Nhiệt độ cảm nhận là gì?
Nhiệt độ cảm nhận (còn gọi là nhiệt độ biểu kiến) cho biết cơ thể con người thực sự cảm thấy nóng hay lạnh ra sao, có tính đến độ ẩm khi trời ấm và sức gió khi trời lạnh. Công cụ này tuân theo quy ước của Cục Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) và sử dụng đơn vị độ Fahrenheit (°F) cùng dặm/giờ (mph). Lưu ý: ở Việt Nam ta thường dùng độ C và km/h, nên đây là một công cụ theo chuẩn Mỹ — bạn cần quy đổi đơn vị nếu muốn áp dụng cho thời tiết trong nước.
Cách công cụ chọn phương pháp tính
Công cụ áp dụng một quy tắc đơn giản và tiêu chuẩn: nếu nhiệt độ không khí từ 80°F trở lên, nó dùng Chỉ Số Nhiệt (vì khi nóng, độ ẩm là yếu tố quan trọng nhất); nếu nhiệt độ từ 50°F trở xuống và tốc độ gió vượt quá 3 mph, nó dùng Gió Lạnh (vì khi lạnh, gió đóng vai trò quyết định); trong các trường hợp còn lại, nhiệt độ cảm nhận bằng đúng nhiệt độ thực tế.
Giải thích các công thức
Chỉ Số Nhiệt dựa trên hồi quy Rothfusz, một đa thức xấp xỉ theo nhiệt độ (T) và độ ẩm tương đối (R), kèm các số hạng hiệu chỉnh nhỏ cho điều kiện rất khô (R < 13%) hoặc rất ẩm (R > 85%). Công thức Gió Lạnh kết hợp nhiệt độ với tốc độ gió lũy thừa bậc 0,16 để mô phỏng sự thất thoát nhiệt do đối lưu từ vùng da hở ra ngoài.
$$\text{HI} = -42.379 + 2.04901523\,T + 10.14333127\,R - 0.22475541\,T R - 0.00683783\,T^2 - 0.05481717\,R^2 + 0.00122874\,T^2 R + 0.00085282\,T R^2 - 0.00000199\,T^2 R^2$$$$\text{WC} = 35.74 + 0.6215\,T - 35.75\,V^{0.16} + 0.4275\,T\,V^{0.16}$$
Ví dụ minh họa
Ở 90°F với độ ẩm tương đối 70%, hồi quy Rothfusz cho ra khoảng \(105{,}9\,°F\) — nóng hơn hẳn so với chỉ số trên nhiệt kế, bởi độ ẩm cao làm giảm khả năng tự làm mát của cơ thể qua việc đổ mồ hôi. Vào một ngày 30°F với gió 15 mph, công thức Gió Lạnh cho khoảng \(19\,°F\), tức là cảm giác lạnh hơn nhiệt độ thực khoảng 11 độ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao độ ẩm khiến trời cảm thấy nóng hơn? Trong không khí ẩm, mồ hôi bay hơi chậm hơn, làm giảm cơ chế làm mát chính của cơ thể, nên nhiệt độ cảm nhận tăng lên.
Vì sao gió chỉ được tính khi trời lạnh? Gió thổi bay lớp không khí ấm mỏng sát bề mặt da, đẩy nhanh quá trình mất nhiệt. Hiệu ứng này chính là nền tảng của khái niệm gió lạnh và chỉ có ý nghĩa ở nhiệt độ thấp.
Còn những ngày tiết trời ôn hòa thì sao? Trong khoảng từ 50°F đến 80°F (hoặc khi gió rất nhẹ), cả hai hiệu ứng đều không đáng kể, nên nhiệt độ cảm nhận được báo đúng bằng nhiệt độ thực tế.
