Công cụ này làm gì
IBU (International Bitterness Units – đơn vị đo độ đắng quốc tế) cho biết nồng độ axit alpha đã đồng phân hóa trong bia thành phẩm, xấp xỉ tính bằng miligam trên lít. Công cụ ước tính IBU theo mô hình Tinseth – công thức phổ biến nhất trong các phần mềm nấu bia thủ công. Đây là phép tính mang tính phổ quát của nghề nấu bia, dùng hệ mét nên áp dụng được cho mọi công thức, ở Việt Nam hay bất kỳ nước nào.
Cách sử dụng
Nhập khối lượng hoa bia tính bằng gam, phần trăm axit alpha in trên bao bì hoa bia, thời gian mẻ hoa đó được đun sôi, thể tích mẻ bia thành phẩm tính bằng lít và tỷ trọng trung bình của dịch nha trong suốt quá trình đun. Làm lần lượt cho từng lần cho hoa, rồi cộng các kết quả lại để ra tổng IBU của công thức.
Giải thích công thức
Hiệu suất chiết đắng \(U\) giảm khi tỷ trọng dịch nha tăng và tăng theo thời gian đun sôi:
$$U = 1.65 \times 0.000125^{\,G-1} \times \frac{1 - e^{-0.04t}}{4.15}$$trong đó \(G\) = tỷ trọng trung bình khi đun và \(t\) = thời gian đun sôi tính bằng phút. Độ đắng khi đó là
$$\text{IBU} = U \times \frac{\text{AA} \times W \times 1000}{V}$$với \(\text{AA}\) = hàm lượng axit alpha ở dạng số thập phân, \(W\) = khối lượng hoa bia tính bằng gam và \(V\) = thể tích mẻ bia tính bằng lít.
Ví dụ minh họa
Cho 28 g hoa bia loại 10% axit alpha, đun 60 phút, mẻ 20 L, tỷ trọng khi đun 1.050:
$$U = 1.65 \times 0.000125^{0.05} \times \frac{1 - e^{-2.4}}{4.15} = 0.2307$$$$\text{IBU} = 0.2307 \times \frac{0.10 \times 28 \times 1000}{20} = 0.2307 \times 140 = 32.3$$Vậy lần cho hoa này đóng góp khoảng 32 IBU.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tỷ trọng càng cao thì IBU càng thấp? Dịch nha đặc, nhiều đường sẽ chiết và giữ lại ít axit alpha đã đồng phân hóa hơn, nên cùng một lượng hoa bia sẽ làm bia nồng độ cao đắng ít hơn so với bia nhẹ.
Hoa cho cuối nồi hay hoa whirlpool có tính không? Trong mô hình này, các lần cho hoa dưới khoảng 10 phút đóng góp rất ít độ đắng, còn dry hop thì gần như bằng không.
Kết quả chính xác tới mức nào? Sai số thường vào khoảng ±15–20%. Mức sôi mạnh hay nhẹ, độ tươi cũ của hoa, dạng viên nén hay nguyên búp và lượng hấp thụ bởi men đều làm lệch giá trị đo thực tế.