Máy Tính Lực Coriolis

Máy Tính Lực Coriolis

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

Fc=2·Khối lượng (kg)·Vận tốc (m/s)·Ω·sin⁡(Vĩ độ)F_c = 2 \cdot \text{Khối lượng (kg)} \cdot \text{Vận tốc (m/s)} \cdot \Omega \cdot \sin\!\left(\text{Vĩ độ}\right)
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Lực Coriolis
10,312445
newton (N)
Gia tốc Coriolis 0,01031245 m/s²
Tốc độ góc của Trái Đất (Ω) 0,00007292 rad/s

Báo lỗi nội dung trang này

Lực Coriolis là gì?

Lực Coriolis là một lực biểu kiến (lực quán tính) tác dụng lên các vật chuyển động trong một hệ quy chiếu đang quay — quen thuộc nhất chính là Trái Đất đang tự quay. Lực này làm lệch hướng dòng không khí, dòng nước và các vật bay sang phải ở Bắc bán cầu và sang trái ở Nam bán cầu. Tuy là một lực ảo (sinh ra do hệ quy chiếu quay chứ không phải do một tác động vật lý trực tiếp), nhưng hệ quả của nó rất thực tế: nó định hình các hệ thống thời tiết, các dòng hải lưu và cả quỹ đạo của đạn pháo tầm xa.

Trái Đất quay với một khối lượng chuyển động bị lệch sang ngang do hiệu ứng Coriolis, có ghi góc vĩ độ phi
Lực Coriolis làm lệch một khối lượng đang chuyển động sang ngang so với Trái Đất đang quay.

Công thức

Máy tính này sử dụng độ lớn của lực Coriolis theo phương ngang:

$$F_c = 2 \cdot m \cdot v \cdot \Omega \cdot \sin\!\left(\varphi\right)$$

trong đó m là khối lượng của vật tính bằng kilôgam, v là vận tốc tính bằng mét trên giây, Ω là tốc độ góc của Trái Đất (\(7{,}292 \times 10^{-5}\ \text{rad/s}\), tương ứng một vòng quay mỗi ngày sao), và φ là vĩ độ tính bằng độ. Hệ số \(\sin(\varphi)\) cho thấy hiệu ứng triệt tiêu ở xích đạo (\(\varphi = 0\)) và đạt cực đại ở hai cực (\(\varphi = \pm 90°\)).

Quảng cáo
Mặt cắt ngang địa cầu thể hiện góc vĩ độ phi đo từ mặt phẳng xích đạo
Vĩ độ \(\varphi\) quyết định hệ số \(\sin(\varphi)\); hiệu ứng bằng 0 ở xích đạo và lớn nhất ở các cực.

Cách sử dụng

Nhập khối lượng của vật chuyển động, vận tốc của nó và vĩ độ nơi vật đang di chuyển. Máy tính sẽ cho ra lực Coriolis tính bằng newton, cùng với gia tốc Coriolis không phụ thuộc khối lượng (\(a_c = 2v\Omega\sin\varphi\)).

Ví dụ minh họa

Một vật nặng 1000 kg chuyển động với vận tốc 100 m/s ở vĩ độ 45°: \(\sin(45°) \approx 0{,}70711\), do đó $$F_c = 2 \times 1000 \times 100 \times 7{,}292 \times 10^{-5} \times 0{,}70711 \approx 10{,}31\ \text{N}.$$ Gia tốc tương ứng vào khoảng \(0{,}01031\ \text{m/s}^2\) — nhỏ trong mỗi giây, nhưng tích lũy đáng kể trên những quãng đường dài và khoảng thời gian lâu.

Diễn giải kết quả

Kết quả là độ lớn của lực ngang biểu kiến tác dụng lên một khối lượng đang chuyển động, vì nó được mô tả trong hệ quy chiếu quay theo Trái Đất. Đây không phải là lực thực từ một lực đẩy hay lực kéo. Lực này luôn vuông góc với vận tốc và không làm thay đổi tốc độ, chỉ làm thay đổi hướng.

Ở các quy mô hằng ngày, lực này rất nhỏ. Ví dụ, một phương tiện 1.000 kg chuyển động với vận tốc 30 m/s ở vĩ độ 45° cho \(F_c = 2 \cdot 1000 \cdot 30 \cdot 7.292\times10^{-5} \cdot \sin 45^\circ \approx\) 3,09 N. Trọng lượng \(mg\) của nó khoảng 9.810 N, vì vậy lực Coriolis chỉ khoảng 0,03% trọng lượng. Nó cũng nhỏ hơn nhiều so với lực ma sát, lực cản hay lực gradient áp suất. Đó là lý do nó không đáng kể đối với một quả bóng được ném, một bồn rửa đang thoát nước hay một chiếc ô tô.

Lực này trở nên chiếm ưu thế đối với các dòng chảy quy mô lớn, tồn tại lâu dài như gió quanh các hệ thống thời tiết, dòng phản lực và các vòng xoáy đại dương. Trên khoảng cách hàng nghìn kilômét và trong nhiều ngày, ngay cả một gia tốc ngang nhỏ cũng làm dòng chảy rẽ hướng liên tục. Số Rossby đo mức độ quan trọng của lực này:

$$\text{Ro} = \frac{U}{f\,L}$$

Ở đây \(U\) là tốc độ đặc trưng, \(L\) là thang chiều dài và \(f\) là tham số Coriolis. Khi Ro nhỏ hơn 1 rất nhiều (khí quyển và đại dương quy mô lớn), hiệu ứng Coriolis chiếm ưu thế. Khi Ro lớn hơn 1 rất nhiều (bồn tắm, quả bóng chày), chúng không đáng kể.

Hướng: đối với chuyển động trên bề mặt Trái Đất, độ lệch hướng sang phải so với hướng chuyển động ở Bắc bán cầu và sang trái ở Nam bán cầu. Tại xích đạo (vĩ độ 0°), \(\sin\varphi = 0\), nên lực Coriolis nằm ngang bằng không. Lực này mạnh nhất ở các cực (±90°). Máy tính trả về độ lớn, vì vậy hãy kiểm tra dấu của vĩ độ để xác định hướng lệch.

Quảng cáo

Hằng số sử dụng

Đại lượng Giá trị Ghi chú
Vận tốc góc Ω của Trái Đất 7,292 × 10-5 rad/s \(\Omega = 2\pi / 86{,}164\ \text{s}\), dùng ngày sao (chu kỳ quay so với các ngôi sao xa)
Phương án ngày Mặt Trời 7,272 × 10-5 rad/s \(2\pi / 86{,}400\ \text{s}\); ngày Mặt Trời 24 giờ dài hơn vì Trái Đất cũng chuyển động trên quỹ đạo của nó. Đây không phải là tốc độ quay thực.
Tham số Coriolis f \(f = 2\Omega\sin\varphi\), đơn vị s-1 Ở vĩ độ 45°, \(f \approx 2 \cdot 7.292\times10^{-5} \cdot 0.7071 \approx 1.03\times10^{-4}\ \text{s}^{-1}\)

Lực trên một đơn vị khối lượng là \(f\,v\), do đó \(F_c = m\,f\,v\), tức là \(F_c = 2 m v \Omega \sin\varphi\).

Đơn vị đầu vào

  • Khối lượng (mass): kilôgam (kg)
  • Vận tốc (velocity): mét trên giây (m/s), là tốc độ ngang của vật chuyển động
  • Vĩ độ (latitude): độ, từ -90° đến +90° (âm ở Nam bán cầu)

Kết quả đầu ra tính bằng niutơn (N). Công thức cho thành phần ngang của lực Coriolis đối với chuyển động dọc bề mặt Trái Đất.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao lực Coriolis không ảnh hưởng đến nước xoáy khi tháo bồn rửa? Ở quy mô gia đình, gia tốc Coriolis cực kỳ nhỏ so với các yếu tố khác (hình dạng bồn, chuyển động còn sót lại của nước), nên nó không quyết định chiều xoáy khi nước thoát.

Lực này có phụ thuộc vào hướng chuyển động không? Máy tính này cho ra độ lớn cực đại theo phương ngang. Hướng lệch thực tế luôn vuông góc với vận tốc, và thành phần chính xác phụ thuộc vào hướng đi; ở đây chúng tôi dùng độ lớn ngang tiêu chuẩn \(2mv\Omega\sin\varphi\).

Giá trị Ω được sử dụng là bao nhiêu? Tốc độ góc theo ngày sao của Trái Đất, \(7{,}292 \times 10^{-5}\ \text{rad/s}\).

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Vật lý và Kỹ thuật

Xem tất cả máy tính Vật lý và Kỹ thuật