Công cụ này làm gì
Công cụ này lập bảng theo từng ngày các thời điểm mặt trời mọc, giữa trưa mặt trời (lúc Mặt Trời đi qua kinh tuyến địa phương, còn gọi là đỉnh mặt trời hay điểm cực đại) và mặt trời lặn cho bất kỳ địa điểm nào trên Trái Đất. Bạn chỉ cần nhập vĩ độ, kinh độ, độ cao và độ lệch múi giờ UTC, chọn ngày bắt đầu cùng khoảng thời gian từ 1 tuần đến 2 tháng, công cụ sẽ trả về mỗi ngày một dòng kèm giờ theo đồng hồ địa phương. Đây là thiên văn học mang tính phổ quát: cùng một bộ công thức hoạt động được ở London, Tokyo hay Nam Cực.
Cách sử dụng
Nhập vĩ độ theo độ (dương là Bắc, âm là Nam) và kinh độ theo độ (dương là Đông, âm là Tây). Thêm độ cao của người quan sát tính bằng mét nếu bạn đang ở trên núi hoặc tòa nhà cao tầng. Đặt độ lệch UTC bao gồm cả chênh lệch giờ mùa hè nếu có (ví dụ +1 cho giờ mùa hè Anh, +9 cho Nhật Bản; Việt Nam là +7). Chọn năm, tháng và ngày bắt đầu, rồi chọn số ngày liên tiếp muốn liệt kê. Giờ hiển thị là giờ dân sự địa phương = UTC + độ lệch của bạn.
Giải thích công thức
Với mỗi ngày, công cụ tính Ngày Julius, dị thường trung bình M của Mặt Trời, phương trình tâm sai C và kinh độ hoàng đạo lambda. Độ xích vĩ được suy ra từ
$$\delta = \arcsin\!\big(\sin\lambda\,\sin 23.4397^\circ\big)$$Góc giờ của lúc mọc/lặn lấy từ phương trình mặt trời mọc
$$\cos H = \frac{\sin h_0 - \sin\varphi\,\sin\delta}{\cos\varphi\,\cos\delta}$$trong đó độ hạ thấp chân trời \(h_0\) bằng \(-0{,}833\) độ (gồm khúc xạ khí quyển cộng bán kính biểu kiến của Mặt Trời) cộng với hiệu chỉnh độ cao. Giờ mặt trời mọc bằng thời điểm đỉnh trừ đi \(\omega_0/360\) của một ngày, còn giờ lặn bằng thời điểm đỉnh cộng thêm lượng đó.
Ví dụ minh họa
London (\(\varphi = 51{,}5074\); \(\lambda = -0{,}1278\)), độ cao 0, độ lệch UTC +1, ngày 15/6/2026. Mô hình cho độ xích vĩ Mặt Trời khoảng \(23{,}28\) độ (vừa qua hạ chí), mặt trời mọc khoảng 04:46, giữa trưa khoảng 13:04 và mặt trời lặn khoảng 21:22 theo giờ mùa hè Anh, sai lệch chỉ một đến hai phút so với các giá trị đã công bố.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có "đêm vùng cực" hay "mặt trời lúc nửa đêm"? Khi \(|\cos H|\) vượt quá 1 thì Mặt Trời không cắt ngang đường chân trời trong ngày hôm đó, nên không có lúc mọc hay lặn; bảng sẽ báo trạng thái vùng cực nhưng vẫn hiển thị giữa trưa mặt trời.
Độ chính xác ra sao? Công cụ dùng thuật toán độ chính xác thấp của NOAA, sai số chừng 1–2 phút, hoàn toàn đủ cho một bảng lập kế hoạch.
Kết quả ở múi giờ nào? Là giờ dân sự địa phương, bằng UTC cộng với độ lệch bạn đã nhập; độ lệch này phải đã bao gồm giờ tiết kiệm ánh sáng ban ngày nếu nó áp dụng cho những ngày đó.