Thể Tích Tống Máu Là Gì?
Thể tích tống máu (stroke volume, viết tắt SV) là lượng máu được tâm thất trái của tim bơm ra sau mỗi nhịp đập, đo bằng mililít trên mỗi nhịp (mL/nhịp). Đây là một chỉ số quan trọng phản ánh chức năng tim. Ở người lớn khi nghỉ ngơi, giá trị thông thường rơi vào khoảng 60–100 mL/nhịp. Công cụ này tính thể tích tống máu theo hai cách: dựa trên cung lượng tim và nhịp tim, hoặc dựa trên chênh lệch giữa thể tích máu khi tâm thất đầy và khi tâm thất đã co bóp đẩy máu đi.
Cách Sử Dụng Máy Tính
Trước tiên hãy chọn phương pháp tính. Với phương pháp Cung Lượng Tim, bạn nhập cung lượng tim theo lít trên phút (L/phút) và nhịp tim theo số nhịp mỗi phút (bpm). Với phương pháp Thể Tích Tâm Thất, bạn nhập thể tích cuối tâm trương (EDV — lượng máu khi tâm thất đầy) và thể tích cuối tâm thu (ESV — lượng máu còn lại sau khi co bóp), tính theo mililít. Kết quả sẽ hiển thị ngay lập tức dưới dạng mL trên mỗi nhịp.
Giải Thích Công Thức
Cung lượng tim là tổng lượng máu được bơm đi trong một phút, bằng thể tích tống máu nhân với nhịp tim. Biến đổi lại công thức, ta có \( \text{SV} = \text{CO} \div \text{HR} \). Vì cung lượng tim thường được biểu thị bằng L/phút còn thể tích tống máu tính bằng mL, nên trước tiên ta nhân CO với 1000.
$$\text{SV} = \frac{\text{Cardiac Output (L/min)} \times 1000}{\text{Heart Rate (bpm)}}$$Ngoài ra, thể tích tống máu cũng chính là lượng máu mà tâm thất tống ra sau mỗi nhịp:
$$\text{SV} = \text{End-Diastolic Volume (mL)} - \text{End-Systolic Volume (mL)}$$
Ví Dụ Cụ Thể
Giả sử một bệnh nhân có cung lượng tim là 5 L/phút và nhịp tim 70 bpm. Khi đó \( \text{SV} = (5 \times 1000) \div 70 = 5000 \div 70 \approx \) 71,4 mL/nhịp, đây là một giá trị khỏe mạnh. Nếu tính theo thể tích: với EDV là 120 mL và ESV là 50 mL, ta có \( \text{SV} = 120 - 50 = \) 70 mL/nhịp.
Thể tích nhát bóp và các giá trị tim mạch liên quan thông thường
Bảng liệt kê các giá trị nghỉ thường được dẫn ra cho người trưởng thành khỏe mạnh khi nghỉ ngơi. Đây là các khoảng tham chiếu chung từ sách sinh lý học chuẩn và từ hướng dẫn siêu âm tim như khuyến nghị của Hiệp hội Siêu âm Tim Hoa Kỳ (ASE) và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA). Các phòng xét nghiệm và tài liệu tham khảo có thể khác nhau đôi chút, vì vậy hãy xem các số liệu này chỉ mang tính gần đúng.
| Chỉ số | Giá trị nghỉ thông thường | Đơn vị |
|---|---|---|
| Thể tích nhát bóp (SV) | khoảng 60–100 (một số tài liệu ghi 50–100) | mL/nhịp |
| Chỉ số thể tích nhát bóp (SVI) | khoảng 33–47 | mL/nhịp/m² |
| Cung lượng tim (CO) | khoảng 4–8 | L/phút |
| Nhịp tim lúc nghỉ (HR) | 60–100 | nhịp/phút |
| Thể tích cuối tâm trương (EDV) | khoảng 120 (số liệu điển hình trong sách giáo khoa) | mL |
| Thể tích cuối tâm thu (ESV) | khoảng 50 (số liệu điển hình trong sách giáo khoa) | mL |
| Phân suất tống máu (EF) | khoảng 52–72 (nam), 54–74 (nữ) | % |
Các giá trị thay đổi theo kích thước cơ thể, giới tính, tuổi tác, mức độ thể lực, tư thế và phương pháp đo (ví dụ siêu âm tim, MRI hoặc đo pha loãng nhiệt). Người có thân hình lớn thường có thể tích lớn hơn, và phụ nữ nhìn chung có thể tích tuyệt đối nhỏ hơn nam giới đôi chút. Vì vậy, một kết quả nằm ngoài bảng không tự động là bất thường, và một kết quả nằm trong bảng cũng không loại trừ được vấn đề. Việc diễn giải thuộc về bác sĩ có chuyên môn.
Thuật ngữ và chữ viết tắt chính
- Thể tích nhát bóp (SV), mL/nhịp: thể tích máu được một buồng tim tống ra trong một lần co bóp, bằng EDV − ESV.
- Cung lượng tim (CO), L/phút: thể tích máu tim bơm đi trong mỗi phút, CO = SV × HR (với SV tính bằng L).
- Nhịp tim (HR), nhịp/phút: số nhịp đập của tim trong mỗi phút.
- Thể tích cuối tâm trương (EDV), mL: thể tích trong buồng tim vào cuối giai đoạn đổ đầy, ngay trước khi co bóp.
- Thể tích cuối tâm thu (ESV), mL: thể tích còn lại trong buồng tim sau khi co bóp.
- Phân suất tống máu (EF), %: tỷ lệ EDV được tống ra trong mỗi nhịp, EF = SV / EDV × 100.
- Tiền tải (preload): độ căng của thành buồng tim vào cuối giai đoạn đổ đầy, liên quan chặt chẽ đến EDV và lượng máu trở về tim qua tĩnh mạch.
- Hậu tải (afterload): sức cản mà buồng tim phải vượt qua để tống máu, chịu ảnh hưởng bởi áp lực động mạch và sức cản mạch máu.
- Sức co bóp cơ tim (contractility): sức mạnh nội tại của sự co bóp cơ tim ở một mức tiền tải và hậu tải nhất định.
- Chỉ số thể tích nhát bóp (SVI), mL/nhịp/m²: thể tích nhát bóp chia cho diện tích bề mặt cơ thể (BSA, m²), giúp điều chỉnh theo kích thước cơ thể.
Diễn giải kết quả thể tích nhát bóp của bạn
Thể tích nhát bóp được quyết định chủ yếu bởi ba yếu tố: tiền tải (buồng tim được đổ đầy bao nhiêu), hậu tải (sức cản mà tim phải tống máu vượt qua) và sức co bóp cơ tim (lực co bóp). Đổ đầy nhiều hơn nhìn chung làm tăng SV (cơ chế Frank-Starling), hậu tải cao có xu hướng làm giảm SV, còn sức co bóp mạnh hơn sẽ làm tăng SV.
Giá trị thấp hơn có thể gặp khi tiền tải giảm, ví dụ do thiếu thể tích máu vì mất nước hoặc chảy máu, hoặc khi sức co bóp cơ tim giảm, như trong một số dạng bệnh cơ tim. Trong những trường hợp này, tim có thể tăng nhịp để duy trì cung lượng tim.
Các vận động viên sức bền được luyện tập thường có SV nghỉ lớn hơn vì tim của họ đổ đầy nhiều hơn và tống ra nhiều máu hơn mỗi nhịp. Do cung lượng tim lúc nghỉ tương tự nhau, họ thường có nhịp tim nghỉ thấp hơn.
SV thay đổi theo kích thước cơ thể, nên người có thân hình lớn thường có SV lớn hơn. Vì lý do này, các bác sĩ thường dùng chỉ số thể tích nhát bóp, tức SV chia cho BSA, để so sánh những người có kích thước khác nhau; giá trị điển hình khoảng 33–47 mL/nhịp/m².
Các chỉ số này liên kết với nhau: CO = SV × HR, SV = EDV − ESV, và EF = SV / EDV. Ví dụ, với EDV 120 mL và ESV 50 mL, SV là 70 mL và EF khoảng 58%. Ở nhịp 70 lần/phút, CO là 70 × 70 / 1000 = 4,9 L/phút.
Trang này mang tính giáo dục và không phải là chẩn đoán. Kết quả từ máy tính phụ thuộc vào độ chính xác của dữ liệu đầu vào; hãy trao đổi với nhân viên y tế về mọi mối lo ngại sức khỏe hoặc kết quả đo.
Câu Hỏi Thường Gặp
Thể tích tống máu bình thường là bao nhiêu? Khoảng 60–100 mL mỗi nhịp đối với người lớn khi nghỉ ngơi, tuy nhiên con số này thay đổi tùy theo vóc dáng và mức độ thể lực của mỗi người.
Thể tích tống máu liên quan thế nào đến phân suất tống máu? Phân suất tống máu (ejection fraction) \( = \text{SV} \div \text{EDV} \times 100\% \). Với SV 70 mL và EDV 120 mL, \( \text{EF} \approx 58\% \).
Tập thể dục có làm thay đổi thể tích tống máu không? Có. Khi vận động, thể tích tống máu tăng lên vì tim được làm đầy nhiều hơn và co bóp mạnh hơn, từ đó làm tăng cung lượng tim. Công cụ này chỉ phục vụ mục đích tham khảo và học tập, không thay thế cho chẩn đoán y khoa.