Máy tính khẩu phần ăn cho cừu dùng để làm gì?
Công cụ này chuyển nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày của cừu thành lượng thức ăn cụ thể để bạn cân và cho ăn. Bạn nhập khối lượng cơ thể, giai đoạn sản xuất, tỷ lệ thức ăn tinh (ngũ cốc hoặc viên cám) trong khẩu phần, cùng hàm lượng vật chất khô và đạm thô của thức ăn thô và thức ăn tinh. Kết quả là số kg thức ăn tươi (nguyên trạng) của từng loại cho mỗi con và cho cả đàn trong suốt thời gian nuôi. Các tỷ lệ ăn vào chỉ là giá trị tham khảo để lập kế hoạch, không thay thế khẩu phần do chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ thú y cân đối.
Cách sử dụng
Chọn giai đoạn: duy trì (khoảng 2,0% khối lượng cơ thể tính theo vật chất khô), cuối thai kỳ (2,5%), đầu giai đoạn cho sữa (3,5%) hoặc cừu non đang lớn (4,0%). Đặt tỷ lệ thức ăn tinh trong vật chất khô, rồi nhập phần trăm vật chất khô và đạm từ nhãn thức ăn hoặc kết quả phân tích cỏ khô. Cuối cùng nhập số lượng cừu và số ngày để có tổng lượng cho cả đàn.
Giải thích công thức
Lượng vật chất khô ăn vào bằng khối lượng cơ thể nhân với tỷ lệ phần trăm theo giai đoạn:
$$\text{DMI} = \text{BW} \times \frac{p}{100}$$Sau đó mỗi loại thức ăn được quy từ vật chất khô sang khối lượng thực tế khi cho ăn, trong đó \(DM\%\) là phần trăm vật chất khô của loại thức ăn đó:
$$\text{As-fed} = \frac{\text{DM}_{feed}}{DM\% / 100}$$Ví dụ minh họa
Một cừu cái nặng 70 kg ở cuối thai kỳ (\(p = 2.5\)), khẩu phần có 20% thức ăn tinh, cả hai loại thức ăn đều có 88% vật chất khô:
$$\text{DMI} = 70 \times 0.025 = 1.75\,\text{kg}$$$$\text{Forage as-fed} = \frac{1.4}{0.88} = 1.59\,\text{kg}, \quad \text{Concentrate as-fed} = \frac{0.35}{0.88} = 0.40\,\text{kg}$$Với 10 con cừu cái trong 30 ngày, cả đàn cần khoảng 477 kg thức ăn thô và 119 kg thức ăn tinh. Nếu thức ăn thô có 12% và thức ăn tinh có 16% đạm thô, khẩu phần đạt 12,8% đạm.
Lượng vật chất khô ăn vào điển hình và mục tiêu protein theo giai đoạn sản xuất
Bảng dưới đây liệt kê các giá trị lập kế hoạch chung cho cừu trưởng thành và cừu đang lớn. Chúng tuân theo cách tiếp cận của sách Nutrient Requirements of Small Ruminants (Nhu cầu dinh dưỡng của động vật nhai lại nhỏ) của Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia (National Research Council, Hoa Kỳ, 2007). Nhu cầu thực tế phụ thuộc vào giống, kích thước cơ thể, số con trong lứa, sản lượng sữa, tốc độ tăng trưởng và thời tiết, vì vậy hãy xem các con số này là điểm khởi đầu chứ không phải nhu cầu chính xác.
| Giai đoạn sản xuất | Lượng vật chất khô ăn vào (% khối lượng cơ thể) | Protein thô trong khẩu phần điển hình (% VCK) |
|---|---|---|
| Duy trì | 2.0 | khoảng 9–10 |
| Cuối thai kỳ | 2.5 | khoảng 11–12 |
| Đầu thời kỳ tiết sữa | 3.5 | khoảng 13–14 |
| Cừu non đang lớn | 4.0 | khoảng 14–16 |
Lượng vật chất khô ăn vào (DMI) là khối lượng thức ăn sau khi đã loại bỏ nước. Ví dụ, một con cừu cái 70 kg ăn ở mức 2.5% khối lượng cơ thể cần \(70 \times 0.025 = 1.75\) kg vật chất khô mỗi ngày. Protein thô ở đây được thể hiện theo phần trăm vật chất khô của tổng khẩu phần.
Giá trị vật chất khô và protein thô điển hình của thức ăn
Đây là các khoảng giá trị điển hình gần đúng đối với thức ăn phổ biến cho cừu. Vật chất khô (DM) được tính theo phần trăm khối lượng thức ăn khi cho ăn. Protein thô (CP) được tính theo vật chất khô, đây là cách các xét nghiệm thức ăn thường báo cáo; đối với ngũ cốc và khô đậu nành, sự khác biệt so với cách tính theo khối lượng khi cho ăn là nhỏ.
| Thức ăn | Vật chất khô (%) | Protein thô (%) |
|---|---|---|
| Cỏ khô | khoảng 88–90 | khoảng 8–12 |
| Cỏ linh lăng khô (alfalfa) | khoảng 88–90 | khoảng 16–20 |
| Hạt ngô | khoảng 88 | khoảng 8–9 |
| Yến mạch | khoảng 89 | khoảng 11–13 |
| Lúa mạch | khoảng 88 | khoảng 11–12 |
| Khô đậu nành | khoảng 89–90 | khoảng 44–48 |
| Thức ăn ủ ướt (haylage) / ủ chua (silage) | khoảng 35–50 | thay đổi nhiều tùy loại cây và độ chín |
Giá trị thay đổi theo loài, thời điểm cắt, độ chín, thời tiết và cách bảo quản. Luôn ưu tiên kết quả xét nghiệm cỏ khô hoặc thức ăn tại phòng thí nghiệm hơn số liệu tham khảo, và bạn có thể nhập DM và CP đã xét nghiệm vào máy tính thay cho các con số điển hình này.
Diễn giải kết quả khẩu phần
So sánh CP của khẩu phần với mục tiêu theo giai đoạn. Máy tính báo cáo protein thô tổng hợp của khẩu phần theo vật chất khô. Hãy so sánh con số này với các khoảng trong bảng đầu tiên (ví dụ, khoảng 11–12% cho giai đoạn cuối thai kỳ). Kết quả thấp hơn rõ rệt so với mục tiêu cho thấy protein có thể đang thiếu; một nguồn protein như cỏ linh lăng hoặc khô đậu nành có thể nâng mức này lên. Kết quả cao hơn nhiều so với mục tiêu thường có nghĩa là protein đang được cho ăn dư thừa, làm tăng chi phí và thải ra thêm nitơ thay vì cải thiện năng suất.
Ví dụ minh họa. Một con cừu cái 70 kg được cho ăn ở mức 2.5% khối lượng cơ thể với 20% thức ăn tinh. Thức ăn thô xanh có 90% DM và 10% CP; thức ăn tinh có 88% DM và 12% CP.
- Lượng vật chất khô ăn vào: \(D = 70 \times 2.5/100 = 1.75\) kg
- DM thức ăn tinh: \(D_C = 1.75 \times 0.20 = 0.35\) kg; DM thức ăn thô: \(D_F = 1.75 - 0.35 = 1.40\) kg
- Thức ăn thô theo khối lượng khi cho ăn: \(F = 1.40 / 0.90 \approx 1.56\) kg; thức ăn tinh theo khối lượng khi cho ăn: \(C = 0.35 / 0.88 \approx 0.40\) kg
- CP của khẩu phần: \(\dfrac{1.40 \times 10 + 0.35 \times 12}{1.75} = \) 10.4%
Ở mức 10.4% CP, khẩu phần này thấp hơn một chút so với khoảng điển hình cho giai đoạn cuối thai kỳ là khoảng 11–12%, vì vậy có thể cân nhắc dùng thức ăn thô hoặc thức ăn tinh có hàm lượng protein cao hơn.
Tỷ lệ thức ăn thô và thức ăn tinh điển hình. Đây là các mô hình chung, không phải quy tắc cố định. Khẩu phần duy trì thường chủ yếu hoặc hoàn toàn là thức ăn thô. Giai đoạn cuối thai kỳ thường bổ sung một tỷ lệ thức ăn tinh vừa phải khi khả năng ăn vào giảm và nhu cầu của thai nhi tăng. Đầu thời kỳ tiết sữa và cừu non tăng trưởng nhanh thường dùng tỷ lệ thức ăn tinh cao nhất, nhưng thức ăn thô vẫn nên chiếm phần lớn để bảo vệ sức khỏe dạ cỏ.
Vì sao khối lượng khi cho ăn lớn hơn vật chất khô. Thức ăn có chứa nước. Cỏ khô có 90% DM cần khoảng 1.11 kg khi cho ăn cho mỗi 1 kg DM, và thức ăn ủ chua có 40% DM cần 2.5 kg khi cho ăn cho mỗi 1 kg DM. Máy tính chia lượng vật chất khô cho tỷ lệ DM của từng loại thức ăn để tính ra khối lượng thực tế bạn cho vào máng ăn.
Giới hạn của ước tính. Công cụ này không cân bằng năng lượng (TDN hoặc năng lượng trao đổi), khoáng chất và vitamin (canxi, phốt pho, selen, đồng, vốn độc với cừu ở mức cao), hay chất lượng xơ. Nó cũng không tính đến hao hụt thức ăn, tình trạng thể trạng, số con trong lứa, thời tiết hay sự khác biệt giữa từng cá thể. Hãy dùng công cụ này chỉ để lập kế hoạch số lượng và kiểm tra protein. Để có khẩu phần cân bằng, hãy tham khảo chuyên gia dinh dưỡng vật nuôi hoặc bác sĩ thú y. Đây là thông tin chung, không phải tư vấn chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải tính theo vật chất khô? Mỗi loại thức ăn có độ ẩm khác nhau, nên nhu cầu được xác định trên cơ sở vật chất khô rồi quy đổi ra lượng bạn thực tế cân để cho ăn.
Có nên cộng thêm hao hụt không? Có, trên thực tế nhiều người nuôi cộng thêm 5–10% cho phần thức ăn thừa và hư hỏng; máy tính này chưa tính khoản đó.
Công cụ có tính đến khoáng không? Không. Hãy cho cừu dùng khoáng dành riêng cho cừu và luôn đảm bảo nước sạch; tránh các loại thức ăn nhiều đồng được thiết kế cho vật nuôi khác.