Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bir hidrometre, sıvıda ne kadar yüksekte yüzdüğüne bakarak sıvının özgül ağırlığını (SG) ölçer. Ancak hidrometreler yalnızca tek bir sabit sıcaklıkta doğru okuma yapacak şekilde kalibre edilir; bu da genellikle 20°C’dir (68°F). Numuneniz bu değerden daha sıcak ya da daha soğuksa sıvının yoğunluğu değişir ve okuma kayar. Bu hesaplayıcı, sıcaklık düzeltmesi uygulayarak kalibrasyon referansındaki gerçek özgül ağırlığı verir. Bu da bira yapımı, şarapçılık ve laboratuvar ölçümlerinde doğru sonuç almak için kritik önem taşır.
Nasıl kullanılır?
Hidrometrenizin gösterdiği özgül ağırlığı, numunenin gerçek sıcaklığını ve hidrometrenizin kalibre edildiği sıcaklığı girin (cihazı ya da kullanım kılavuzunu kontrol edin; genellikle 20°C’dir). Araç, düzeltilmiş SG değerini ve uygulanan düzeltmenin büyüklüğünü size gösterir.
Formülün açıklaması
Düzeltme, okumanızı iki sıcaklıktaki su yoğunluğunun oranıyla çarpar. Yoğunluk, Celsius cinsinden üçüncü dereceden bir polinomla tahmin edilir: $$\rho(T) = 1.00130346 - 1.34722124\times 10^{-4}\,T + 2.04052596\times 10^{-6}\,T^{2} - 2.32820948\times 10^{-9}\,T^{3}$$. Düzeltilmiş özgül ağırlık $$\text{SG}_{corr} = \text{SG} \cdot \frac{\rho(\text{T}_{numune})}{\rho(\text{T}_{kalibrasyon})}$$ şeklinde hesaplanır. Kalibrasyon sıcaklığından daha sıcak numuneler olduğundan düşük okunur; bu yüzden düzeltme değeri biraz yukarı çeker. Daha soğuk numunelerde ise değer biraz aşağı çekilir.
Örnek hesaplama
Diyelim ki 20°C’de kalibre edilmiş bir hidrometre 1.050 okuyor, ancak şıra 30°C’de. \(\rho(30) \approx 0.99847\) ve \(\rho(20) \approx 0.99905\) olduğundan oran yaklaşık 0.99942 çıkar. Düzeltilmiş SG değeri $$1.050 \times 0.99942 \approx 1.0494$$ olur; yani biraz daha düşük. Bu da sıcak okumanın değeri şişirdiğini doğrular.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi kalibrasyon sıcaklığını kullanmalıyım? Modern hidrometrelerin çoğu 20°C’de kalibre edilir; daha eski cihazlarda ya da ABD’de kullanılan modellerde 15.6°C (60°F) görülebilir. Kendi cihazınızın üzerinde yazan değeri kullanın.
Yüksek yoğunluklu şıra veya şarap için işe yarar mı? Yakın bir yaklaşımdır. Polinom, suyun yoğunluğunu modeller; bu nedenle çok yüksek şeker içeren şıralarda küçük bir ek hata oluşur, ancak bu pratikte bira yapımı toleransının çok içindedir.
Düzeltmem neden bu kadar küçük görünüyor? Kalibrasyon sıcaklığına birkaç derece yakınken düzeltme oldukça küçüktür; ancak sıcaklık farkı yaklaşık 5–10 dereceyi aştığında anlamlı hale gelir.
