Doymamışlık Derecesi Nedir?
Doymamışlık derecesi (DoU), diğer adıyla hidrojen eksikliği indeksi (IHD), bir molekülde kaç tane halka ve pi (ikili veya üçlü) bağ bulunduğunu yalnızca molekül formülüne bakarak söyler. Her bir doymamışlık birimi bir halkaya ya da bir pi bağına karşılık gelir: ikili bağ 1, üçlü bağ 2 ve halka 1 olarak sayılır. Organik yapı aydınlatmasında yapabileceğiniz en hızlı kontrollerden biridir.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Moleküldeki karbon (C), hidrojen (H), azot (N) ve halojen (X = F, Cl, Br, I) atomlarının sayısını girin. Oksijen, kükürt ve diğer iki değerlikli atomlar sonucu değiştirmediğinden bunları rahatlıkla göz ardı edebilirsiniz. Hesapla düğmesine basarak toplam halka ve pi bağı sayısını elde edin.
Formülün Açıklaması
Genel formül şöyledir:
$$\text{DoU} = \dfrac{2C + 2 + N - H - X}{2}$$
Tek değerlikli halojenler tıpkı fazladan hidrojen gibi davranır, bu yüzden çıkarılır. Üç değerlikli azot ise bir ekstra hidrojen eşdeğeri kapasite eklediğinden toplama dahil edilir. İki değerlikli oksijen ve kükürt doymuşluğu etkilemediği için hesaba hiç katılmaz.
Çözümlü Örnek
Benzen, C6H6: $$\text{DoU} = \dfrac{2\times 6 + 2 + 0 - 6 - 0}{2} = \dfrac{12 + 2 - 6}{2} = \dfrac{8}{2} = 4$$ Bu sonuç, benzenin üç ikili bağı artı bir halkası = 4 doymamışlık derecesi ile birebir örtüşür.
Sık Sorulan Sorular
Sonucun 0 çıkması ne anlama gelir? DoU değerinin 0 olması, molekülün tamamen doymuş olduğunu gösterir; yani ne halka ne de çoklu bağ vardır (örneğin hekzan gibi bir alkan).
Oksijen neden formülde yer almıyor? Oksijen iki değerliklidir ve zincire hidrojen sayısını değiştirmeden eklenir; bu nedenle doymamışlık derecesi üzerinde hiçbir etkisi yoktur.
Sonuç kesirli çıkabilir mi? Tam sayı olmayan bir cevap genellikle formülde bir yazım hatası ya da tek elektronlu bir tür olduğuna işaret eder; normal nötr moleküllerde DoU her zaman tam sayı olmalıdır.
