Công cụ này làm gì?
Công cụ giúp chọn dây dẫn AWG nhỏ nhất cho mạch điện 240V một pha hai dây (ví dụ: trạm sạc xe điện, bếp điện, bình nóng lạnh, máy bơm giếng hay máy hàn). Công cụ kiểm tra đồng thời hai giới hạn: dây phải tải được dòng điện một cách an toàn (khả năng chịu dòng – ampacity) và mức sụt áp trên cả tuyến dây không vượt quá tỷ lệ phần trăm bạn chọn. Giá trị ampacity lấy theo cột 75°C trong bảng NEC phổ biến cho dây đồng và dây nhôm. Đây là cỡ dây theo chuẩn AWG và quy chuẩn NEC của Mỹ, vốn dùng phổ biến với lưới điện 240V tại Mỹ và Canada. Ở Việt Nam, dây dẫn thường tính theo mm² và lưới điện dân dụng là 220V, nên hãy đối chiếu với tiêu chuẩn TCVN và hỏi thợ điện của bạn. Kích thước aptomat, loại cách điện, số dây trong ống luồn và hệ số giảm theo nhiệt độ đều có thể làm thay đổi kết quả.
Cách sử dụng
Nhập dòng tải, khoảng cách một chiều từ tủ điện đến thiết bị (tính bằng feet), mức sụt áp tối đa (thường khuyến nghị 3% cho mạch nhánh), vật liệu dây dẫn, và cho biết tải có hoạt động liên tục hay không. Tải liên tục chạy từ ba giờ trở lên sẽ được tính ở mức 125% dòng điện.
Giải thích công thức
Sụt áp phụ thuộc vào chiều dài đi và về, vì vậy chiều dài được nhân đôi:
$$CM = \frac{2 \times K \times I \times L}{V_d}$$Trong đó \(K\) là hằng số điện trở suất (12,9 cho đồng, 21,2 cho nhôm), \(I\) là dòng điện tính bằng ampe, \(L\) là chiều dài một chiều tính bằng feet, và \(V_d = 240 \times p/100\) là mức sụt áp cho phép tính bằng volt. Kết quả được so với diện tích circular mil của từng cỡ AWG, và cỡ dây đầu tiên đồng thời đáp ứng yêu cầu về ampacity sẽ được chọn.
Ví dụ minh họa
Tải 30 A, cách 50 ft, giới hạn sụt áp 3%, dùng dây đồng:
$$V_d = 240 \times 0.03 = 7.2\,\text{V}$$$$CM = \frac{2 \times 12.9 \times 30 \times 50}{7.2} = 5{,}375$$Dây 12 AWG (6.530 cmil) đạt yêu cầu sụt áp, nhưng khả năng chịu dòng 25 A thấp hơn 30 A, nên kết quả là 10 AWG (35 A). Sụt áp thực tế của dây này là \(38{,}700 / 10{,}380 = 3.73\) V, khoảng 1,55%.
Kích thước dây AWG, mil tròn và bảng khả năng dẫn dòng (75°C)
Bảng này liệt kê khả năng dẫn dòng ở 75°C theo Bảng 310.16 của Quy chuẩn Điện Quốc gia Hoa Kỳ (NEC) cho dây đồng và dây nhôm, cùng với diện tích mil tròn (CM) của từng cỡ AWG. Máy tính chọn cỡ dây nhỏ nhất có khả năng dẫn dòng ít nhất bằng dòng điện yêu cầu và có diện tích CM ít nhất bằng CM cần thiết để đáp ứng giới hạn sụt áp.
| AWG | Mil tròn (CM) | Khả năng dẫn dòng của đồng ở 75°C (A) | Khả năng dẫn dòng của nhôm ở 75°C (A) |
|---|---|---|---|
| 14 | 4,110 | 20 | không sản xuất |
| 12 | 6,530 | 25 | 20 |
| 10 | 10,380 | 35 | 30 |
| 8 | 16,510 | 50 | 40 |
| 6 | 26,240 | 65 | 50 |
| 4 | 41,740 | 85 | 65 |
| 3 | 52,620 | 100 | 75 |
| 2 | 66,360 | 115 | 90 |
| 1 | 83,690 | 130 | 100 |
| 1/0 | 105,600 | 150 | 120 |
| 2/0 | 133,100 | 175 | 135 |
| 3/0 | 167,800 | 200 | 155 |
| 4/0 | 211,600 | 230 | 180 |
Lưu ý về dây dẫn cỡ nhỏ: NEC 240.4(D) (Hoa Kỳ) giới hạn mức bảo vệ quá dòng đối với các cỡ nhỏ nhất xuống thấp hơn khả năng dẫn dòng trong bảng. Đối với đồng, mức này là 15 A với dây 14 AWG, 20 A với dây 12 AWG và 30 A với dây 10 AWG. Đối với nhôm, mức này là 15 A với dây 12 AWG và 25 A với dây 10 AWG. Vì vậy, dây đồng 10 AWG, được liệt kê ở 35 A trong Bảng 310.16, thường được bảo vệ ở mức không quá 30 A. Các giá trị trên lấy từ Bảng 310.16 của NEC (cột 75°C). Các quốc gia khác sử dụng tiêu chuẩn và bảng khác nhau, vì vậy hãy kiểm tra quy định địa phương của bạn.
Tải 240V thông thường: Kích thước dây theo dòng điện và khoảng cách
Mỗi mục được tính bằng công thức của trang này \(\text{CM}_{req} = \frac{2kIL}{V_d}\), trong đó \(k = 12.9\) đối với đồng và \(k = 21.2\) đối với nhôm, và \(V_d = 240 \times 3/100 = 7.2\) V. Kiểm tra khả năng dẫn dòng sử dụng các giá trị 75°C từ bảng trên. Các tải liên tục (bộ sạc EV 40 A) được kiểm tra ở 125%, nên khả năng dẫn dòng yêu cầu là 50 A. Tính sụt áp sử dụng dòng tải thực tế. Cỡ dây là cỡ nhỏ hơn đạt cả hai kiểm tra. Mỗi ô hiển thị đồng / nhôm AWG, với khoảng cách là chiều dài đi một chiều.
| Tải | Khả năng dẫn dòng yêu cầu (A) | 25 ft | 50 ft | 100 ft | 150 ft |
|---|---|---|---|---|---|
| Máy sấy hoặc bình nóng lạnh 30 A (không liên tục) | 30 | 10 / 10 | 10 / 10 | 8 / 6 | 8 / 4 |
| Bộ sạc EV 40 A (liên tục) | 50 | 8 / 6 | 8 / 6 | 8 / 6 | 6 / 4 |
| Bếp 50 A (không liên tục) | 50 | 8 / 6 | 8 / 6 | 6 / 4 | 4 / 3 |
| Bảng phụ 60 A (không liên tục) | 60 | 6 / 4 | 6 / 4 | 6 / 4 | 4 / 2 |
Kiểm tra mẫu (30 A, 100 ft, đồng): \(\text{CM}_{req} = \frac{2 \times 12.9 \times 30 \times 100}{7.2} = 10{,}750\). Giá trị này lớn hơn 10,380 CM của dây 10 AWG, nên cỡ dây tăng lên 8 AWG (16,510 CM, khả năng dẫn dòng 50 A).
Kiểm tra mẫu (60 A, 150 ft, nhôm): \(\text{CM}_{req} = \frac{2 \times 21.2 \times 60 \times 150}{7.2} = 53{,}000\). Giá trị này vừa lớn hơn 52,620 CM của dây 3 AWG, nên cỡ dây tăng lên 2 AWG (66,360 CM).
Các số liệu này là ví dụ cho mức sụt áp 3% theo khả năng dẫn dòng 75°C của NEC (Hoa Kỳ). Hãy kiểm tra cỡ dây cuối cùng, mức nhiệt độ định mức của đầu nối, các điều chỉnh về ống luồn dây và nhiệt độ môi trường, cũng như bảo vệ quá dòng theo quy chuẩn địa phương và với thợ điện có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Tôi nhập khoảng cách một chiều hay cả đi lẫn về?
Hãy nhập khoảng cách một chiều. Công cụ sẽ tự nhân đôi trong phép tính.
Mạch 240V có cần dây trung tính không?
Tải 240V thuần chỉ cần hai dây nóng cộng một dây tiếp địa; công thức ở đây áp dụng cho hai dây mang dòng đó.
Vì sao dây nhôm phải lớn hơn?
Nhôm có điện trở suất cao hơn, nên cần tiết diện lớn hơn để đạt cùng mức sụt áp và khả năng chịu dòng.