Máy Tính Tung Đồng Xu là gì?
Công cụ này tính xác suất nhận được đúng k mặt ngửa trong n lần tung đồng xu. Mỗi lần tung là một sự kiện độc lập, và khả năng ra mặt ngửa ở bất kỳ lần tung nào là p (bằng 0,5 với đồng xu công bằng). Bằng cách thay đổi giá trị p, bạn cũng có thể mô phỏng một đồng xu thiên lệch hoặc bị làm cho nặng về một mặt. Cùng phép tính này còn trả lời được câu hỏi về chuỗi liên tiếp — ví dụ, khả năng tung ra 5 mặt ngửa liên tục chính là trường hợp n = 5 và k = 5.
Cách sử dụng
Nhập tổng số lần tung (n), số mặt ngửa bạn muốn có (k), và xác suất ra mặt ngửa trong một lần tung (p, dùng 0,5 cho đồng xu công bằng). Máy tính sẽ cho ra xác suất dưới dạng phần trăm và số thập phân, số tổ hợp C(n,k), số mặt ngửa kỳ vọng, cùng tỷ lệ cược chống lại kết quả chính xác đó.
Giải thích công thức
Kết quả tuân theo phân phối nhị thức: $$P(X = k) = \binom{\text{n}}{\text{k}} \, \text{p}^{\,\text{k}} \left(1 - \text{p}\right)^{\text{n} - \text{k}}$$ Trong đó, \(C(n,k)\) đếm số cách sắp xếp cho ra đúng k mặt ngửa, \(p^{k}\) là xác suất những lần tung cụ thể đó ra mặt ngửa, và \((1-p)^{n-k}\) là xác suất các lần còn lại ra mặt sấp. Với đồng xu công bằng (p = 0,5), công thức rút gọn thành \(C(n,k) \cdot 0{,}5^{n}\).
Ví dụ minh họa
Xác suất ra đúng 5 mặt ngửa trong 10 lần tung công bằng là bao nhiêu? Ta có \(C(10,5) = 252\), và \(0{,}5^{10} = 1/1024 \approx 0{,}0009766\). Vậy $$P = 252 \times 0{,}0009766 \approx 0{,}2461$$ tức khoảng 24,61% — đây là kết quả riêng lẻ có khả năng xảy ra cao nhất, nhưng vẫn thấp hơn một phần tư.
So sánh xác suất cho các tình huống tung đồng xu phổ biến
Bảng dưới đây dùng đồng xu cân đối (p = 0,5) và công thức nhị thức \(P(X=k)=\binom{n}{k}p^k(1-p)^{n-k}\). Mỗi hàng là xác suất để có đúng k lần mặt sấp trong n lần tung. Hàng cuối cùng cho thấy một đồng xu lệch để so sánh.
| n (số lần tung) | k (số lần mặt sấp) | Xác suất (%) | Tỷ lệ (1 trên X) |
|---|---|---|---|
| 2 | 2 | 25% | 1 trên 4 |
| 3 | 3 | 12,5% | 1 trên 8 |
| 5 | 5 | 3,125% | 1 trên 32 |
| 10 | 10 | 0,0977% | 1 trên 1.024 |
| 10 | 0 | 0,0977% | 1 trên 1.024 |
| 10 | 5 | 24,61% | 1 trên 4,06 |
| 100 | 50 | 7,96% | 1 trên 12,6 |
| 10 (p = 0,6) | 6 | 25,08% | 1 trên 3,99 |
Kiểm tra hàng 10 lần tung: \(\binom{10}{5}=252\), nên \(P = 252 \times 0.5^{10} = 252/1024 \approx 0.2461\). Kiểm tra hàng đồng xu lệch: \(210 \times 0.6^6 \times 0.4^4 = 210 \times 0.046656 \times 0.0256 \approx 0.2508\).
Lưu ý rằng kết quả đơn lẻ có khả năng cao nhất cũng không quá dễ xảy ra: ngay cả với 100 lần tung, việc được đúng 50 lần sấp cũng chỉ xảy ra dưới 8% số lần.
Diễn giải kết quả: Đúng k so với chuỗi liên tiếp so với ít nhất k
- Đúng k, không phải ít nhất k. Máy tính trả về xác suất có chính xác k lần mặt sấp. Để tìm xác suất "ít nhất k", bạn phải cộng xác suất của k, k+1, …, n. Ví dụ, xác suất có ít nhất 1 lần mặt sấp trong 3 lần tung cân đối là \(1 - 0.5^3 = 0.875\), chứ không phải 12,5%.
- Giá trị kỳ vọng và độ phân tán. Số lần sấp kỳ vọng là \(\mu = np\) và độ lệch chuẩn là \(\sigma = \sqrt{np(1-p)}\). Với 100 lần tung cân đối, \(\mu = 50\) và \(\sigma = \sqrt{100 \times 0.5 \times 0.5} = 5\), nên kết quả từ khoảng 45 đến 55 lần sấp là hoàn toàn bình thường.
- Các lần tung độc lập. Đồng xu cân đối không có "trí nhớ". Sau năm lần sấp liên tiếp, lần tung tiếp theo vẫn có 50% khả năng là sấp. Cho rằng mặt ngửa "sắp đến lượt" là ngụy biện con bạc.
- k = n nghĩa là một chuỗi cụ thể từ đầu. Khi đặt k bằng n, ta có xác suất n lần tung đầu tiên đều là sấp, \(p^n\). Điều này khác với khả năng xuất hiện một chuỗi n lần sấp ở đâu đó trong một dãy dài hơn, vì khả năng đó cao hơn do có nhiều vị trí bắt đầu khác nhau.
- Sự kiện hiếm vẫn có thể xảy ra. Kết quả 1 trên 1.024, chẳng hạn 10 lần sấp trong 10 lần tung, là không chắc xảy ra ở mỗi lần thử riêng lẻ, nhưng qua hàng nghìn lần thử độc lập thì nó được kỳ vọng sẽ xuất hiện thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Xác suất tung ra mặt ngửa hai lần liên tiếp là bao nhiêu? Đặt n = 2, k = 2, p = 0,5: \(P = 0{,}25\), tức 25% hay 1 trên 4.
Tôi có thể mô phỏng đồng xu thiên lệch không? Có — chỉ cần đổi p thành xác suất ra mặt ngửa thực tế, ví dụ 0,6 cho đồng xu nghiêng về mặt ngửa.
Tại sao 5 mặt ngửa trong 10 lần tung lại không phải xác suất 50%? 50% là giá trị trung bình kỳ vọng, nhưng "đúng 5" chỉ là một trong nhiều kết quả khả dĩ (từ 0 đến 10). Đây là giá trị đơn lẻ có khả năng cao nhất, nhưng vẫn chỉ xảy ra khoảng một phần tư số lần.