Lượng giãn nước của thuyền buồm là gì?
Lượng giãn nước là trọng lượng khối nước mà con thuyền đang nổi chiếm chỗ. Theo nguyên lý Archimedes, con số này đúng bằng trọng lượng của thuyền. Đây là một trong những thông số quan trọng nhất khi thiết kế du thuyền, vì nó ảnh hưởng đến tốc độ, độ ổn định, cảm giác êm khi chạy sóng và khả năng chở tải. Máy tính này giúp bạn ước tính nhanh từ bốn kích thước cơ bản của thân tàu khi chưa có số liệu chính thức từ nhà thiết kế.
Cách sử dụng máy tính
Hãy chọn hệ đơn vị mét hoặc hệ Anh (feet) và loại nước (nước mặn hoặc nước ngọt). Sau đó nhập chiều dài đường nước (LWL), chiều rộng thân tàu tại đường nước, mớn nước của phần thân chìm dưới đường nước (bỏ qua vây keel nếu bạn chỉ muốn tính riêng thân tàu) và hệ số khối. Hệ số khối thường gặp ở thuyền buồm dao động từ khoảng 0,30 với thuyền đua keel vây đến 0,45 trở lên với các thuyền du lịch nặng hơn.
Giải thích công thức
Phần thân chìm được xấp xỉ như một khối hộp chữ nhật, sau đó nhân với hệ số khối để bù cho hình dạng cong của thân tàu:
$$\Delta = L_{wl} \times B \times T \times C_b \times \rho$$Trong đó \(L_{wl}\) là chiều dài đường nước, \(B\) là chiều rộng thân tàu, \(T\) là mớn nước, \(C_b\) là hệ số khối và \(\rho\) là khối lượng riêng của nước (1025 kg/m³ với nước biển, 1000 kg/m³ với nước ngọt). Tỷ số giãn nước–chiều dài được tính bằng \(D/L = \Delta_{\text{long tons}} / (0.01 \times L_{wl,ft})^3\).
Ví dụ minh họa
Một chiếc thuyền có \(L_{wl}=10\) m, \(B=3\) m, \(T=1.5\) m và \(C_b=0.4\) trong nước biển:
$$V = 10 \times 3 \times 1.5 \times 0.4 = 18\,\text{m}^3$$$$\Delta = 18 \times 1025 = 18{,}450\,\text{kg} \approx 18.45\,\text{tonnes}$$Con số này tương đương khoảng 40.675 lb.
Hệ số khối thân tàu điển hình theo loại thân tàu
Hệ số khối \(C_b\) là tỷ số giữa thể tích phần thân tàu chìm dưới nước và hình hộp có kích thước bằng chiều dài đường nước, chiều rộng đường nước và mớn nước: \(C_b = \nabla / (L \cdot B \cdot T)\). Các giá trị dưới đây là quy tắc kinh nghiệm gần đúng, không phải tiêu chuẩn. Tàu thực tế khác nhau tùy theo hình dạng lườn, dạng thân tàu và cách đo mớn nước (có hoặc không tính lườn chìm). Nếu nhà thiết kế hoặc nhà đóng tàu công bố lượng giãn nước hoặc hệ số khối cho tàu của bạn, hãy dùng giá trị đó thay thế.
| Loại thân tàu | \(C_b\) điển hình | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tàu đua siêu nhẹ / tàu thể thao lướt nước | ~0.25–0.32 | Đáy phẳng, đuôi rộng, rất nhẹ, với thân dạng xuồng cạn. |
| Tàu đua-du lịch lườn chìm rời hiện đại | ~0.32–0.38 | Lườn chìm rời dạng vây và bánh lái kiểu trục hoặc gờ, lượng giãn nước trung bình. |
| Tàu du lịch trung bình | ~0.38–0.42 | Mặt cắt ngang đầy đặn hơn và lườn chìm chắc chắn hơn. |
| Tàu du lịch nặng lườn chìm toàn phần / truyền thống | ~0.42–0.50+ | Lườn chìm sâu, chạy suốt chiều dài và mặt cắt ngang đầy đặn; thiết kế cổ điển và đi biển đường dài. |
| Tàu đa thân (catamaran / trimaran) | Theo từng thân, thường ở mức thấp của khoảng | Các thân tàu mảnh. Nhập chiều rộng đường nước và mớn nước của một thân đơn, sau đó nhân kết quả với số thân tàu. |
\(C_b\) càng cao thì tàu càng nặng khi có cùng kích thước tổng thể, vì vậy ước tính rất nhạy với đầu vào này. Hãy xem kết quả là một ước tính, không phải trọng lượng đo được.
Hằng số và giá trị quy đổi được sử dụng
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Khối lượng riêng nước biển | 1025 kg/m³ (≈ 64.0 lb/ft³) |
| Khối lượng riêng nước ngọt | 1000 kg/m³ (≈ 62.4 lb/ft³) |
| Chiều dài | 1 m = 3.28084 ft (1 ft = 0.3048 m) |
| Khối lượng | 1 kg = 2.20462 lb |
| Tấn dài (hệ Anh) | 1 tấn dài = 2240 lb = 1016.047 kg |
| Tấn (tấn hệ mét) | 1 tấn = 1000 kg |
| Quy đổi thể tích nước biển sang khối lượng | 1 m³ nước biển = 1025 kg |
Tỷ số lượng giãn nước trên chiều dài sử dụng lượng giãn nước tính bằng tấn dài và chiều dài đường nước tính bằng feet:
$$\text{D/L} = \frac{ \Delta_{\text{lb}} / 2240}{(0.01 \cdot \text{LWL}_{\text{ft}})^3}$$
Ở đây \(\Delta_{\text{lb}} = 2.20462 \cdot \Delta_{\text{kg}}\) và \(\text{LWL}_{\text{ft}} = \text{LWL}_{\text{m}} / 0.3048\). D/L càng thấp thì tàu càng nhẹ so với chiều dài của nó.
Câu hỏi thường gặp
Kết quả ước tính này chính xác đến đâu?
Độ chính xác phụ thuộc rất nhiều vào hệ số khối bạn chọn. Nếu có giá trị do nhà thiết kế công bố, hãy ưu tiên dùng; nếu không, hãy xem kết quả là con số tham khảo với sai số có thể khoảng 10–20%.
Lượng giãn nước có tính cả keel không?
Chỉ khi bạn đã đưa thể tích keel vào mớn nước và hệ số khối. Với keel vây, phần chì dằn làm tăng thêm trọng lượng ngoài khối hộp thân tàu, nên kết quả ước tính có thể bị thấp hơn thực tế.
Tỷ số giãn nước–chiều dài thế nào là tốt?
Giá trị dưới khoảng 150 cho thấy thuyền siêu nhẹ, từ 200 đến 275 là thuyền du lịch cỡ trung, còn trên 300 là thuyền du lịch lượng giãn nước nặng.