什麼是微分方程計算器?
微分方程(Differentialgleichung)描述一個函數與其自身變化率之間的關係。本計算器專注於最經典的一階線性方程 \( \frac{dy}{dx} = k\,y \),它可用來描述物理、生物、財務與工程領域中的指數成長與衰減。計算器會同時給出精確解與數值近似,讓你能將理論與實際計算結果互相對照。
公式解析
在初始條件 \( y(x_0) = y_0 \) 之下,此方程具有以下的封閉解,其中 \(y_0\) 為起始值,\(k\) 為變化率常數,\(x\) 則是目標點。
$$y(x) = y_0\,e^{k(x - x_0)}$$當難以求得封閉解時,尤拉法(Euler method)會以微小的步長 \(h = \frac{x - x_0}{n}\) 逐步向前推進,公式為 \( y_{i+1} = y_i + h\,k\,y_i \)。步長越小(即 \(n\) 越大),近似誤差就越低。
使用方法
輸入初始值 \(y_0\)、變化率常數 \(k\)、起點 \(x_0\)、目標點 \(x\),以及尤拉法的步數 \(n\)。計算器會回報精確值、尤拉法估計值、步長,以及兩者之間的絕對誤差。
範例演練
假設 \(y_0 = 1\)、\(k = 1\)、\(x_0 = 0\)、\(x = 1\),並使用一個尤拉步。其精確答案為
$$y(1) = 1\cdot e^{1\cdot(1-0)} = e \approx 2.71828$$單一尤拉步得到 \( y_1 = 1 + 1\times 1\times 1 = 2 \),因此絕對誤差約為 \(0.718\)。使用更多步數,估計值就會逐漸逼近 \(e\)。
Thêm các ví dụ có lời giải
Tất cả các ví dụ dưới đây đều sử dụng phương trình vi phân tuyến tính bậc nhất \(\frac{dy}{dx} = k y\). Nghiệm chính xác dạng đóng của nó là \(y(x) = y_0\,e^{k(x - x_0)}\), và phép xấp xỉ Euler hiện (tiến) sử dụng bước cố định \(h = \frac{x - x_0}{n}\) với quy tắc cập nhật \(y_{i+1} = y_i + h\,k\,y_i\). Đây là các kết quả toán học tổng quát, không gắn với bất kỳ quốc gia hay tiêu chuẩn nào.
Ví dụ 1 — Phân rã theo hàm mũ (chính xác)
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = -0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\). Vì \(k<0\) nên đại lượng phân rã. Thay vào nghiệm chính xác:
$$y(2) = 100 \cdot e^{-0.5\,(2 - 0)} = 100\,e^{-1} = 100 \cdot 0.367879 \approx 36.7879$$Vậy giá trị chính xác là 36.7879.
Ví dụ 2 — Phương pháp Euler, tăng trưởng, n = 4
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = 0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\), \(n = 4\). Bước \(h = \frac{2 - 0}{4} = 0.5\). Mỗi lần lặp nhân với \((1 + hk) = (1 + 0.5 \cdot 0.5) = 1.25\):
- \(y_1 = 100 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 100 = 100 + 25 = 125\)
- \(y_2 = 125 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 125 = 125 + 31.25 = 156.25\)
- \(y_3 = 156.25 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 156.25 = 156.25 + 39.0625 = 195.3125\)
- \(y_4 = 195.3125 + 0.5 \cdot 0.5 \cdot 195.3125 = 195.3125 + 48.828125 = 244.140625\)
| Bước \(i\) | \(x_i\) | \(y_i\) (Euler) |
|---|---|---|
| 0 | 0.0 | 100.000000 |
| 1 | 0.5 | 125.000000 |
| 2 | 1.0 | 156.250000 |
| 3 | 1.5 | 195.312500 |
| 4 | 2.0 | 244.140625 |
Giá trị chính xác: \(y(2) = 100\,e^{0.5 \cdot 2} = 100\,e^{1} \approx 271.8282\). Sai số tuyệt đối: \(|271.8282 - 244.1406| \approx 27.6876\). Phương pháp Euler tiến ước lượng thấp hơn đối với đường cong tăng trưởng lồi, nên cần \(n\) lớn hơn để thu hẹp khoảng cách này.
Ví dụ 3 — Phương pháp Euler, phân rã, n = 4
Dữ liệu vào: \(y_0 = 100\), \(k = -0.5\), \(x_0 = 0\), \(x = 2\), \(n = 4\). Bước \(h = 0.5\); mỗi lần lặp nhân với \((1 + hk) = (1 + 0.5 \cdot (-0.5)) = 0.75\):
- \(y_1 = 100 + 0.5 \cdot (-0.5) \cdot 100 = 100 - 25 = 75\)
- \(y_2 = 75 + 0.5 \cdot (-0.5) \cdot 75 = 75 - 18.75 = 56.25\)
- \(y_3 = 56.25 - 14.0625 = 42.1875\)
- \(y_4 = 42.1875 - 10.546875 = 31.640625\)
Giá trị chính xác (từ Ví dụ 1): \(y(2) \approx 36.7879\). Sai số tuyệt đối: \(|36.7879 - 31.6406| \approx 5.1473\). Sai số nhỏ hơn nhiều so với trường hợp tăng trưởng vì đường cong phân rã, lõm, dễ theo dõi hơn đối với phương pháp Euler ở cùng một kích thước bước.
常見問題
這個計算器能求解哪一階的方程? 形如 \( \frac{dy}{dx} = k\,y \) 的一階線性常微分方程(ODE)。
為什麼尤拉法的結果和精確值有落差? 尤拉法是一階近似;每一步都會引入截斷誤差,而此誤差會隨著 \(n\) 增大而縮小。
k 可以是負數嗎? 可以。負的 \(k\) 代表指數衰減,例如放射性半衰期或物體冷卻。