng khoảng 41%. Khi tăng áp suất từ 25 psi lên 50 psi với K 5.6, lưu lượng tăng từ 28.0 lên 39.6 GPM (+41%). Muốn tăng gấp đôi lưu lượng, bạn cần áp suất gấp bốn lần.
Chuyển đổi đơn vị lưu lượng và áp suất
Các hệ số chính
- 1 GPM (Mỹ) = 3.7854 L/phút
- 1 psi = 0.06895 bar = 6.895 kPa
- K theo hệ mét (L/phút/√bar) = K theo Mỹ × 14.4
- K theo Mỹ = K theo hệ mét ÷ 14.4
Hệ số 14.4 là giá trị đã làm tròn (giá trị chính xác hơn khoảng 14.42), nên các giá trị K đã chuyển đổi chỉ mang tính gần đúng. Bảng dữ liệu kỹ thuật của đầu phun có thể ghi các giá trị K theo hệ mét đã làm tròn khác đôi chút.
Ví dụ chuyển đổi
- K 5.6 theo Mỹ × 14.4 ≈ 80.6 K theo hệ mét.
- K 115.2 theo hệ mét ÷ 14.4 = 8.0 K theo Mỹ.
- 10 psi × 0.06895 = 0.69 bar.
| GPM | L/phút |
|---|---|
| 10 | 37.9 |
| 20 | 75.7 |
| 50 | 189.3 |
| 100 | 378.5 |
| Áp suất (psi) | bar | kPa |
|---|---|---|
| 7 | 0.48 | 48.3 |
| 15 | 1.03 | 103.4 |
| 25 | 1.72 | 172.4 |
| 50 | 3.45 | 344.7 |
| 75 | 5.17 | 517.1 |
Câu hỏi thường gặp
Hệ số K là gì? Đây là hệ số xả danh định của đầu phun, được quyết định bởi kích thước lỗ phun và do nhà sản xuất cung cấp.
Nên dùng giá trị áp suất nào? Hãy dùng áp suất dư (áp suất còn lại) thực tế tại đầu phun, chứ không phải áp suất tĩnh của nguồn cấp.
Có dùng được cho đầu tưới không? Có. Cùng quan hệ căn bậc hai này vẫn đúng, miễn là bạn dùng hệ số K của nhà sản xuất và đơn vị áp suất tương thích.