PSI–GPM Hesaplama Aracı Nedir?
Bu araç, dairesel bir orifisten (delikten) geçen suyun hacimsel akış debisini dakika başına galon (GPM) cinsinden tahmin eder. Hesaplama; inç kare başına pound (PSI) olarak ölçülen giriş basıncına, açıklığın çapına ve bir deşarj katsayısına dayanır. Yangından korunma, sulama, tesisat ve hidrolik sistem tasarımında, basınç bir delik ya da memeden suyu ittiğinde ne kadar su akacağını öngörmek için yaygın olarak kullanılır. Not: PSI ve GPM birimleri ABD (İngiliz/imperial) birim sistemine aittir; Türkiye'de genellikle bar ve litre/dakika (L/dak) kullanıldığını unutmayın.
Nasıl Kullanılır?
Üç değer girin: su basıncı (PSI), inç cinsinden orifis çapı ve deşarj katsayısı (Cd). Deşarj katsayısı, açıklıktaki enerji kayıplarını ve daralmayı hesaba katar; yumuşak ve yuvarlatılmış bir meme 0,97–0,99 civarındayken keskin kenarlı bir orifis 0,62'ye yakındır. Tahmini akış debisini görmek için hesapla düğmesine tıklayın.
Formülün Açıklaması
Standart orifis akış denklemi şöyledir:
$$\text{GPM} = 29{,}84 \times \text{C}_{d} \times d^{2} \times \sqrt{\text{PSI}}$$
Burada 29,84, yerçekimini, akışkan yoğunluğunu ve ABD birimleri için dönüşüm faktörlerini bir araya getiren bir birim sabitidir; \(\text{C}_{d}\) boyutsuz deşarj katsayısıdır; \(d\) inç cinsinden orifis çapı; PSI ise basınç farkıdır. Akış, çapın karesiyle ve basıncın kareköküyle ölçeklenir; yani basıncı iki katına çıkarmak akışı yalnızca yaklaşık %41 artırırken, çapı iki katına çıkarmak akışı dört katına çıkarır.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki 40 PSI basınçtaki su, deşarj katsayısı 0,97 olan 0,5 inçlik bir orifisten akıyor. Bu durumda
$$\text{GPM} = 29{,}84 \times 0{,}97 \times 0{,}5^{2} \times \sqrt{40} = 29{,}84 \times 0{,}97 \times 0{,}25 \times 6{,}3246 \approx 45{,}76 \text{ GPM}$$olur.
Farklı Açıklık Türlerine Göre Deşarj Katsayısı (Cd) Değerleri
Deşarj katsayısı Cd, bir açıklıktan geçen ideal akışı gerçek dünyadaki kayıplar ve jetin büzülmesi için düzeltir. Tablo, su için tipik yaklaşık değerleri vermektedir.
| Açıklık türü | Tipik Cd |
|---|---|
| Keskin kenarlı ince plakalı orifis | 0.60–0.62 |
| Kısa boru / köşeli kenarlı | yaklaşık 0.80 |
| Yuvarlatılmış veya iyi biçimlendirilmiş meme | 0.95–0.99 |
| Borda / içe dönük (içeri çıkıntılı) açıklık | 0.51–0.52 |
| Yangın hortumu düz namlulu meme | 0.97–0.99 |
Not: Cd; Reynolds sayısına, kenar durumuna, yüzey pürüzlülüğüne ve orifis ile boru çapı oranına göre değişir. Bu değerler tipik yaklaşımlardır, garanti değildir. Kritik tasarımlar için üretici verilerini veya ölçülmüş değerleri kullanın.
Farklı Basınç ve Orifis Boyutlarında Debi
Tabloda \(\text{GPM} = 29.84 \times C_d \times d^2 \times \sqrt{\text{PSI}}\) formülü, \(C_d = 0.97\) (düz namlulu meme) ile kullanılmıştır; burada çap \(d\) inç, basınç ise PSI cinsindendir. Formül suya uygulanır. Sonuçlar 0.1 GPM'e yuvarlanmıştır.
| Çap (in) | 10 PSI | 25 PSI | 40 PSI | 60 PSI | 100 PSI |
|---|---|---|---|---|---|
| 0.25 | 5.7 | 9.0 | 11.4 | 14.0 | 18.1 |
| 0.50 | 22.9 | 36.2 | 45.8 | 56.1 | 72.4 |
| 0.75 | 51.5 | 81.4 | 103.0 | 126.1 | 162.8 |
| 1.00 | 91.5 | 144.7 | 183.1 | 224.2 | 289.4 |
Örnek yerine koyma (0.5 in, 40 PSI): \(29.84 \times 0.97 \times 0.5^2 \times \sqrt{40} = 28.945 \times 0.25 \times 6.3246 \approx 45.8\) GPM.
Farklı bir Cd için tablo değerlerini orantılı olarak ölçeklendirin. Cd = 0.62 olan keskin kenarlı bir orifis, bu değerlerin yaklaşık %64'ünü geçirir (0.62 ÷ 0.97). Örneğin, 100 PSI'daki 1.0 in keskin kenarlı bir orifis için \(29.84 \times 0.62 \times 1 \times 10 \approx 185.0\) GPM elde edilir.
Debi, basıncın karekökü ile orantılıdır; dolayısıyla basıncı dört katına çıkarmak debiyi yalnızca iki katına çıkarır. Debi, çapın karesi ile orantılıdır; dolayısıyla çapı iki katına çıkarmak debiyi dört katına çıkarır.
Debi ve Basınç Birim Dönüşümleri
Basınç
| PSI | kPa | bar | ft su yükü |
|---|---|---|---|
| 1 | 6.895 | 0.06895 | 2.307 |
| 10 | 68.95 | 0.6895 | 23.07 |
| 50 | 344.7 | 3.448 | 115.4 |
| 100 | 689.5 | 6.895 | 230.7 |
Debi
| GPM (ABD) | L/dk | L/s | ft³/s | m³/h |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 3.785 | 0.06309 | 0.002228 | 0.2271 |
| 10 | 37.85 | 0.6309 | 0.02228 | 2.271 |
| 50 | 189.3 | 3.155 | 0.1114 | 11.36 |
| 100 | 378.5 | 6.309 | 0.2228 | 22.71 |
Uzunluk (orifis çapı)
| İnç | Milimetre |
|---|---|
| 0.25 | 6.35 |
| 0.5 | 12.7 |
| 0.75 | 19.05 |
| 1 | 25.4 |
Buradaki GPM, ABD galon/dakika anlamına gelir. Hesaplayıcı formülü basıncı PSI, çapı ise inç cinsinden alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi deşarj katsayısını kullanmalıyım? Yumuşak bir meme için ~0,97, tipik bir kısa boru için ~0,80 ve keskin kenarlı bir orifis için ~0,62 kullanın.
Bu hesaplama her sıvı için geçerli mi? 29,84 sabiti, standart koşullardaki suyu varsayar. Diğer akışkanlar için farklı yoğunluk ve viskozite nedeniyle sonuç yalnızca yaklaşık olur.
Akış neden basıncın kareköküyle orantılı? Basınç, Bernoulli ilkesi aracılığıyla hıza dönüşür; bu ilkede hız, basınç yüksekliğinin kareköküyle orantılıdır.