Phương pháp chớp–sấm là gì?
Ánh sáng của tia chớp gần như đến mắt bạn ngay lập tức, trong khi tiếng sấm chỉ truyền đi với tốc độ khoảng 343 mét mỗi giây. Bằng cách đếm số giây từ lúc thấy tia chớp cho đến khi nghe tiếng sấm, bạn có thể ước tính cơn giông đang ở cách mình bao xa. Công cụ này sẽ quy đổi độ trễ đó thành khoảng cách tính bằng kilômét, mét và dặm.
Cách sử dụng
Hãy chú ý quan sát tia chớp, rồi bắt đầu đếm giây ngay lập tức (đếm kiểu "một-nghìn-lẻ-một, một-nghìn-lẻ-hai…" rất hiệu quả) cho đến khi nghe thấy tiếng sấm. Nhập số giây đó vào và bấm tính. Kết quả sẽ cho bạn biết tia sét vừa đánh ở cách bao xa.
Giải thích công thức
Khoảng cách bằng thời gian nhân với tốc độ. Vì âm thanh truyền đi với tốc độ 343 m/s, nên độ trễ t giây có nghĩa là cơn giông đang cách bạn \(t \times 343\) mét, hay \((t \times 343) / 1000\) kilômét.
$$\text{Distance (km)} = \frac{\text{Seconds} \times 343}{1000}$$
Một mẹo tính nhẩm tiện lợi là chia số giây cho 3, vì âm thanh đi được khoảng 1 km mỗi 3 giây (và khoảng 1 dặm mỗi 5 giây).
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn đếm được 9 giây giữa tia chớp và tiếng sấm. Khoảng cách $$= 9 \times 343 = 3{.}087 \text{ mét} = 3{,}087 \text{ km} \approx 1{,}92 \text{ dặm}.$$ Cơn giông đang cách bạn khoảng 3 km — đủ gần để bạn nên tìm chỗ trú ẩn ngay lập tức.
Câu hỏi thường gặp
Gần đến mức nào là quá nguy hiểm? Nếu độ trễ chỉ còn 30 giây hoặc ít hơn (khoảng 10 km), sét đã đủ gần để gây nguy hiểm — hãy vào trong nhà ngay. Đợi ít nhất 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng rồi mới quay trở ra ngoài.
Vì sao lại là 343 m/s? Đó là tốc độ âm thanh trong không khí khô ở nhiệt độ khoảng 20°C. Con số này thay đổi đôi chút theo nhiệt độ và độ ẩm, nên đây chỉ là ước tính chứ không phải số đo chính xác tuyệt đối.
Quy tắc chia cho 3 có khớp với cách tính này không? Có — lấy số giây chia cho 3 cho kết quả gần như giống hệt với công thức đầy đủ, bởi vì 343 m/s khá sát với 333 m/s (1 km mỗi 3 giây).
