Kümülatif enflasyon nedir?
Kümülatif enflasyon, belirli bir zaman aralığında genel fiyat düzeyindeki toplam yüzde artışı ifade eder — tek bir yılı değil, dönemin tamamını birlikte ele alır. Bir mal ve hizmet sepetinin başlangıç noktası ile bitiş noktası arasında ne kadar pahalandığını gösterir. Ekonomistler bunu, her değeri belirli bir andaki mal maliyetini yansıtan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) gibi bir fiyat endeksiyle takip eder.
Bu hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Başlangıç TÜFE değerini (dönemin başındaki fiyat endeksi) ve bitiş TÜFE değerini (dönemin sonundaki fiyat endeksi) girin. Hesaplayıcı, toplam kümülatif enflasyonu yüzde olarak verir. İsterseniz iki ölçüm arasındaki yıl sayısını da girebilirsiniz; bu durumda yıllık ortalama enflasyon oranını da görürsünüz — aynı toplam değişime ulaşmak için her yıl bileşik olarak işleyen sabit yıllık oran.
Formülün açıklaması
Temel formül şudur: $$\text{Kümülatif Enflasyon \%} = \left( \frac{\text{Bitiş\_TÜFE}}{\text{Başlangıç\_TÜFE}} - 1 \right) \times 100$$ Bitiş endeksini başlangıç endeksine bölmek bir fiyat çarpanı verir; 1 çıkarıp 100 ile çarptığınızda bunu yüzdesel artışa dönüştürürsünüz. Bunu n yıl üzerinden yıllık orana çevirmek için çarpanın n. dereceden kökünü alıp 1 çıkarırız: $$\left( \left( \frac{\text{Bitiş\_TÜFE}}{\text{Başlangıç\_TÜFE}} \right)^{\frac{1}{n}} - 1 \right) \times 100$$
Örnek hesaplama
TÜFE'nin başlangıçta 200, 10 yıl sonra bitişte ise 260 olduğunu varsayalım. Fiyat çarpanı \( 260 / 200 = 1{,}3 \) olur; yani kümülatif enflasyon $$(1{,}3 - 1) \times 100 = \mathbf{\%30}$$ olur. Yıllık ortalama oran ise $$(1{,}3^{1/10} - 1) \times 100 \approx \textbf{yılda \%2{,}66}$$ şeklindedir. Yani fiyatlar toplamda %30 artmış, bu da yaklaşık yılda %2,66'lık bileşik artışa denk gelmiştir.
Sık sorulan sorular
TÜFE değerlerini nereden bulurum? Resmi istatistik kurumları TÜFE serilerini yayımlar — örneğin Türkiye'de TÜİK, ABD'de Bureau of Labor Statistics, İngiltere'de Office for National Statistics veya AB genelinde Eurostat. İlgili ayların ya da yılların endeks düzeyini kullanın.
Kümülatif enflasyon neden yıllık oranların toplamı değildir? Çünkü enflasyon bileşik işler. Her yılın fiyat artışı, bir önceki yılın zaten yükselmiş fiyatlarının üzerine eklenir; bu yüzden toplam, basit bir toplamdan biraz daha yüksek çıkar.
TÜFE yerine doğrudan fiyatları kullanabilir miyim? Evet. Karşılaştırılabilir herhangi iki fiyat işe yarar — eski fiyatı başlangıç, yeni fiyatı bitiş olarak girerek kümülatif yüzde artışını görebilirsiniz.
