Công cụ này làm được gì
Bactrim và Septra là tên thương mại của thuốc kháng sinh phối hợp sulfamethoxazole (SMX) và trimethoprim (TMP). Ở trẻ em, liều dùng được tính dựa trên thành phần trimethoprim và cân nặng của bé. Máy tính này quy đổi cân nặng của trẻ thành lượng TMP và SMX cho mỗi lần uống, cùng với thể tích hỗn dịch uống tiêu chuẩn tương ứng. Đây chỉ là công cụ tham khảo, không thay thế ý kiến của bác sĩ kê đơn hay dược sĩ.
Cách sử dụng
Nhập cân nặng của trẻ theo kilogam hoặc pound, sau đó chọn chỉ định. Công cụ áp dụng mức TMP thường dùng (8 mg/kg/ngày cho nhiễm khuẩn tiết niệu hoặc nhiễm khuẩn nhẹ đến trung bình, 12 cho nhiễm khuẩn nặng, 15 để điều trị Pneumocystis, 5 để dự phòng PJP, 2 mg/kg một lần mỗi ngày để dự phòng nhiễm khuẩn tiết niệu), chia thành số lần uống thông thường trong ngày và giới hạn mỗi liều đơn ở mức tối đa của người lớn.
Giải thích công thức
Gọi \(W\) là cân nặng tính bằng kg, \(r\) là mức TMP tính bằng mg/kg/ngày và \(n\) là số lần uống mỗi ngày.
$$D_{\text{TMP}} = \frac{W \times r}{n}$$Lượng SMX gấp năm lần lượng TMP (tỷ lệ 5:1), và hỗn dịch chứa 8 mg TMP trong mỗi mL:
$$D_{\text{SMX}} = 5 \times D_{\text{TMP}} \qquad V = \frac{D_{\text{TMP}}}{8}$$
Ví dụ minh họa
Một bé nặng 20 kg bị nhiễm khuẩn tiết niệu (\(r = 8\), \(n = 2\)):
$$D_{\text{TMP}} = \frac{20 \times 8}{2} = 80\,\text{mg}$$$$D_{\text{SMX}} = 5 \times 80 = 400\,\text{mg} \qquad V = \frac{80}{8} = 10\,\text{mL}$$Như vậy, bé sẽ uống 10 mL hỗn dịch mỗi 12 giờ.
Liều TMP theo chỉ định
Liều sulfamethoxazole/trimethoprim (Bactrim) ở trẻ em thường được biểu thị theo thành phần trimethoprim (TMP) tính bằng mg trên kg cân nặng mỗi ngày, chia thành nhiều liều. Bảng dưới đây liệt kê các khoảng liều thường được nêu. Chúng không phải là hướng dẫn chính thức, và phác đồ khác nhau giữa các quốc gia, tài liệu tham khảo và phác đồ địa phương.
| Chỉ định | Liều TMP (mg/kg/ngày) | Số liều mỗi ngày | Khoảng cách thường dùng | Giới hạn tối đa mỗi liều |
|---|---|---|---|---|
| Nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng nhẹ đến trung bình | 8 | 2 | mỗi 12 giờ | 160 mg TMP / 800 mg SMX |
| Nhiễm trùng nặng | 12 | 2 (như được dùng ở đây) | mỗi 12 giờ | 160 mg TMP / 800 mg SMX |
| Điều trị Pneumocystis (PJP) | 15 | 3-4 | mỗi 6-8 giờ | Kiểm tra phác đồ; giới hạn tối đa mỗi liều ở người lớn 160 mg TMP được dùng ở đây |
| Dự phòng PJP | 5 | 2 | mỗi 12 giờ, thường dùng 3 ngày/tuần | 160 mg TMP / 800 mg SMX |
| Dự phòng nhiễm trùng đường tiết niệu | 2 | 1 | một lần mỗi ngày | 160 mg TMP / 800 mg SMX |
Công thức liều mỗi lần là \(D = \dfrac{W \times r}{n}\), trong đó \(W\) là cân nặng tính bằng kg, \(r\) là liều TMP tính bằng mg/kg/ngày và \(n\) là số liều mỗi ngày. Kết quả được giới hạn ở 160 mg TMP mỗi liều. Công thức hiển thị trên máy tính chia cho 2, nên với các phác đồ có \(n\) khác (điều trị PJP, dự phòng một lần mỗi ngày), hãy đối chiếu lượng mỗi liều với lịch dùng dự kiến.
Nồng độ hỗn dịch và các giá trị cố định
- Hỗn dịch uống tiêu chuẩn: 40 mg TMP + 200 mg SMX trong 5 mL, tức là 8 mg TMP và 40 mg SMX trong mỗi mL.
- Tỷ lệ SMX:TMP: 5:1, nên \(\text{SMX}_{liều} = 5 \times \text{TMP}_{liều}\).
- Thể tích: \(V\,(\text{mL}) = \text{TMP}_{liều} / 8\).
- Viên người lớn liều đôi (DS): 160 mg TMP / 800 mg SMX.
- Viên liều đơn (SS): 80 mg TMP / 400 mg SMX.
- Quy đổi cân nặng: 1 kg = 2,2046 lb, nên 1 lb = 0,45359237 kg.
Sản phẩm và nồng độ khác nhau tùy quốc gia và nhà sản xuất. Luôn kiểm tra nhãn của sản phẩm bạn thực sự có, và xác nhận nồng độ trước khi đo thể tích.
So sánh liều theo cân nặng và chỉ định
Mỗi hàng dùng \(D = \dfrac{W \times r}{n}\) với \(n = 2\), sau đó SMX \(= 5D\) và \(V = D/8\). Ví dụ, trẻ 20 kg bị nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng nhẹ (8 mg/kg/ngày): \(D = \dfrac{20 \times 8}{2} = \) 80 mg TMP, vậy SMX là 400 mg và \(V = 80/8 = 10\) mL.
| Cân nặng | Chỉ định (mg/kg/ngày, n=2) | TMP mỗi liều (mg) | SMX mỗi liều (mg) | Thể tích mỗi liều (mL) |
|---|---|---|---|---|
| 10 kg | Nhiễm trùng đường tiết niệu (8) | 40 | 200 | 5 |
| 10 kg | Nhiễm trùng nặng (12) | 60 | 300 | 7,5 |
| 10 kg | Dự phòng PJP (5) | 25 | 125 | 3,125 (khoảng 3,1) |
| 20 kg | Nhiễm trùng đường tiết niệu (8) | 80 | 400 | 10 |
| 20 kg | Nhiễm trùng nặng (12) | 120 | 600 | 15 |
| 20 kg | Dự phòng PJP (5) | 50 | 250 | 6,25 (khoảng 6,3) |
| 30 kg | Nhiễm trùng đường tiết niệu (8) | 120 | 600 | 15 |
| 30 kg | Nhiễm trùng nặng (12) | 160 (đã giới hạn; không giới hạn sẽ là 180) | 800 | 20 |
| 30 kg | Dự phòng PJP (5) | 75 | 375 | 9,375 (khoảng 9,4) |
Giới hạn: giới hạn 160 mg TMP mỗi liều (20 mL hỗn dịch) áp dụng cho hàng 30 kg nhiễm trùng nặng. Với \(n = 2\), giới hạn đạt được ở khoảng 26,7 kg với 12 mg/kg/ngày, 40 kg với 8 mg/kg/ngày và 64 kg với 5 mg/kg/ngày.
Bảng này chỉ mang tính minh họa và giáo dục. Đây không phải là tư vấn y tế cá nhân, và liều dùng thực tế phải do bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn quyết định, những người sẽ xem xét tuổi, chức năng thận, dị ứng và loại nhiễm trùng cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh dưới 2 tháng tuổi có dùng được Bactrim không?
Không. Thuốc nhìn chung chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tháng tuổi vì nguy cơ vàng da nhân (kernicterus).
Những ai nên tránh dùng thuốc này?
Trẻ dị ứng sulfa, thiếu men G6PD, suy thận hoặc suy gan đáng kể, hay thiếu folate cần được bác sĩ đánh giá kỹ trước khi dùng.
Các liều này có phải liều chính thức không?
Các liều này phản ánh khoảng liều thường được trích dẫn, nhưng hướng dẫn tại từng nơi, chức năng thận và loại nhiễm khuẩn đang điều trị đều có thể làm thay đổi liều. Hãy luôn xác nhận với nhân viên y tế.