Parite Biti Nedir?
Parite biti, basit bir hata tespiti yapabilmek için ikili veri dizisinin sonuna eklenen tek bir ek bittir. En eski ve en düşük maliyetli hata denetim yöntemlerinden biridir; seri haberleşmede (UART), bellekte ve depolama birimlerinde kullanılır. Parite biti öyle seçilir ki, parite biti de dahil olmak üzere toplam 1 bit sayısı ya her zaman çift (çift parite) ya da her zaman tek (tek parite) olur.
Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
İkili verinizi 0 ve 1'lerden oluşan bir dizi olarak girin (örneğin 1011010). 0 veya 1 dışındaki karakterler dikkate alınmaz. Hesaplayıcı, verideki 1 bitlerinin sayısını belirler ve ardından eklemeniz gereken hem çift parite bitini hem de tek parite bitini gösterir.
Formül
Önce ones adı verilen 1 bitlerinin sayısı bulunur. Çift parite biti basitçe ones mod 2 ile hesaplanır: veride zaten çift sayıda 1 varsa parite biti 0 olur; tek sayıda varsa 1 olur ve böylece toplam tekrar çift hale gelir. Tek parite biti ise bunun tümleyeni olan 1 - (ones mod 2) değeridir ve toplam sayının tek olmasını sağlar.
$$\begin{gathered} P_{\text{even}} = \left(\sum \text{Bits}\right) \bmod 2, \qquad P_{\text{odd}} = 1 - P_{\text{even}} \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} \sum \text{Bits} &= \text{count of 1s in the data} \\ P_{\text{even}} &= \text{even parity bit} \\ P_{\text{odd}} &= \text{odd parity bit} \end{aligned} \right. \end{gathered}$$
Örnek Çözüm
1011010 verisini ele alalım. 1 bitleri 1, 3, 4 ve 6. konumlarda yer alır → toplam 4 adet 1 vardır. \(4 \bmod 2 = 0\) olduğundan çift parite biti 0'dır (toplam zaten çift). Tek parite biti ise 1'dir; bu da toplamı beş 1 yapar — yani tek bir sayı.
Yaygın Girdiler için Eşlik Biti Sonuçları
Eşlik biti, veri içindeki 1 sayısından hesaplanır: \(P_{\text{even}} = (\text{\text{1 sayısı}}) \bmod 2\) ve \(P_{\text{odd}} = 1 - P_{\text{even}}\). Aşağıdaki kod sözcüklerinde eşlik biti, son (en sağdaki) bit olarak eklenir; bazı protokoller onu başka bir yere yerleştirir, ancak eşlik değeri aynıdır.
| Veri bitleri | 1 sayısı | Çift eşlik biti | Tek eşlik biti | Çift eşlikli kod sözcüğü | Tek eşlikli kod sözcüğü |
|---|---|---|---|---|---|
| 0000000 (hiç 1 yok) | 0 | 0 | 1 | 00000000 | 00000001 |
| 1111111 (hepsi 1) | 7 | 1 | 0 | 11111111 | 11111110 |
| 1011010 | 4 | 0 | 1 | 10110100 | 10110101 |
| 1000001 | 2 | 0 | 1 | 10000010 | 10000011 |
| 1010101 | 4 | 0 | 1 | 10101010 | 10101011 |
| 1000001 (ASCII 'A', ondalık 65) | 2 | 0 | 1 | 10000010 | 10000011 |
| 1000011 (ASCII 'C', ondalık 67) | 3 | 1 | 0 | 10000111 | 10000110 |
| 11001110 (8 bitlik örnek) | 5 | 1 | 0 | 110011101 | 110011100 |
8 bitlik satır için çalışılmış örnek: 11001110 verisi \(1+1+0+0+1+1+1+0 = 5\) tane 1 içerir, dolayısıyla \(P_{\text{even}} = 5 \bmod 2 = \) 1 ve \(P_{\text{odd}} = 1 - 1 = 0\) olur. Çift eşlik bitinin eklenmesi 110011101 verir; bu da 6 tane 1 (çift bir toplam) içerir.
Eşlik Sonucunun Yorumlanması
Eşlik biti, alıcının basit bir kontrol yapabilmesi için gönderen tarafından eklenir. Alıcı, verideki 1'leri ve eşlik bitini birlikte sayar:
- Çift eşlik: Toplam 1 sayısı çift olmalıdır.
- Tek eşlik: Toplam 1 sayısı tek olmalıdır.
Toplamın eşlik değeri yanlışsa, iletim veya depolama sırasında tek sayıda bit (1, 3, 5, …) değişmiş demektir ve veri bozulmuş sayılmalıdır. Eşlik eşleşiyorsa veri doğru olduğu garanti edilmez: çift sayıda değişen bit (örneğin iki tane) eşliği değiştirmez ve fark edilmez.
Eşlik yalnızca tespit sağlar. Hangi bitin yanlış olduğunu söyleyemez, dolayısıyla hatayı düzeltemez; genellikle yapılan şey veriyi atmak ya da yeniden iletim istemektir.
Tipik kullanım: UART seri çerçeveleri
Seri ayarlar genellikle veri biti, eşlik, durdurma biti olarak yazılır. 7E1, 7 veri biti, çift eşlik, 1 durdurma biti anlamına gelir; 7O1, 7 veri biti, tek eşlik, 1 durdurma biti anlamına gelir; 8N1 ise 8 veri biti, eşlik yok, 1 durdurma biti anlamına gelir (en yaygın modern ayar). 7 bitlik ASCII ile eşlik biti, baytın sekizinci bit konumunu doldurur.
Daha güçlü yöntemlerle karşılaştırma
- Sağlama toplamları ve CRC, tüm bir blok üzerinden hesaplanan birkaç kontrol biti kullanır; bu sayede tek bitlik eşliğin kaçıracağı birçok hata türünü, özellikle çoğu patlama hatasını yakalarlar.
- ECC bellek, Hamming tabanlı SECDED gibi kodlar kullanır; bunlar tek bitlik hatayı düzeltebilir ve çift bitlik hataları tespit edebilir. Bu, daha fazla kontrol biti bedeliyle eşliğin yalnızca tespit yeteneğinin ötesine geçer.
Eşlik ucuz, hızlı ve düşük hatalı bağlantılar için uygundur, ancak güvenilirlik önemli olduğunda CRC veya ECC kullanın.
Sıkça Sorulan Sorular
Parite hangi hatayı yakalar? Parite, tek sayıda (1, 3, 5…) ters dönmüş biti tespit eder. Çift sayıda hatayı tespit edemez ve hataları düzeltemez.
Çift mi tek parite mi daha iyi? Hata tespiti açısından birinin diğerine üstünlüğü yoktur; seçim, gönderici ile alıcı arasında üzerinde anlaşılan bir kuraldır. Bazı sistemler, tamamen sıfır olan bir hattın hata olarak algılanması için tek pariteyi tercih eder.
Parite biti kendisini de sayar mı? Evet. Parite, verideki 1'lerin toplam sayısı artı parite bitini ifade eder; formülün veri içindeki 1 sayısını kullanmasının nedeni de budur.