什么是微分方程计算器?
微分方程(differential equation)描述的是一个函数与其自身变化率之间的关系。本计算器专注于经典的一阶线性方程 \( \frac{dy}{dx} = k\,y \),它常用来刻画物理、生物、金融和工程中的指数增长与指数衰减。计算器会同时给出精确解和数值近似,方便你把理论推导与实际计算放在一起比较。
公式详解
在给定初始条件 \( y(x_0) = y_0 \) 的情况下,该方程有如下闭式解。其中 \(y_0\) 是初始值,\(k\) 是变化率常数,\(x\) 是要求解的目标点。
$$y(x) = y_0\,e^{k(x - x_0)}$$当难以求得闭式解时,欧拉法(Euler method)会以较小的步长 \(h = \frac{x - x_0}{n}\) 逐步向前推进,迭代公式为 \( y_{i+1} = y_i + h\,k\,y_i \)。步长越小(即 \(n\) 越大),近似误差就越小。
使用方法
依次输入初始值 \(y_0\)、变化率常数 \(k\)、起始点 \(x_0\)、目标点 \(x\),以及欧拉法的步数 \(n\)。计算器会返回精确值、欧拉法估计值、步长,以及两者之间的绝对误差。
实例演算
取 \(y_0 = 1\)、\(k = 1\)、\(x_0 = 0\)、\(x = 1\),并只走一步欧拉迭代。精确答案为
$$y(1) = 1\cdot e^{1\cdot(1-0)} = e \approx 2.71828$$而单步欧拉法得到 \( y_1 = 1 + 1\times 1\times 1 = 2 \),因此绝对误差约为 \(0.718\)。增加步数后,估计值会越来越接近 \(e\)。
Thêm các ví dụ có lời giải
Tất cả các ví dụ dưới đây đều sử dụng phương trình vi phân tuyến tính bậc nhất \(\frac{dy}{dx} = k y\). Nghiệm chính xác dạng đóng của nó là \(y(x) = y_0\,e^{k(x - x_0)}\), và phép xấp xỉ Euler hiện (tiến) sử dụng bước cố định \(h = \frac{x - x_0}{n}\) với quy tắc cập nhật \(y_{i+1} = y_i + h\,k\,y_i\). Đây là các kết quả toán học tổng quát, không gắn với bất kỳ quốc gia hay tiêu chuẩn nào.
Ví dụ 1 — Phân rã theo hàm mũ (chính xác)
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = -0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\). Vì \(k<0\) nên đại lượng phân rã. Thay vào nghiệm chính xác:
$$y(2) = 100 \cdot e^{-0.5\,(2 - 0)} = 100\,e^{-1} = 100 \cdot 0.367879 \approx 36.7879$$Vậy giá trị chính xác là 36.7879.
Ví dụ 2 — Phương pháp Euler, tăng trưởng, n = 4
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = 0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\), \(n = 4\). Bước \(h = \frac{2 - 0}{4} = 0.5\). Mỗi lần lặp nhân với \((1 + hk) = (1 + 0.5 \cdot 0.5) = 1.25\):
- \(y_1 = 100 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 100 = 100 + 25 = 125\)
- \(y_2 = 125 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 125 = 125 + 31.25 = 156.25\)
- \(y_3 = 156.25 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 156.25 = 156.25 + 39.0625 = 195.3125\)
- \(y_4 = 195.3125 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 195.3125 = 195.3125 + 48.828125 = 244.140625\)
| Bước \(i\) | \(x_i\) | \(y_i\) (Euler) |
|---|---|---|
| 0 | 0.0 | 100.000000 |
| 1 | 0.5 | 125.000000 |
| 2 | 1.0 | 156.250000 |
| 3 | 1.5 | 195.312500 |
| 4 | 2.0 | 244.140625 |
Giá trị chính xác: \(y(2) = 100\,e^{0.5 \cdot 2} = 100\,e^{1} \approx 271.8282\). Sai số tuyệt đối: \(|271.8282 - 244.1406| \approx 27.6876\). Phương pháp Euler tiến ước lượng thấp hơn đối với đường cong tăng trưởng lồi, nên cần \(n\) lớn hơn để thu hẹp khoảng cách này.
Ví dụ 3 — Phương pháp Euler, phân rã, n = 4
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = -0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\), \(n = 4\). Bước \(h = 0.5\); mỗi lần lặp nhân với \((1 + hk) = (1 + 0.5 \cdot (-0.5)) = 0.75\):
- \(y_1 = 100 + 0.5 \cdot (-0.5) \cdot 100 = 100 - 25 = 75\)
- \(y_2 = 75 + 0.5 \cdot (-0.5) \cdot 75 = 75 - 18.75 = 56.25\)
- \(y_3 = 56.25 - 14.0625 = 42.1875\)
- \(y_4 = 42.1875 - 10.546875 = 31.640625\)
Giá trị chính xác (từ Ví dụ 1): \(y(2) \approx 36.7879\). Sai số tuyệt đối: \(|36.7879 - 31.6406| \approx 5.1473\). Sai số nhỏ hơn nhiều so với trường hợp tăng trưởng vì đường cong phân rã, lõm, dễ theo dõi hơn đối với phương pháp Euler ở cùng một kích thước bước.
常见问题
它能求解几阶方程? 形如 \( \frac{dy}{dx} = k\,y \) 的一阶线性常微分方程(ODE)。
为什么欧拉法结果和精确值不一样? 欧拉法是一阶近似方法,每一步都会引入截断误差,而这个误差会随着 \(n\) 的增大而不断减小。
k 可以取负值吗? 可以。负的 \(k\) 表示指数衰减,例如放射性物质的半衰期或物体的冷却过程。