Công cụ này dùng để làm gì?
Công cụ này ước tính độ võng lớn nhất của dầm thẳng, tiết diện không đổi chịu tải trọng phân bố đều (UDL), dựa trên lý thuyết dầm Euler-Bernoulli cổ điển. Bạn chọn sơ đồ liên kết, nhập nhịp dầm, tải trọng trên mỗi mét, vật liệu và kích thước tiết diện. Kết quả gồm độ võng cực đại (mm), mô men quán tính của tiết diện, tỷ số nhịp trên độ võng và mô men uốn lớn nhất.
Cách sử dụng
Chọn dầm đơn giản (gối tựa hai đầu), dầm công xôn hoặc dầm ngàm hai đầu. Nhập chiều dài theo mét và tải trọng theo kN/m (hãy cộng cả trọng lượng bản thân dầm nếu đáng kể). Chọn vật liệu để dùng mô đun đàn hồi Young thông dụng, hoặc chọn Giá trị tùy chỉnh rồi nhập E theo GPa. Sau đó nhập bề rộng và chiều cao tiết diện chữ nhật theo mm, hoặc đường kính nếu là tiết diện tròn đặc. Công cụ chỉ dùng các kích thước của hình dạng bạn đã chọn.
Giải thích công thức
Độ võng phụ thuộc vào tải trọng, lũy thừa bậc bốn của nhịp và độ cứng chống uốn \(EI\):
$$\delta_{max} = \frac{k\,w L^{4}}{E I}$$trong đó \(k = 5/384\) với dầm đơn giản, \(1/8\) với dầm công xôn và \(1/384\) với dầm ngàm hai đầu. \(w\) là tải trọng trên một đơn vị chiều dài, \(L\) là nhịp dầm, \(E\) là mô đun Young và \(I\) là mô men quán tính của tiết diện: \(I = bh^{3}/12\) với hình chữ nhật và \(I = \pi d^{4}/64\) với hình tròn.
Ví dụ minh họa
Một dầm thép đơn giản, \(L = 4\) m, \(w = 10\) kN/m (10 N/mm), \(E = 200\) GPa, tiết diện 100 mm × 200 mm:
$$I = \frac{100 \times 200^{3}}{12} = 6.667\times10^{7}\,\text{mm}^4$$$$\delta_{max} = \frac{5 \times 10 \times 4000^{4}}{384 \times 200000 \times 6.667\times10^{7}} = 2.5\,\text{mm}$$Tỷ số nhịp trên độ võng là 4000 / 2,5 = 1600, tốt hơn giới hạn L/360 thường dùng cho sàn.
Giá trị mô đun Young điển hình theo vật liệu
Mô đun đàn hồi Young (E) đo độ cứng của vật liệu trong miền đàn hồi. Độ võng tỉ lệ nghịch với E, nên tăng gấp đôi E sẽ làm độ võng giảm còn một nửa. Các giá trị dưới đây chỉ là xấp xỉ điển hình; giá trị thực tế thay đổi theo hợp kim, mác vật liệu, độ ẩm (gỗ), thành phần và tuổi (bê tông), cũng như tiêu chuẩn thiết kế đang áp dụng. Khi thiết kế, luôn lấy E từ tiêu chuẩn vật liệu liên quan.
| Vật liệu | E điển hình (GPa) |
|---|---|
| Thép kết cấu | 200–210 |
| Thép không gỉ | 190–200 |
| Hợp kim nhôm | 69–70 |
| Gỗ mềm | 7–12 |
| Gỗ cứng | 10–15 |
| Bê tông | 25–35 |
| Gang | 100–170 |
| Đồng | 110–130 |
Lưu ý: trong máy tính, các tùy chọn cài sẵn (200, 69, 11, 30 GPa) là các giá trị trung bình đại diện cho thép, nhôm, gỗ và bê tông. Chọn "custom" để nhập E cụ thể theo GPa.
Giới hạn độ võng điển hình (tỉ số nhịp/độ võng)
Giới hạn về trạng thái sử dụng thường được biểu thị bằng một phần của nhịp L. Độ võng tối đa cho phép là \(\delta_{allow} = L / n\), trong đó n là tỉ số. Các giá trị tham khảo thường dùng:
| Ứng dụng | Giới hạn điển hình |
|---|---|
| Mái không có trần | L/180 |
| Mái / trần thông thường | L/240 |
| Sàn chịu hoạt tải (trần thạch cao) | L/360 |
| Sàn có lớp hoàn thiện nhạy cảm hoặc vách ngăn | L/480 |
| Consôn (cantilever) | L/180 đến L/150 (thường, tùy theo chiều dài consôn) |
Các giới hạn này thay đổi theo quy chuẩn xây dựng và trường hợp tải (ví dụ Bộ luật Xây dựng Quốc tế (International Building Code) tại Mỹ, hoặc Phụ lục Quốc gia của Eurocode tại từng nước), cũng như việc kiểm tra chỉ với hoạt tải hay với tổng tải. Hãy coi đây chỉ là giá trị tham khảo và xác nhận các yêu cầu áp dụng cho dự án và khu vực pháp lý của bạn.
Hệ số độ võng với các điều kiện gối đỡ khác
Với tải phân bố đều w (lực trên một đơn vị chiều dài) trên nhịp L, với E và I không đổi, các kết quả tiêu chuẩn là:
| Điều kiện gối đỡ | Độ võng tối đa | Vị trí độ võng tối đa | Mômen uốn tối đa | Lực cắt tối đa |
|---|---|---|---|---|
| Gối tựa đơn (simply supported) | \(\frac{5}{384}\frac{wL^4}{EI}\) | Giữa nhịp | \(wL^2/8\) tại giữa nhịp | \(wL/2\) tại gối |
| Consôn (cantilever) | \(\frac{1}{8}\frac{wL^4}{EI}\) | Đầu tự do | \(wL^2/2\) tại gối ngàm | \(wL\) tại gối ngàm |
| Ngàm–ngàm (fixed–fixed) | \(\frac{1}{384}\frac{wL^4}{EI}\) | Giữa nhịp | \(wL^2/12\) tại gối (\(wL^2/24\) tại giữa nhịp) | \(wL/2\) tại gối |
So với dầm gối tựa đơn, consôn có cùng chiều dài sẽ võng nhiều hơn 9,6 lần (vì \(\frac{1/8}{5/384} = 9.6\)), trong khi dầm ngàm–ngàm chỉ võng bằng một phần năm (\(\frac{1/384}{5/384} = 0.2\)). Gối ngàm giả định các gối tựa hoàn toàn cứng; liên kết thực tế cho kết quả nằm giữa trường hợp ngàm và gối tựa đơn.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ có tính biến dạng cắt không?
Không. Công cụ chỉ xét biến dạng do uốn, nên cho kết quả chính xác với dầm mảnh nhưng sẽ đánh giá thấp độ võng của dầm cao và ngắn.
Tiết diện chữ nhật được tính theo trục nào?
Dầm uốn quanh trục khỏe, với chiều cao h đo theo phương của tải trọng.
Đây có phải là kiểm tra thiết kế không?
Đây chỉ là ước tính nhanh. Thiết kế thực tế cần xét các tổ hợp tải trọng, giới hạn theo tiêu chuẩn và phải được kỹ sư có chuyên môn kiểm tra.