Bu hesaplayıcı size ne söyler?
Tek bir soruya cevap verir: emekli olana kadar birikim yapmayı sürdürürseniz, sonrasında yaşam beklentinize ulaşmadan paranız bitmeden her ay ne kadar çekebilirsiniz? Bugün elinizde olanı ve bundan sonra eklemeyi planladığınız her kuruşu getiriyle büyütür, ardından bu birikimi emeklilikte geçireceğiniz yıllara yayılan düzenli bir aylık maaşa dönüştürür — bir kez sabit bir tutar olarak, bir kez de alım gücünüz aynı kalsın diye enflasyonla birlikte artan bir tutar olarak.
Bu, emekliliğe yeterince yaklaştığınızda ihtiyaç duyduğunuz hesaptır: “yeterince biriktiriyor muyum?” sorusu “peki bu bana ayda ne ödeyecek?” sorusuna dönüştüğünde. Emeklilik tarihine karar verirken, bir maaş bağlama vaadini birikim tutarıyla karşılaştırırken ya da meşhur %4 kuralını kendi rakamlarınızla sınarken işinizi görür.
Not: Örnekler dolar ($) ve ABD’ye özgü 401(k)/IRA hesapları üzerinden verilmiştir. Matematik para biriminden bağımsızdır; tutarları TL olarak da girebilirsiniz. Ancak Türkiye’de BES, SGK emekli aylığı ve stopaj kuralları farklı işler — sonuçları buna göre yorumlayın.
Sekiz girdi
Her alan düz bir sayıdır. Yüzdeler yüzde olarak girilir (0,06 değil 6). Tutarlarda binlik ayırıcı kullanabilirsiniz.
| Girdi | Değer nereden gelir | Makul aralık |
|---|---|---|
| Mevcut yaş | Sizden. Ondalıklı girilebilir, tam yıla yuvarlanır. | 0–150 |
| Emeklilik yaşı | Hedef tarihiniz. Mevcut yaşınıza eşit olabilir. | Mevcut yaş veya sonrası |
| Yaşam beklentisi | Ortalama değil, paranın dayanması gereken süre. Aktüeryal tablolar sağlıklı bir 65 yaşındakini 85–90 civarına koyar; 90–95’e göre plan yapmak pay bırakır. | Emeklilik yaşından kesinlikle büyük |
| Mevcut emeklilik birikimi | 401(k), IRA ve vergiye tabi hesaplardaki (Türkiye’de BES, mevduat, yatırım hesapları) bugünkü toplam bakiye. Negatif değer de kabul edilir. | Herhangi bir değer |
| Gelecekteki yıllık birikim | Yılda bir kez yapılan toplu katkılar — ikramiye, kâr payı. Aylık biriktiriyorsanız 0 bırakın. | 0 ve üzeri |
| Gelecekteki aylık birikim | Maaştan kesilen katkılar artı işveren katkısı, aylık. | 0 ve üzeri |
| Ortalama yatırım getirisi | Portföyünüzün uzun vadeli nominal getirisi. 60/40 bir portföy genelde %5–7 ile modellenir. | −%100’ün üzerinde; tipik olarak %4–8 |
| Enflasyon oranı | Uzun vadeli fiyat artışı. Alışılmış planlama varsayımı %2–3’tür. | Tipik olarak %0–5 |
Her iki yaş karşılaştırması da yuvarlamadan önce kontrol edilir ve tüm yaşlar 0–150 aralığında olmalıdır. Herhangi bir alan temiz bir sayı değilse — para birimi işareti, yüzde işareti, araya kaçmış bir harf — hata mesajı yerine hiç sonuç almazsınız.
Formül
\(P\) = mevcut birikim, \(A\) = yıllık birikim, \(M\) = aylık birikim, \(r\) = ondalık olarak getiri oranı, \(f\) = ondalık olarak enflasyon, \(n\) = emekliliğe kalan tam yıl sayısı, \(m\) = emeklilikte geçecek tam yıl sayısı olsun.
Birikim yılda bir kez bileşiklenir. On iki aylık yatırımınız önce tek bir yıl sonu tutarına indirgenir; bunun için her biri \(r\)’nin gerçek aylık karşılığı olan \(i_m = (1+r)^{1/12}-1\) ile büyütülür:
$$M_{eq} = M\cdot\frac{r}{(1+r)^{1/12}-1}$$ $$B = P(1+r)^{n} + (A + M_{eq})\cdot\frac{(1+r)^{n}-1}{r}$$Bu bakiye ardından \(12m\) adet ay sonu çekimini finanse eder. Yıllık efektif \(i\) oranında aylık ödeme çarpanı şöyledir:
$$W(i) = B\cdot\frac{(1+i)^{1/12}-1}{1-(1+i)^{-m}}$$Sabit tutarlı çekim \(i = r\) kullanır. Enflasyona göre düzeltilmiş çekim ise reel oranı, yani \(r_r = (R-F)/100\) değerini kullanır — iki yüzde basitçe birbirinden çıkarılır. “Bugünkü parayla” gösterilen her rakam \((1+f)^{k}\)’ye bölünür; burada emeklilik tarihine ait tutarlar için \(k = n\), yaşam beklentisi tarihine ait tutar için \(k = n+m\)’dir.
Örnek hesap
35 yaşında, 67’de emeklilik, yaşam beklentisi 85. Bugünkü birikim 30.000 $, yıllık katkı yok, ayda 500 $, %6 getiri, %3 enflasyon. Yani \(n = 32\), \(m = 18\), \(r = 0.06\), \(f = 0.03\).
$$i_m = 1.06^{1/12}-1 = 0.00486755 \quad\Rightarrow\quad M_{eq} = 500\times\frac{0.06}{0.00486755} = 6{,}163.26$$ $$B = 30{,}000\times 1.06^{32} + 6{,}163.26\times\frac{1.06^{32}-1}{0.06} = 193{,}601.60 + 560{,}177.71 = \$753{,}779$$Şimdi iki çekim tutarı; ikisi de \(12\times 18 = 216\) ay boyunca:
$$W(0.06) = 753{,}779\times\frac{1.06^{1/12}-1}{1-1.06^{-18}} = 753{,}779 \times 0.0074925 = \$5{,}648$$ $$W(0.03) = 753{,}779\times\frac{1.03^{1/12}-1}{1-1.03^{-18}} = 753{,}779 \times 0.0059773 = \$4{,}506$$Bugünkü parayla ise, \(1.03^{32} = 2.5751\) ve \(1.03^{50} = 4.3839\) ile:
$$\frac{753{,}779}{2.5751} = \$292{,}720 \qquad \frac{5{,}648}{2.5751} = \$2{,}193 \qquad \frac{5{,}648}{4.3839} = \$1{,}288$$Özetle: 753.779 $’lık bir birikim, bugünkü parayla 292.720 $ değerinde. Ya ayda sabit 5.648 $ çekersiniz — ki bu ilk gün bugünün 2.193 $’ı kadar, 85 yaşına gelindiğinde ise yalnızca 1.288 $’ı kadar alır — ya da 4.506 $ ile başlayıp her yıl %3 artırırsınız ve alım gücünüzü baştan sona bugünün parasıyla 1.750 $ düzeyinde sabit tutarsınız.
İnsanları şaşırtan kurallar
Aylık birikim, aylık tutarın on iki katından daha değerlidir. Ayda 500 $, yıl sonunda tek seferde yatırılan 6.000 $ gibi işlem görmez; yıla yayılmış, her biri yılın bir bölümü kadar getiri kazanan on iki ayrı yatırım gibi ele alınır. %6 getiride çarpan 12 değil, 12,33’tür. İşte bu yüzden tek başına 500 $/ay 560.178 $’a ulaşırken, tek başına 6.000 $/yıl yalnızca 545.339 $’da kalır — aynı nakit için 14.839 $’lık fark.
Katkılar her dönemin sonunda yatırılır, asla bugün değil. Sıfır anında yatırım yoktur; dolayısıyla emeklilik yaşını mevcut yaşınıza eşitlemek katkılarınızı tamamen devre dışı bırakır: bakiye tam olarak mevcut birikiminizdir, üzerine bir yıllık birikim eklenmez. Ana bakiye her zaman mevcut birikiminizi içerir — varsayılan değerlerde 753.779 $’ın 193.602 $’ı yalnızca bugünkü 30.000 $’ın bileşiklenmesidir.
Reel oran bir çıkarmadır, bir oran değil. %3 enflasyona karşı %6 getiri, ders kitabındaki 1,06/1,03 − 1 = %2,913 yerine %3,000 reel oran olarak işlenir. Burada aylık yaklaşık 32 $ eder — enflasyona göre düzeltilmiş rakam 4.474 $ değil, 4.506 $ görünür.
Yaşlar yuvarlanır, ama sıralama kontrol edildikten sonra. Yarım yıl yukarı yuvarlanır. 35,6 ve 36,4 girilmesi kabul edilir — ikisi de 36’ya yuvarlandığı için sıfır yıl birikim ve tam 30.000 $’lık bir bakiye elde edersiniz. 35,6 ve 35,4 girilmesi ise, ikisi de 36’ya yuvarlanmasına rağmen doğrudan reddedilir. Bir ondalık yarım sınırını aştığında tüm sonucu da kaydırır: 35,5 / 67,4 / 85,75 yaşları 36 / 67 / 86’ya yuvarlanır, bu da 31 yıl birikim ve 19 yıl emeklilik demektir — 705.298 $ bakiye, 5.128 $ ve 4.048 $ çekim; hepsi temel senaryonun epeyce altında.
Enflasyonu tam 0 yapmak yedi satırın beşini siler. Yalnızca bakiyeyi ve tek bir çekim rakamını görürsünüz, başka hiçbir şeyi — ne “bugünkü parayla” satırları ne de sabit alım gücü bölümü. Bunun yerine 0,000001 girin; rapor, yedi haneye kadar aynı olan rakamlarla eksiksiz geri gelir. Enflasyonu ihmal edilebilir varsayıp tüm çıktıyı görmek istiyorsanız sıfır yerine çok küçük bir sayı kullanın.
Uç varsayımlar saçma sonuç üretmek yerine bölümleri kaldırır. Enflasyon getiriyi 100 puandan fazla aşarsa sabit alım gücü bloğu kaybolur; tam 100 puan fark hâlâ gösterilir ve 0 $ yazar. −%100 veya daha kötü bir getiri ise hiç sonuç üretmez.
Sabit tutarın altındaki iki “bugünkü parayla” satırı, aynı çekimin farklı tarihlere indirgenmiş hâlidir. 2.193 $ da 1.288 $ da aslında aynı 5.648 $’dır — biri emeklilik tarihine, diğeri yaşam beklentisi tarihine iskonto edilmiştir. 18 yılda görülen bu %41’lik düşüş, sabit nominal ödemenin gerçek maliyetidir ve bunun yerine 4.506 $’lık satırı okumak için en güçlü gerekçedir.
Sık sorulan sorular
Enflasyona göre düzeltilmiş çekim neden sabit olandan daha küçük?
Çünkü daha düşük başlar ve büyür. Yılda %3 artan 4.506 $, sekizinci yıl civarında 5.648 $’ı geçer ve 7.400 $ dolayında biter; sabit 5.648 $ ise hiç kıpırdamaz. 18 yılın tamamında iki plan birikime aynı maliyeti çıkarır.
Sosyal güvenlik aylığı, maaş bağlama veya vergiler hesaba katılıyor mu?
Hayır. Tüm rakamlar vergi öncesidir ve yalnızca girdiğiniz birikimi kapsar. Garantili gelir akışlarını (ABD’de Social Security, Türkiye’de SGK emekli aylığı) ayrıca eklemelisiniz. Geleneksel bir 401(k) veya IRA’dan yapılan çekimler olağan gelir olarak vergilendirilir; Türkiye’de BES çıkışlarında stopaj uygulanır. Gösterilen tutarlar hesaptan çıkan paradır, banka hesabınıza ulaşan para değil.
Hangi getiri ve enflasyon oranını kullanmalıyım?
Bu yılın değil, uzun vadenin ortalamalarını. Hisse ve tahvilden oluşan çeşitlendirilmiş bir portföy genelde %5–7 nominal, enflasyon ise %2–3 ile modellenir. Küçük farklar sert bileşiklenir: yukarıdaki örnekte %6 yerine %7 varsaymak sabit aylık çekimi 5.648 $’dan 7.578 $’a çıkarır. Türkiye gibi yüksek enflasyonlu bir ortamda planlıyorsanız iki oranı da kendi para biriminizin gerçeğine göre yukarı taşıyın; asıl belirleyici olan aradaki reel farktır.
Negatif getiri ya da negatif birikim girebilir miyim?
İkisi de mümkün. Negatif getiriler −%100’ün üzerinde kaldığı sürece normal şekilde hesaplanır; negatif bir mevcut bakiye (plana karşı borç) kabul edilir ve negatif çekim tutarları üretir.
Birikim tam olarak yaşam beklentimde sıfırlanıyor — bu güvenli mi?
Bu bir tavsiye değil, hesabın varsayımıdır. Hesaplama bakiyeyi planlandığı gibi sıfıra kadar harcar; dolayısıyla girdiğiniz yaşı aşarak yaşamak, paranızı aşarak yaşamak demektir. Alışılmış düzeltme, 85 yerine 90–95’e göre plan yapmak ya da sonucu bir hedef değil, bir tavan olarak görmektir.