Máy tính hiệu ứng Doppler

Máy tính hiệu ứng Doppler

Dẫn đầu AI Skill PRO

Nhập phép tính

Nhập giá trị âm nếu nguồn đi ra xa.
Nhập giá trị âm nếu người quan sát đi ra xa.

Công thức

fobs=Tần số nguồn phát (Hz)·Tốc độ sóng (m/s)+Tốc độ người quan sát (m/s)Tốc độ sóng (m/s)−Tốc độ nguồn (m/s)f_{obs} = \text{Tần số nguồn phát (Hz)} \cdot \frac{\text{Tốc độ sóng (m/s)} + \text{Tốc độ người quan sát (m/s)}}{\text{Tốc độ sóng (m/s)} - \text{Tốc độ nguồn (m/s)}}
Xem các bước tính (2)
  1. Độ lệch tần số và độ lệch phần trăm

    Δf=fobs−Tần số nguồn phát (Hz),Δf%=ΔfTần số nguồn phát (Hz)×100trong đó{fobs=Tần số nguồn phát (Hz)·Tốc độ sóng (m/s)+Tốc độ người quan sát (m/s)Tốc độ sóng (m/s)−Tốc độ nguồn (m/s)\begin{gathered} \Delta f = f_{obs} - \text{Tần số nguồn phát (Hz)}, \qquad \Delta f_{\%} = \frac{\Delta f}{\text{Tần số nguồn phát (Hz)}} \times 100 \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} f_{obs} &= \text{Tần số nguồn phát (Hz)} \cdot \dfrac{\text{Tốc độ sóng (m/s)} + \text{Tốc độ người quan sát (m/s)}}{\text{Tốc độ sóng (m/s)} - \text{Tốc độ nguồn (m/s)}} \end{aligned} \right. \end{gathered}

    Độ lệch tuyệt đối bằng tần số quan sát được trừ tần số nguồn; độ lệch phần trăm bằng hiệu đó chia cho tần số nguồn rồi nhân 100

  2. Bước sóng phát ra và bước sóng quan sát được

    λsrc=Tốc độ sóng (m/s)Tần số nguồn phát (Hz),λobs=Tốc độ sóng (m/s)fobstrong đó{fobs=Tần số nguồn phát (Hz)·Tốc độ sóng (m/s)+Tốc độ người quan sát (m/s)Tốc độ sóng (m/s)−Tốc độ nguồn (m/s)\begin{gathered} \lambda_{src} = \frac{\text{Tốc độ sóng (m/s)}}{\text{Tần số nguồn phát (Hz)}}, \qquad \lambda_{obs} = \frac{\text{Tốc độ sóng (m/s)}}{f_{obs}} \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} f_{obs} &= \text{Tần số nguồn phát (Hz)} \cdot \dfrac{\text{Tốc độ sóng (m/s)} + \text{Tốc độ người quan sát (m/s)}}{\text{Tốc độ sóng (m/s)} - \text{Tốc độ nguồn (m/s)}} \end{aligned} \right. \end{gathered}

    Mỗi bước sóng bằng tốc độ sóng chia cho tần số tương ứng (tần số nguồn và tần số quan sát được)

Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Tần số quan sát được
1.095,85
số hertz (Hz) mà người quan sát nghe được
Độ lệch tần số 95,85 Hz
Độ lệch so với tần số nguồn 9,58 %
Bước sóng phát ra 0,343 m
Bước sóng quan sát được 0,313 m

Báo lỗi nội dung trang này

Công cụ này làm gì?

Hiệu ứng Doppler là hiện tượng tần số của sóng thay đổi khi nguồn phát, người quan sát, hoặc cả hai chuyển động so với môi trường truyền sóng. Đây chính là lý do tiếng còi xe cứu thương nghe chói và cao hơn khi xe lao tới, rồi trầm hẳn xuống ngay khoảnh khắc xe vụt qua. Máy tính này áp dụng phương trình Doppler cổ điển (phi tương đối tính) cho sóng cơ học như âm thanh truyền trong không khí, nước hay thép, đồng thời cho ra tần số quan sát được, độ lệch tần số và cả hai giá trị bước sóng.

Nguồn chuyển động phát ra các mặt sóng tròn bị nén ở phía trước và giãn ở phía sau, có người quan sát ở hai bên
Nguồn chuyển động nén các mặt sóng phía trước (âm cao hơn) và kéo giãn các mặt sóng phía sau (âm trầm hơn).

Công thức

Với \(f_s\) = tần số nguồn phát, \(v\) = tốc độ sóng trong môi trường, \(v_o\) = tốc độ người quan sát tiến về phía nguồn, và \(v_s\) = tốc độ nguồn tiến về phía người quan sát:

$$f_{o} = f_{s} \times \frac{v + v_{o}}{v - v_{s}}$$

Các tốc độ đều có dấu: nhập giá trị dương khi chuyển động làm khoảng cách thu hẹp lại, và giá trị âm khi khoảng cách giãn ra. Bước sóng quan sát được suy ra từ \(\lambda_o = v / f_o\), còn bước sóng do nguồn phát ra là \(\lambda_s = v / f_s\).

Quảng cáo
Sơ đồ nguồn, sóng và người quan sát với các mũi tên vận tốc cho tốc độ nguồn, tốc độ sóng và tốc độ người quan sát
Ba đại lượng đầu vào: tốc độ nguồn, tốc độ sóng trong môi trường và tốc độ người quan sát, kèm mũi tên chỉ hướng tiến lại gần.

Độ lệch dương nghĩa là âm nghe cao hơn (nguồn và người quan sát tiến lại gần nhau); độ lệch âm nghĩa là âm nghe trầm xuống (đang ra xa nhau). Các tốc độ được đo dọc theo đường nối nguồn và người quan sát.

Cách sử dụng

Chọn một môi trường có sẵn (hoặc tự nhập tốc độ sóng), nhập tần số mà nguồn thực sự phát ra, rồi nhập hai tốc độ đo dọc theo đường nối nguồn và người quan sát. Chỉ có thành phần vận tốc dọc theo đường nối này mới có ý nghĩa, nên tại đúng thời điểm một chiếc xe đi ngang qua điểm gần bạn nhất, tốc độ hiệu dụng bằng 0 và không có độ lệch tần số nào.

Quảng cáo

Ví dụ minh họa

Còi tàu hỏa phát ra âm 1000 Hz và lao về phía một người đứng yên với tốc độ 30 m/s, trong không khí có tốc độ truyền âm 343 m/s:

$$f_{o} = 1000 \times \frac{343 + 0}{343 - 30} = \frac{343000}{313} = 1095.85\,\text{Hz}$$

Tức là tần số tăng khoảng 95,85 Hz, tương đương chừng 9,58 phần trăm, còn bước sóng bị nén lại từ 0,343 m xuống 0,313 m.

Câu hỏi thường gặp

Điều gì xảy ra nếu tốc độ nguồn bằng đúng tốc độ sóng? Mẫu số bằng 0 và công thức mất hiệu lực; các mặt sóng dồn chồng lên nhau thành một mặt sóng xung kích (chính là tiếng nổ siêu thanh khi đạt Mach 1).

Có dùng được cho ánh sáng không? Không chính xác. Ánh sáng không cần môi trường truyền và phải dùng công thức Doppler tương đối tính, vốn chỉ phụ thuộc vào tốc độ tương đối và có thêm hệ số giãn nở thời gian.

Vì sao nguồn chuyển động và người quan sát chuyển động lại cho kết quả khác nhau? Nguồn chuyển động làm nén chính bản thân bước sóng, trong khi người quan sát chuyển động chỉ đơn giản là quét qua nhiều mặt sóng hơn trong mỗi giây. Hai cơ chế này không đối xứng với nhau, và đó là lý do chúng xuất hiện ở hai vị trí khác nhau trong phân số.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Vật lý và Kỹ thuật

Xem tất cả máy tính Vật lý và Kỹ thuật