Tải trọng gió là gì?
Tải trọng gió là lực do luồng không khí chuyển động tạo ra khi tác động lên một công trình hoặc bề mặt. Kỹ sư sử dụng giá trị này để tính toán kích thước dầm, bu lông, biển hiệu, tấm pin năng lượng mặt trời, hàng rào và mặt dựng sao cho đủ sức chịu được giông bão. Máy tính này xác định tổng lực ngang dựa trên dạng áp lực gió động của phương trình lực cản. Công thức không phụ thuộc vào đơn vị cụ thể và áp dụng được ở mọi nơi miễn là bạn nhập số liệu theo hệ SI.
Cách sử dụng máy tính
Nhập tốc độ gió thiết kế tính bằng mét trên giây, diện tích hứng gió (diện tích chiếu) tính bằng mét vuông, hệ số cản tương ứng với hình dạng vật thể, và mật độ không khí (khoảng 1,225 kg/m³ ở mực nước biển, 15 °C). Công cụ sẽ trả về lực tính bằng newton và kilonewton, kèm theo áp lực gió động tính bằng pascal.
Giải thích công thức
Lực gió được tính theo $$F = \frac{1}{2} \cdot \rho \cdot v^{2} \cdot C_d \cdot A$$ trong đó \(\rho\) là mật độ không khí, \(v\) là vận tốc gió, \(C_d\) là hệ số cản và \(A\) là diện tích chiếu. Thành phần \(\frac{1}{2}\rho v^{2}\) chính là áp lực động (áp lực dừng); nhân với \(C_d\) để tính đến ảnh hưởng của hình dạng, và nhân với \(A\) để quy về diện tích bề mặt phơi ra trước gió. Các giá trị \(C_d\) điển hình: khoảng 1,2 cho tấm phẳng hoặc tường, khoảng 2,0 cho cấu kiện dài, khoảng 0,5–1,0 cho các vật thể tròn. Theo hệ đơn vị Mỹ, công thức này thường được xấp xỉ thành \(q = 0{,}00256 \cdot V^{2}\) psf với \(V\) tính bằng dặm/giờ (mph).
Ví dụ minh họa
Một bức tường rộng 10 m² hứng cơn gió giật 30 m/s, với \(C_d = 1{,}2\) và \(\rho = 1{,}225\) kg/m³. Áp lực $$q = 0{,}5 \times 1{,}225 \times 30^{2} \times 1{,}2 = 661{,}5 \text{ Pa}$$ Lực $$F = 661{,}5 \times 10 = 6{.}615 \text{ N} \approx 6{,}62 \text{ kN}$$
Hệ số cản thông thường theo hình dạng
Hệ số cản \(C_d\) thể hiện cách hình học của vật ảnh hưởng đến lực trong \(F = \tfrac{1}{2}\rho v^2 C_d A\). Các giá trị dưới đây là số liệu thông thường gần đúng cho dòng không khí. Giá trị thực tế phụ thuộc vào tỷ lệ khung hình, độ nhám bề mặt, độ sắc của cạnh và số Reynolds, nên chỉ nên dùng để ước tính. Với thiết kế công trình, hãy dùng hệ số áp suất và lực được nêu trong tiêu chuẩn tải trọng gió tại địa phương của bạn.
| Hình dạng (hướng dòng chảy) | Xấp xỉ \(C_d\) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tấm phẳng / tường, hình vuông, đối diện gió | ≈ 1.2 | Thường gặp ở biển quảng cáo và tường có tỷ lệ khung hình vừa phải |
| Tấm phẳng dài, đối diện gió | ≈ 1.9–2.0 | Tỷ lệ khung hình rất lớn (chiều dài lớn hơn nhiều so với chiều rộng) |
| Khối lập phương / lăng trụ vuông | ≈ 1.05–1.3 | Phụ thuộc hướng đặt (đối diện mặt so với đối diện góc) |
| Trụ tròn, vuông góc với dòng chảy | ≈ 0.8–1.2 | Thay đổi theo số Reynolds và tỷ lệ chiều dài trên đường kính |
| Hình cầu | ≈ 0.47 | Ở số Reynolds dưới tới hạn; giảm khi Re rất cao |
| Chỏm bán cầu, mặt hở hướng về phía gió | ≈ 1.4 | Bề mặt dạng cốc đón gió |
| Biển tròn / đĩa, đối diện gió | ≈ 1.1 | Tương tự tấm phẳng có tỷ lệ khung hình thấp |
| Vật thể thuôn khí động (dạng cánh máy bay) | ≈ 0.04–0.1 | Hình dạng được vuốt trơn tốt ở góc tấn thấp |
Nếu chưa chắc chắn, \(C_d = 1.2\) là điểm khởi đầu thận trọng thường dùng cho bề mặt phẳng đối diện gió.
Lực gió ở các tốc độ gió khác nhau
Giả định: bề mặt phẳng 10 m², \(C_d = 1.2\), mật độ không khí \(\rho = 1.225\) kg/m³ (không khí tiêu chuẩn ở mực nước biển khoảng 15 °C). Áp suất động là \(q = \tfrac{1}{2}\rho v^2\), và lực là \(F = q \cdot C_d \cdot A\), trong trường hợp này rút gọn thành \(F = 7.35\,v^2\) niutơn.
| Tốc độ gió (m/s) | km/h | mph | Áp suất động (Pa) | Lực | Mô tả (thang Beaufort) |
|---|---|---|---|---|---|
| 10 | 36 | 22.4 | 61.25 | 735 N (0.735 kN) | Gió tươi (cấp 5) |
| 20 | 72 | 44.7 | 245 | 2940 N (2.94 kN) | Gió giật mạnh (cấp 8) |
| 30 | 108 | 67.1 | 551.25 | 6615 N (6.62 kN) | Bão dữ dội (cấp 11) |
| 40 | 144 | 89.5 | 980 | 11760 N (11.76 kN) | Cấp bão (cấp 12) |
| 50 | 180 | 111.8 | 1531.25 | 18375 N (18.38 kN) | Cấp bão (cấp 12) |
Lực tỷ lệ với bình phương tốc độ: tăng gấp đôi từ 10 lên 20 m/s làm lực tăng từ 735 N lên 2940 N, tức gấp bốn lần. Ngưỡng bão cấp 12 theo thang Beaufort khoảng 32.7 m/s (xấp xỉ 33 m/s, 118 km/h). Ví dụ thay số với 20 m/s: \(F = 0.5 \times 1.225 \times 20^2 \times 1.2 \times 10 = 2940\) N.
Chuyển đổi đơn vị tốc độ gió và áp suất
Công thức hoạt động theo hệ SI: tốc độ gió tính bằng m/s, diện tích bằng m², mật độ bằng kg/m³, cho ra lực bằng niutơn. Hãy đổi các đơn vị khác trước khi nhập.
Tốc độ gió
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 mph | 0.44704 m/s |
| 1 km/h | 0.27778 m/s |
| 1 knot (hải lý/giờ) | 0.51444 m/s |
| 1 m/s | 3.6 km/h = 2.237 mph |
Ví dụ chuyển đổi
| Đã cho | Tính theo m/s |
|---|---|
| 50 mph | 50 × 0.44704 = 22.35 m/s |
| 100 km/h | 100 × 0.27778 = 27.8 m/s |
| 20 knot | 20 × 0.51444 = 10.29 m/s |
Áp suất và lực
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 Pa | 0.000145 psi = 0.0209 psf |
| 1 kN | 224.8 lbf |
| 1 N | 0.2248 lbf |
Ví dụ, áp suất động 500 Pa tương đương khoảng 500 × 0.0209 ≈ 10.4 psf, và lực 2.94 kN tương đương khoảng 2.94 × 224.8 ≈ 661 lbf.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng mật độ không khí bằng bao nhiêu? Hãy dùng 1,225 kg/m³ ở mực nước biển; giảm giá trị này khi ở độ cao lớn hoặc nhiệt độ cao.
Diện tích chiếu là gì? Đó là diện tích bề mặt khi nhìn dọc theo hướng gió thổi — chính là "bóng" mà vật thể đổ ra theo hướng gió.
Đây có phải giá trị thiết kế theo quy chuẩn xây dựng không? Không. Đây chỉ là một ước tính vật lý. Các quy chuẩn (như ASCE 7 của Mỹ, Eurocode 1 của châu Âu, hay TCVN 2737 của Việt Nam) còn bổ sung các hệ số gió giật, độ phơi và tầm quan trọng phục vụ cho việc cấp phép.