Bu Hesaplama Aracı Ne İşe Yarar?
Bu araç, bir kuvvetli asidin veya kuvvetli bazın seyreltildikten sonraki pH değerini bulur. Kuvvetli asitler (ilk yaklaşım olarak HCl, HNO3, H2SO4) ve kuvvetli bazlar (NaOH, KOH) suda tamamen iyonlaşır; bu nedenle hidrojen veya hidroksit iyonu derişimleri, çözünmüş maddenin molar derişimine eşittir. Çözeltiyi seyreltmek bu derişimi düşürür ve pH'ı 7'ye doğru yaklaştırır.
Nasıl Kullanılır?
Önce çözeltinin kuvvetli asit mi yoksa kuvvetli baz mı olduğunu seçin. Ardından başlangıç molar derişimi C1 (mol/L), başlangıç hacmi V1 ve çözücü eklendikten sonraki son hacim V2 değerlerini girin. V1 ve V2 aynı birimde olmalıdır. Hesaplayıcı, seyreltilmiş derişim C2 değerini, ortaya çıkan pH'ı ve buna karşılık gelen pOH değerini verir.
Formülün Açıklaması
Seyreltme sırasında çözünen maddenin mol sayısı korunur; bu da klasik \(\text{C}_1 \cdot \text{V}_1 = \text{C}_2 \cdot \text{V}_2\) bağıntısını verir, dolayısıyla \(\text{C}_2 = \text{C}_1 \cdot \text{V}_1 / \text{V}_2\) olur. Tek protonlu kuvvetli bir asit için \([\text{H}^+] = C_2\) ve
$$\text{pH} = -\log_{10}(C_2)$$Kuvvetli bir baz içinse \([\text{OH}^-] = C_2\) olduğundan \(\text{pOH} = -\log_{10}(C_2)\) ve \(\text{pH} = 14 - \text{pOH}\)'tur (25 °C'de, suyun iyon çarpımı pKw = 14 olduğunda).
Çözümlü Örnek
0,1 mol/L'lik 10 mL HCl alıp 100 mL'ye seyreltelim.
$$C_2 = \frac{0{,}1 \times 10}{100} = 0{,}01 \ \text{mol/L}$$$$\text{pH} = -\log_{10}(0{,}01) = 2$$Başlangıçta pH 1 olan asit, on kat seyreltmeden sonra artık pH 2 değerindedir.
Farklı Seyreltme Faktörlerinde pH
Tablo, 0,1 mol/L tek protonlu güçlü bir asit (ör. HCl) ve 0,1 mol/L tek değerli güçlü bir baz (ör. NaOH) ile başlar. Her ikisi de 25 °C'de suyla seyreltilir. Seyreltme faktörü \(V_2/V_1\)'dir ve \(C_2 = C_1 V_1 / V_2\)'dir. pH değerleri asit için \(\text{pH} = -\log_{10}(C_2)\) ve baz için \(\text{pH} = 14 - (-\log_{10}C_2)\) basit modelinden elde edilir.
| Seyreltme faktörü | C2 (mol/L) | pH (asit, basit model) | pH (baz, basit model) |
|---|---|---|---|
| 1× (seyreltilmemiş) | 1.0 × 10-1 | 1.00 | 13.00 |
| 10× | 1.0 × 10-2 | 2.00 | 12.00 |
| 100× | 1.0 × 10-3 | 3.00 | 11.00 |
| 1000× | 1.0 × 10-4 | 4.00 | 10.00 |
| 106× | 1.0 × 10-7 | 7.00 (basit model; aşağıya bakın) | 7.00 (basit model; aşağıya bakın) |
Her 10 katlı seyreltme pH'ı tam olarak 1 birim değiştirir: bir asidin pH'ını 1 artırır, bir bazın pH'ını 1 azaltır. Bunun nedeni \(\log_{10}(10) = 1\) olmasıdır.
Basit modelin sınırı: seyreltilmiş derişim yaklaşık 10-7 mol/L'ye veya daha aza yaklaştığında, sudan gelen H+ ve OH- (su otoiyonizasyonu) artık ihmal edilemez. Seyreltilmiş bir asit asla bazik olmaz ve seyreltilmiş bir baz asla asidik olmaz. pH 7'ye doğru hareket eder ve onu geçmez. 25 °C'de 1.0 × 10-7 mol/L için daha doğru bir sonuç almak için suyun katkısını dahil edin. Asit için \([\text{H}^+]^2 - C_2[\text{H}^+] - K_w = 0\) denklemini çözün; bu, \([\text{H}^+] \approx 1.62 \times 10^{-7}\) mol/L ve yaklaşık 6.79 pH verir. Baz, yaklaşık 7.21 pH ile ayna görüntüsüdür. 10-6 mol/L'nin oldukça üzerindeki derişimlerde basit model doğrudur.
Kullanılan Sabitler ve Varsayımlar
- Suyun iyon çarpımı: \(K_w = [\text{H}^+][\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-14}\) (25 °C'de), dolayısıyla \(pK_w = 14.00\).
- pH ile pOH arasındaki ilişki: 25 °C'de \(\text{pH} + \text{pOH} = 14.00\).
- 25 °C'de nötr su: \([\text{H}^+] = [\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-7}\) mol/L, dolayısıyla pH = 7.00.
- Seyreltme ilişkisi: \(C_1 V_1 = C_2 V_2\), hacimlerin toplanabilir olduğu ve V2'nin son toplam hacim olduğu varsayılarak.
- Tam ayrışma: asit veya bazın %100 ayrıştığı varsayılır; dolayısıyla \([\text{H}^+]\) veya \([\text{OH}^-]\), derişimin açığa çıkan iyon sayısıyla çarpımına eşittir.
| Sıcaklık | pKw (yaklaşık) | Nötr pH (= pKw/2) |
|---|---|---|
| 0 °C | 14.94 | 7.47 |
| 25 °C | 14.00 | 7.00 |
| 50 °C | 13.26 | 6.63 |
| 100 °C | 12.26 | 6.13 |
pKw sıcaklıkla değiştiğinden, pH + pOH = 14 ilişkisi yalnızca 25 °C'de geçerlidir. Diğer sıcaklıklarda pH + pOH = pKw kullanın.
Çoklu protonlu ve çoklu hidroksitli türler: H2SO4 (en fazla 2 H+), Ca(OH)2 ve Ba(OH)2 (her biri 2 OH-) formül birimi başına birden fazla iyon açığa çıkarır. Logaritmayı almadan önce C2'yi bu faktörle çarpın. Örneğin, 0,005 mol/L Ba(OH)2 için \([\text{OH}^-] = 0.010\) mol/L ve pOH = 2.00 olur. H2SO4'ün ikinci ayrışması tam olarak gerçekleşmez; bu nedenle bu, seyreltik sülfürik asit için yalnızca bir yaklaşıklıktır.
Temel Terimler ve Semboller
- Molarite (mol/L)
- Çözeltinin litresi başına mol cinsinden çözünmüş madde miktarı; M ile de yazılır.
- C1
- Seyreltmeden önceki başlangıç (stok) derişimi.
- C2
- Seyreltmeden sonraki son derişim, \(C_2 = C_1 V_1 / V_2\).
- V1
- Seyreltme için alınan stok çözeltinin hacmi.
- V2
- Çözücü (su) eklendikten sonraki son toplam hacim. V1'e eşit veya ondan büyük olmalıdır.
- Seyreltme
- Çözücü ekleyerek bir çözünenin derişimini düşürme. Madde miktarı (mol) aynı kalırken hacim artar.
- Güçlü asit
- HCl, HNO3 veya HBr gibi suda esasen tamamen ayrışan asit.
- Güçlü baz
- NaOH, KOH veya Ba(OH)2 gibi suda esasen tamamen ayrışan baz.
- pH
- \(-\log_{10}[\text{H}^+]\), asitliğin bir ölçüsü. Düşük değerler daha asidiktir.
- pOH
- \(-\log_{10}[\text{OH}^-]\), bazikliğin bir ölçüsü. 25 °C'de pH + pOH = 14.
- [H+]
- Hidrojen (hidronyum) iyonlarının molar derişimi.
- [OH-]
- Hidroksit iyonlarının molar derişimi.
- Tam ayrışma
- Çözünenin her formül biriminin iyonlara ayrıldığı, dolayısıyla hiçbirinin ayrışmamış molekül olarak kalmadığı varsayımı.
- Suyun iyon çarpımı (Kw)
- Su otoiyonizasyonu için denge sabiti \([\text{H}^+][\text{OH}^-]\), 25 °C'de 1.0 × 10-14'e eşit.
- Tek protonlu ve çok protonlu
- Tek protonlu bir asit (HCl, HNO3) molekül başına bir H+ verir. Çok protonlu bir asit (H2SO4, H3PO4) birden fazla verebilir. Bazlar için karşılık gelen sayı, formül birimi başına OH- sayısıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Zayıf asitler için de geçerli mi? Hayır. Zayıf asit ve bazlar yalnızca kısmen iyonlaştığı için pH değerleri, asit ayrışma sabiti Ka ve bir denge hesabı gerektirir.
Aşırı seyreltmede pH neden 7'ye yaklaşır? Derişim azaldıkça suyun kendi kendine iyonlaşmasının katkısı önem kazanır. Bu basit model çözünen maddenin baskın olduğunu varsayar; çok düşük derişimlerde gerçek pH 7'ye yakın bir sınıra yaklaşır.
Hangi sıcaklık varsayılıyor? pH ile pOH arasında dönüşüm yapmak için pKw = 14 olan 25 °C varsayılır.