Máy tính điểm kết thúc lấy độ cao (Top of Climb)

Máy tính điểm kết thúc lấy độ cao (Top of Climb)

Đang tăng trưởng AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

t=ΔhROCD=GS·t60F=FF·t60G=60·ROCGStrong đó{Δh=Độ cao bay bằng (ft)−Độ cao sân bay (ft)ROC=Tốc độ lấy độ cao (ft/min)GS=Tốc độ mặt đất khi lấy độ cao (kt)FF=Mức tiêu hao nhiên liệu (mỗi giờ)\begin{gathered} t = \frac{\Delta h}{\text{ROC}} \qquad D = \frac{\text{GS} \cdot t}{60} \qquad F = \frac{\text{FF} \cdot t}{60} \qquad G = \frac{60 \cdot \text{ROC}}{\text{GS}} \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} \Delta h &= \text{Độ cao bay bằng (ft)} - \text{Độ cao sân bay (ft)} \\ \text{ROC} &= \text{Tốc độ lấy độ cao (ft/min)} \\ \text{GS} &= \text{Tốc độ mặt đất khi lấy độ cao (kt)} \\ \text{FF} &= \text{Mức tiêu hao nhiên liệu (mỗi giờ)} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Thời gian đến Top of Climb
12
phút
Quãng đường đến Top of Climb 18 NM
Nhiên liệu tiêu hao khi lấy độ cao 2,4 đơn vị nhiên liệu
Độ cao cần lấy 6.000 ft
Gradient lấy độ cao 333 ft/NM

Báo lỗi nội dung trang này

Top of Climb là gì?

Top of Climb (TOC), hay điểm kết thúc lấy độ cao, là vị trí trên đường bay mà tại đó tàu bay đạt độ cao bay bằng theo kế hoạch và chuyển sang bay bằng. Khi lập kế hoạch bay, phi công cần biết ba con số: giai đoạn lấy độ cao kéo dài bao lâu, điểm TOC nằm cách nơi cất cánh bao xa và tốn bao nhiêu nhiên liệu để lên tới đó. Lý do là lúc lấy độ cao, máy bay thường đốt nhiên liệu nhiều hơn hẳn so với lúc bay bằng. Công cụ này tính cả ba con số trên dựa vào tính năng lấy độ cao trung bình của tàu bay.

Mặt cắt bay nhìn từ bên cạnh, thể hiện giai đoạn lấy độ cao từ đường băng đến đỉnh lấy độ cao, sau đó bay bằng
Đỉnh lấy độ cao (TOC) là điểm kết thúc giai đoạn lấy độ cao và bắt đầu bay bằng. Δh là độ cao đạt được và D là quãng đường mặt đất đi được trong lúc lấy độ cao.

Cách sử dụng máy tính

Bạn nhập các thông số sau:

  • Độ cao sân bay khởi hành và độ cao bay bằng, tính bằng feet.
  • Tốc độ lấy độ cao trung bình, tính bằng feet/phút.
  • Tốc độ mặt đất trung bình khi lấy độ cao, tính bằng knot. Đây là tốc độ thật (TAS) đã hiệu chỉnh theo gió.
  • Mức tiêu hao nhiên liệu mỗi giờ khi lấy độ cao.

Nhiên liệu có thể nhập theo bất kỳ đơn vị nào, chẳng hạn gallon Mỹ, lít hay pound, và kết quả sẽ ra cùng đơn vị đó. Nên lấy số liệu từ bảng tính năng (performance chart) trong sổ tay của tàu bay nếu có.

Công thức tính

Thời gian lấy độ cao bằng độ cao cần lấy chia cho tốc độ lấy độ cao:

$$t = \frac{h_{c} - h_{d}}{\text{ROC}}$$

Trong đó \(h_{c}\) là độ cao bay bằng, \(h_{d}\) là độ cao sân bay khởi hành và \(\text{ROC}\) là tốc độ lấy độ cao (ft/min). Sau khi có thời gian, đổi sang giờ rồi nhân với tốc độ mặt đất và mức tiêu hao để ra quãng đường và lượng nhiên liệu:

$$d = \text{GS} \times \frac{t}{60}, \qquad F = \text{FF} \times \frac{t}{60}$$

Máy tính còn cho biết gradient lấy độ cao, tức \(\text{ROC} \times 60 / \text{GS}\), tính bằng feet trên mỗi hải lý. Con số này giúp bạn kiểm tra xem tàu bay có đáp ứng yêu cầu gradient tối thiểu của phương thức khởi hành (SID) hay không.

Quảng cáo
Sơ đồ tam giác vuông với tốc độ mặt đất là cạnh nằm ngang, tốc độ lên cao là cạnh thẳng đứng và đường lấy độ cao là cạnh huyền
Gradient lấy độ cao được xác định bởi tỷ số giữa tốc độ lên cao và tốc độ mặt đất: G = 60·ROC/GS cho biết số feet tăng thêm trên mỗi hải lý.

Ví dụ minh họa

Một máy bay hạng nhẹ một động cơ cất cánh từ sân bay có độ cao 500 ft, lên độ cao bay bằng 6.500 ft. Máy bay lấy độ cao với tốc độ 500 ft/min, tốc độ mặt đất 90 kt và tiêu hao 12 gal/h:

$$t = \frac{6500 - 500}{500} = 12\,\text{min}$$$$d = 90 \times \frac{12}{60} = 18\,\text{NM}, \qquad F = 12 \times \frac{12}{60} = 2.4\,\text{gal}$$

Vậy máy bay tới điểm Top of Climb sau 12 phút, khi đã đi được 18 NM dọc đường bay, và đốt hết 2,4 gallon nhiên liệu.

Thêm các ví dụ minh họa

Cả hai ví dụ đều dùng cùng bốn mối quan hệ, với độ tăng cao \(\Delta h = h_c - h_d\) (độ cao bay hành trình trừ đi độ cao sân bay):

$$t = \frac{h_c - h_d}{\text{tốc độ leo}} \qquad d = \frac{\text{tốc độ đối đất} \cdot t}{60} \qquad F = \frac{\text{lưu lượng nhiên liệu} \cdot t}{60} \qquad G = \frac{60 \cdot \text{tốc độ leo}}{\text{tốc độ đối đất}}$$

Ở đây \(t\) tính bằng phút, \(d\) tính bằng hải lý (NM), \(F\) có đơn vị giống đơn vị của lưu lượng nhiên liệu (gallon, lít, pound hoặc kilôgam), và \(G\) tính bằng feet trên hải lý (ft/NM). Tốc độ leo (ROC) là tốc độ trung bình cho cả quãng leo. Trên thực tế, tốc độ leo giảm dần khi máy bay lên cao, vì vậy hãy lấy giá trị trung bình từ biểu đồ hiệu suất của máy bay.

Ví dụ 1: Máy bay turboprop leo lên FL180

Một máy bay turboprop cất cánh từ sân bay cao 1,200 ft để bay lên FL180, tức là 18,000 ft khi cao độ kế được đặt ở áp suất tiêu chuẩn. Tốc độ leo trung bình là 1,200 ft/min, tốc độ đối đất khi leo là 160 kt, và lưu lượng nhiên liệu trung bình khi leo là 500 lb/h. Vì lưu lượng nhiên liệu tính bằng pound mỗi giờ, nên kết quả nhiên liệu cũng tính bằng pound.

  1. Độ tăng cao: \(\Delta h = 18{,}000 - 1{,}200 = 16{,}800\) ft
  2. Thời gian leo: \(t = \dfrac{16{,}800}{1{,}200} = 14\) min, tức là 14 phút
  3. Khoảng cách đến điểm kết thúc leo: \(d = \dfrac{160 \times 14}{60} = \dfrac{2{,}240}{60} = 37.33\) NM, khoảng 37.3 NM
  4. Nhiên liệu khi leo: \(F = \dfrac{500 \times 14}{60} = \dfrac{7{,}000}{60} = 116.67\) lb, khoảng 117 lb
  5. Độ dốc leo: \(G = \dfrac{60 \times 1{,}200}{160} = \dfrac{72{,}000}{160} = 450\) ft/NM

Kết quả: điểm kết thúc leo nằm cách điểm cất cánh khoảng 37 NM sau 14 phút, tiêu tốn khoảng 117 lb nhiên liệu. Độ dốc leo là 450 ft/NM.

Ví dụ 2: Cất cánh từ sân bay độ cao lớn, bay ngược gió

Một máy bay piston một động cơ cất cánh từ sân bay cao 5,000 ft để bay lên độ cao hành trình 11,500 ft. Vì không khí loãng, tốc độ leo trung bình chỉ còn 400 ft/min. Tốc độ bay thực khi leo khoảng 85 kt, nhưng gió ngược 20 kt làm tốc độ đối đất giảm xuống còn 65 kt. Lưu lượng nhiên liệu là 10 gal/h.

  1. Độ tăng cao: \(\Delta h = 11{,}500 - 5{,}000 = 6{,}500\) ft
  2. Thời gian leo: \(t = \dfrac{6{,}500}{400} = 16.25\) min, khoảng 16 phút 15 giây
  3. Khoảng cách đến điểm kết thúc leo: \(d = \dfrac{65 \times 16.25}{60} = \dfrac{1{,}056.25}{60} = 17.60\) NM, khoảng 17.6 NM
  4. Nhiên liệu khi leo: \(F = \dfrac{10 \times 16.25}{60} = \dfrac{162.5}{60} = 2.71\) gal, khoảng 2.7 gal
  5. Độ dốc leo: \(G = \dfrac{60 \times 400}{65} = \dfrac{24{,}000}{65} = 369.23\) ft/NM, khoảng 369 ft/NM

Để so sánh, khi không có gió (tốc độ đối đất 85 kt), cùng quãng leo đó sẽ đi được \(\dfrac{85 \times 16.25}{60} = 23.02\) NM với độ dốc \(\dfrac{24{,}000}{85} = 282.35\) ft/NM. Gió không ảnh hưởng đến thời gian leo hay nhiên liệu, vì cả hai chỉ phụ thuộc vào độ tăng cao và tốc độ leo. Gió ngược chỉ làm giảm quãng đường bay trên mặt đất đến điểm kết thúc leo và làm độ dốc tính theo mặt đất tăng lên. Điều này có lợi cho việc đảm bảo khoảng cách an toàn với chướng ngại vật, nhưng cũng có nghĩa là máy bay đạt độ cao hành trình gần sân bay hơn.

Quảng cáo

So sánh các kịch bản leo

Mọi hàng dưới đây đều dùng cùng một điểm cất cánh cao 500 ft. Trường hợp cơ sở là leo lên 6,500 ft với tốc độ leo 500 ft/min, tốc độ đối đất 90 kt và lưu lượng nhiên liệu 12 gal/h. Mỗi hàng còn lại thay đổi một đầu vào. Tất cả các giá trị đều lấy trực tiếp từ \(t = \Delta h/\text{tốc độ leo}\), \(d = \text{tốc độ đối đất} \cdot t/60\), \(F = \text{lưu lượng nhiên liệu} \cdot t/60\) và \(G = 60 \cdot \text{tốc độ leo}/\text{tốc độ đối đất}\), làm tròn đến hai chữ số thập phân.

Kịch bản Độ tăng cao (ft) Tốc độ leo (ft/min) Tốc độ đối đất (kt) Thời gian (min) Khoảng cách (NM) Nhiên liệu (gal) Độ dốc (ft/NM)
Trường hợp cơ sở (lên 6,500 ft) 6,000 500 90 12 18 2.4 333.33
Gió ngược 20 kt 6,000 500 70 12 14 2.4 428.57
Gió xuôi 20 kt 6,000 500 110 12 22 2.4 272.73
Bay cao hơn (8,500 ft) 8,000 500 90 16 24 3.2 333.33
Tốc độ leo thấp hơn (ngày nóng hoặc máy bay nặng) 6,000 350 90 17.14 25.71 3.43 233.33

Bảng so sánh cho thấy:

  • Gió chỉ làm thay đổi khoảng cách và độ dốc. Thời gian và nhiên liệu giữ nguyên ở 12 phút và 2.4 gal. Gió ngược đưa điểm kết thúc leo lại gần hơn và làm độ dốc tăng lên. Gió xuôi đẩy điểm đó đi xa hơn và làm độ dốc thoải hơn.
  • Độ cao hành trình cao hơn làm tăng thời gian, khoảng cách và nhiên liệu theo tỷ lệ với phần độ tăng cao thêm. Độ dốc không đổi, vì tốc độ leo và tốc độ đối đất giữ nguyên.
  • Tốc độ leo thấp hơn làm mọi thứ xấu đi cùng lúc: leo lâu hơn, đốt nhiều nhiên liệu hơn, đi được quãng đường dài hơn và có độ dốc thoải nhất. Đây là trường hợp cần kiểm tra với khoảng cách an toàn đối với chướng ngại vật và địa hình.

Lưu ý: đây chỉ là các đầu vào minh họa, được chọn để cho thấy mỗi yếu tố ảnh hưởng đến kết quả như thế nào. Khi lập kế hoạch bay thực tế, hãy lấy tốc độ leo, tốc độ bay khi leo và lưu lượng nhiên liệu từ sổ tay bay hoặc biểu đồ hiệu suất của máy bay, đã được hiệu chỉnh theo trọng lượng, nhiệt độ và độ cao áp suất. Dùng dự báo gió ở các tầng cao để tính tốc độ đối đất.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nên dùng giá trị trung bình?

Càng lên cao, tốc độ lấy độ cao càng giảm, còn tốc độ thật và gió cũng thay đổi theo độ cao. Vì vậy, bạn nên lấy giá trị trung bình ở khoảng giữa giai đoạn lấy độ cao, hoặc tra bảng thời gian, nhiên liệu và quãng đường lấy độ cao trong sổ tay khai thác của tàu bay. Như vậy kết quả ước tính sẽ sát thực tế hơn.

Kết quả đã gồm nhiên liệu lăn và cất cánh chưa?

Chưa. Bạn cần cộng riêng phần nhiên liệu cho khởi động, lăn và chạy thử động cơ (run-up) vào kế hoạch nhiên liệu.

Có thể dùng công cụ này để tính giai đoạn giảm độ cao không?

Được, chỉ cần tính theo chiều ngược lại. Lấy độ cao cần giảm chia cho tốc độ giảm độ cao để ra thời gian, rồi nhân với tốc độ mặt đất để biết cần bắt đầu giảm độ cao cách điểm đến bao xa.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Chuyên ngành

Xem tất cả máy tính Chuyên ngành