VSWR và suy hao phản hồi là gì?
Trong kỹ thuật RF và vi ba, hệ số phản xạ \(\lvert\Gamma\rvert\) cho biết một phần tín hiệu bị dội ngược lại từ tải (anten, cáp, bộ khuếch đại) do lệch trở kháng. Từ \(\lvert\Gamma\rvert\), bạn có thể suy ra hai chỉ số đánh giá quen thuộc: tỷ số sóng đứng điện áp (VSWR) và suy hao phản hồi (return loss) tính bằng decibel. Công cụ này chuyển đổi qua lại giữa các đại lượng đó một cách linh hoạt, đồng thời cho biết suy hao do lệch trở kháng và công suất phản xạ.
Cách sử dụng
Hãy chọn đại lượng mà bạn đã biết. Nhập độ lớn hệ số phản xạ \(\lvert\Gamma\rvert\) (từ 0 đến 1), hoặc nhập suy hao phản hồi theo dB. Máy tính sẽ tự động tính các đại lượng còn lại. Khi phối hợp hoàn hảo, \(\lvert\Gamma\rvert = 0\), VSWR = 1:1 và suy hao phản hồi là vô cùng; khi phản xạ toàn phần, \(\lvert\Gamma\rvert = 1\) và VSWR = ∞.
Giải thích các công thức
VSWR được định nghĩa là $$\text{VSWR} = \frac{1 + \lvert\Gamma\rvert}{1 - \lvert\Gamma\rvert}$$ tức tỷ số giữa đỉnh và đáy của sóng đứng trên đường truyền. Suy hao phản hồi là \(\text{RL} = -20\cdot\log_{10}(\lvert\Gamma\rvert)\) dB — con số dương càng lớn thì công suất phản xạ càng nhỏ. Suy hao do lệch trở kháng = \(-10\cdot\log_{10}(1 - \lvert\Gamma\rvert^{2})\) dB, thể hiện phần công suất bị mất vì phản xạ; còn công suất phản xạ tính theo phần trăm bằng \(\lvert\Gamma\rvert^{2} \times 100\).
Ví dụ minh họa
Giả sử \(\lvert\Gamma\rvert = 0{,}2\). Khi đó $$\text{VSWR} = \frac{1 + 0{,}2}{1 - 0{,}2} = \frac{1{,}2}{0{,}8} = 1{,}5:1$$ Suy hao phản hồi = \(-20\cdot\log_{10}(0{,}2) \approx 13{,}98\) dB. Công suất phản xạ = \(0{,}2^{2} \times 100 = 4\%\), và suy hao do lệch trở kháng = \(-10\cdot\log_{10}(1 - 0{,}04) \approx 0{,}177\) dB.
Bảng tra cứu VSWR, tổn hao phản xạ và công suất phản xạ
Mỗi hàng được tính từ các quan hệ chuẩn cho đường truyền có trở kháng tham chiếu phối hợp: \(|\Gamma| = \frac{ \text{VSWR}-1}{\text{VSWR}+1}\), tổn hao phản xạ \(RL = -20\log_{10}|\Gamma|\) dB, công suất phản xạ \(=|\Gamma|^2\), công suất truyền qua \(=1-|\Gamma|^2\), và tổn hao do không phối hợp \(= -10\log_{10}(1-|\Gamma|^2)\) dB.
| VSWR | |Γ| | Tổn hao phản xạ (dB) | Công suất phản xạ (%) | Công suất truyền qua (%) | Tổn hao do không phối hợp (dB) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1.0:1 | 0.000 | ∞ | 0 | 100 | 0 |
| 1.1:1 | 0.048 | 26.44 | 0.23 | 99.77 | 0.010 |
| 1.2:1 | 0.091 | 20.83 | 0.83 | 99.17 | 0.036 |
| 1.5:1 | 0.200 | 13.98 | 4.0 | 96.0 | 0.177 |
| 2.0:1 | 0.333 | 9.54 | 11.1 | 88.9 | 0.512 |
| 3.0:1 | 0.500 | 6.02 | 25.0 | 75.0 | 1.249 |
| 5.0:1 | 0.667 | 3.52 | 44.4 | 55.6 | 2.553 |
| 10:1 | 0.818 | 1.74 | 66.9 | 33.1 | 4.807 |
Ví dụ thay số cho 2:1: \(|\Gamma| = \frac{2-1}{2+1} = 0.333\); \(RL = -20\log_{10}(0.333) = 9.54\) dB; công suất phản xạ \(= 0.333^2 = 11.1\%\); tổn hao do không phối hợp \(= -10\log_{10}(1-0.1111) = 0.512\) dB.
Diễn giải kết quả VSWR và tổn hao phản xạ của bạn
VSWR thấp hơn và tổn hao phản xạ cao hơn đều có nghĩa là phối hợp tốt hơn. Các dải thường dùng là:
| VSWR | Tổn hao phản xạ | Mô tả thông thường |
|---|---|---|
| Dưới 1.2:1 | Trên khoảng 20 dB | Phối hợp xuất sắc; dưới 1% công suất bị phản xạ |
| 1.2:1 đến 1.5:1 | Khoảng 14 đến 20 dB | Phối hợp tốt; khoảng 1% đến 4% công suất bị phản xạ |
| 1.5:1 đến 2.0:1 | Khoảng 9.5 đến 14 dB | Chấp nhận được cho nhiều mục đích; khoảng 4% đến 11% công suất bị phản xạ |
| Trên 2:1 | Dưới khoảng 9.5 dB | Phối hợp kém; hơn 11% công suất bị phản xạ |
- Mục tiêu theo ứng dụng: Ăng-ten thường được quy định VSWR ≤ 2:1 trong dải hoạt động của chúng (tổn hao phản xạ ≥ 9.5 dB). Máy phát và bộ khuếch đại công suất thường yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn, vì công suất phản xạ có thể gây quá tải, méo tín hiệu hoặc kích hoạt mạch bảo vệ. Giới hạn chính xác phụ thuộc vào thiết bị, vì vậy hãy kiểm tra thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.
- Tổn hao do không phối hợp thường không lớn: Ở 2:1 chỉ khoảng 0.5 dB công suất bị mất do không phối hợp, và ở 1.5:1 khoảng 0.18 dB. Tổn hao do không phối hợp tăng nhanh khi vượt quá 3:1 (1.25 dB) và đạt khoảng 4.8 dB ở 10:1.
- Tổn hao cáp che khuất sự không phối hợp: Công suất phản xạ đi qua đường truyền dẫn hai lần, vì vậy cáp có tổn hao sẽ cộng thêm hai lần tổn hao một chiều vào tổn hao phản xạ đo được. VSWR đo ở đầu máy phát do đó trông tốt hơn VSWR thực tế tại ăng-ten. Đo tại tải hoặc tính đến tổn hao cáp sẽ cho bức tranh chính xác hơn.
- Trở kháng tham chiếu quan trọng: Các con số này giả định VSWR được tham chiếu theo trở kháng hệ thống, thường là 50 Ω trong công việc RF. VSWR chỉ là độ lớn và không cung cấp thông tin nào về pha của phản xạ.
Đây là thông tin kỹ thuật mang tính tổng quát; các giới hạn chấp nhận được phụ thuộc vào hệ thống cụ thể và thông số kỹ thuật của nó.
Câu hỏi thường gặp
VSWR bao nhiêu là chấp nhận được? Nhiều hệ thống anten đặt mục tiêu VSWR ≤ 1,5:1 (suy hao phản hồi ≥ 14 dB). Mức dưới 2:1 thường là ổn cho các ứng dụng phổ thông.
Suy hao phản hồi càng cao càng tốt phải không? Đúng vậy — suy hao phản hồi cao hơn (tính bằng dB) đồng nghĩa với ít công suất bị phản xạ hơn và phối hợp tốt hơn.
Kết quả này có phụ thuộc vào trở kháng không? Không. Các phép chuyển đổi này chỉ cần \(\lvert\Gamma\rvert\); trở kháng nền (ví dụ 50 Ω) quyết định giá trị \(\lvert\Gamma\rvert\) nhưng không cần dùng ở đây.