Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Çıkış hızı, bir akışkanın ya da cismin bir açıklıktan ayrılırken sahip olduğu hızdır: depo deliğinden fışkıran su, püskürtme nozulundan çıkan jet ya da namluyu terk eden bir mermi. Bu araç, çıkışı doğuran üç yaygın durumu kapsar: yerçekimiyle oluşan sıvı yüksekliği (basma yüksekliği), nozul boyunca oluşan bir basınç farkı ya da bilinen bir kütleye aktarılan bilinen bir enerji. Tamamen fizik olduğu için ülkeye özgü hiçbir varsayım içermez; her yerde aynı şekilde geçerlidir.
Formüller
Basınçla sürülen bir akışkanda, yaklaşma hızının ihmal edilebildiği Bernoulli denklemi şunu verir:
$$v = C_d \sqrt{\frac{2\,\Delta P}{\rho}}$$Burada \(\Delta P\) = pascal cinsinden sürücü basınç farkı, \(\rho\) = kg/m³ cinsinden akışkan yoğunluğu ve \(C_d\) = akış (debi) katsayısıdır; keskin kenarlı bir delik için yaklaşık 0,62, iyi biçimlendirilmiş bir nozul için 0,95–0,98, ideal durumda ise 1,0 alınır. Atmosfere açık bir depoda aynı denklem Torricelli yasasına indirgenir: \(v = C_d\sqrt{2gh}\), burada \(g = 9.80665\,\text{m/s}^2\). \(E\) enerjisiyle hızlandırılan \(m\) kütleli bir cisim için ise \(v = \sqrt{2E/m}\) geçerlidir. Hacimsel debi açıklık alanından gelir: \(Q = vA\) ve \(A = \pi d^2/4\).
Akış katsayısı eklenmiş ideal (sürtünmesiz) jet teorisi kullanılır. Debi değerleri, jetin belirtilen açıklığı tamamen doldurduğunu varsayar; gerçek keskin kenarlı deliklerde büzülen jetin kesit alanı delik alanından küçüktür.
Örnek hesap
Su (\(\rho = 1000\,\text{kg/m}^3\)) 10 mm'lik bir nozuldan 300 kPa'lık bir basınç farkıyla itiliyor, \(C_d = 1\) alınıyor:
$$v = \sqrt{\frac{2 \times 300000}{1000}} = \sqrt{600} = 24.49\,\text{m/s}$$$$Q = v \times \frac{\pi (0.01)^2}{4} = 24.49 \times 7.854\times10^{-5} = 1.92\,\text{L/s}$$Sıkça sorulan sorular
Çıkış hızı akışkanın yoğunluğuna bağlı mı? Yerçekimi kaynaklı sıvı yüksekliğinde hayır — Torricelli yasasında yoğunluk terimi yoktur. Basınç farkında ise evet: aynı basınç altında yoğunluğu daha yüksek bir akışkan daha yavaş çıkar.
Hangi akış katsayısını kullanmalıyım? Düz delinmiş bir delik için 0,60–0,65; yuvarlatılmış girişli bir açıklık için 0,80; yakınsak bir nozul için 0,95–0,98 kullanın. 1,0 değerini yalnızca teorik en yüksek sınırı görmek için seçin.
Gazlar için de geçerli mi? Yalnızca gazın neredeyse sıkıştırılamaz davrandığı küçük basınç oranlarında. Kabaca 2:1 basınç oranının üzerinde akış ses hızında boğulur (kritik akış) ve sıkıştırılabilir akış modeli gerekir.